ابراز رضایت ایران از «پیشرفت» در مذاکرات؛ پایان روز نخست رایزنیها با آمریکا پس از آغازی متزلزل
قطر و پاکستان، بهعنوان میانجیگران این گفتوگوها، با انتشار بیانیهای اعلام کردند که مذاکرات تا پایان هفته ادامه خواهد داشت؛ این در حالی است که تداوم درگیریها در لبنان همچنان این توافق را تهدید میکند.
بخش خبر
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران (چپ)، در حال دست دادن با محمد شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان (وسط) در کنار عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان (راست) پیش از نشست چهارجانبه بین ایران، ایالات متحده آمریکا، پاکستان و قطر در بورگناشتوک سوئیس ـ یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ / ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶ ـ عکس از خبرگزاری فرانسه
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران پس از پایان روز نخست مذاکرات میان مقامات ارشد تهران و واشنگتن در سوئیس، از ایجاد «پیشرفت» در گفتوگوها خبر داد؛ مذاکراتی که شروع آن تحت تأثیر تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا مبنی بر ازسرگیری حملات، بسیار تنشآلود بود.
در بیانیه مشترک قطر و پاکستان (میانجیگران این دوره از گفتوگوها) آمده است که ایالات متحده آمریکا و ایران بر سر یک نقشه راه ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی موافقت کردهاند. بر اساس این بیانیه، گفتوگوهای فنی میان مقامات ردهپایینتر در ادامه هفته پیگیری خواهد شد و بررسی درگیریهای میان اسرائیل و حزبالله لبنان در صدر این برنامه قرار دارد.
عراقچی پس از پایان این دور از گفتوگوها در ساعت ۳ بامداد به وقت محلی گفت: «میانجیگری پاکستان و قطر منجر به پیشرفتهای مهمی در راستای پایان دادن به جنگ لبنان شده است.»
طبق بیانیه مشترک قطر و پاکستان، آمریکا و ایران موافقت کردهاند تا برای جلوگیری از بروز حوادث ناخواسته در تنگه هرمز یک «خط ارتباطی» دایر کنند. همچنین مقرر شد یک «کمیته رفع تنش» با همکاری دولت لبنان تشکیل شود تا بر «پایبندی به توقف عملیات نظامی در لبنان» نظارت کند.
در تحولی کلیدی که مسیر پیشرفت گفتوگوها را هموار کرد، وزارت خزانهداری آمریکا خود را برای صدور یک معافیت ۶۰ روزه بهمنظور لغو تحریمهای نفت، پتروشیمی و فرآوردههای وابسته آماده میکند. ایران اعلام کرده که این اقدام به معنای آن است که بانک مرکزی این کشور قادر خواهد بود بدون واهمه از تحریمها، به مشتریان خود و در رأس آنها چین نفت بفروشد و عواید آن را دریافت کند.
افزون بر این، قطر و ایران تفاهمنامهای را درباره آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران در بانکهای قطری که به دلیل تحریمهای ثانویه آمریکا مسدود شده بودند، امضا کردند. هنوز مشخص نیست که آیا آمریکا محدودیتی برای نحوه استفاده ایران از این داراییها تعیین کرده یا خیر؛ مثلاً مشروط کردن آن به خرید کالاهای بشردوستانه.
این گشایشهای اقتصادی میتواند بخشی از فشار موجود بر بازار ارز ایران را کاهش داده و روند تورم افسارگسیخته را — که در حال حاضر بزرگترین دغدغه داخلی این کشور است — به تدریج کندتر کند.
مکانیسمهای اجرایی برای یک توافق ۶۰ روزه
بیانیه مشترک میانجیگران بیشتر بر مکانیسمهای اجرایی جدیدی تمرکز داشت که هدف آنها جامه عمل پوشاندن به تفاهمنامهای (MOU) است که هفته گذشته میان واشنگتن و تهران امضا شد. این بازه زمانی ۶۰ روزه، ضربالاجلی است که برای دستیابی به توافقی جامع درباره آینده برنامه هستهای ایران و لغو تحریمهای اقتصادی این کشور تعیین شده است.
اگرچه گفتوگوهای اصلی با حضور جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، پایانیافته اعلام شد، اما مقامات ردهپایینتر برای ادامه مباحث فنی در بورگناشتوک سوئیس باقی خواهند ماند.
عراقچی در پیام خود تأکید کرد که نخستین آزمون واقعی برای تفاهمهای بهدستآمده، مکانیسم «رفع تنش» در لبنان خواهد بود؛ موضوعی که اکنون بهعنوان بزرگترین تهدید علیه توافق هفته گذشته میان ایران و آمریکا قلمداد میشود.
ایران در پایان هفته اعلام کرده بود که در اعتراض به تداوم حملات اسرائیل به لبنان و بهدلیل اینکه ترامپ به اسرائیل اجازه نقض تفاهمنامه را میدهد، محاصره تنگه هرمز را بازگردانده است. مفاد این تفاهمنامه خواستار آتشبس در تمامی جبهههاست، اما حملات روز شنبه اسرائیل به مرکز و جنوب لبنان بیش از ۳۰ کشته بر جای گذاشت.
با وجود اینکه ارتش آمریکا بسته شدن تنگه هرمز را تکذیب کرد، ترامپ روز یکشنبه واکنشی تند به این تهدید نشان داد و گفت: «اگر آنجا را ببندید، دیگر کشوری نخواهید داشت؛ حتی فرصت نمیکنید به کشور لعنتیتان برگردید.»
رئیسجمهور آمریکا همچنین با ورود به مسئله لبنان، در رسانههای اجتماعی نوشت: «ایران باید فوراً جلو گروههای نیابتیِ حقوقبگیر خود در لبنان را که بهدنبال ایجاد دردسر هستند، بگیرد... اگر این کار را نکنند، دوباره ضربه بسیار سختی به ایران خواهیم زد.»
رسانههای دولتی ایران اعلام کردند که گفتوگوها پس از «انتشار پیام توهینآمیز رئیسجمهور آمریکا» موقتاً متوقف شد. بهگفته این رسانهها، هیئت ایرانی سپس با میانجیگران قطری دیدار و محل مذاکرات را ترک کرد. خبرگزاری تسنیم نیز گزارش داد که هیئت ایرانی از بازگشت به اتاق مذاکرات خودداری کرده، اما تبادل پیامها همچنان از طریق میانجیگران پاکستانی و قطری در جریان بوده است.
بهگزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، یک دیپلمات ارشد آمریکایی اواخر روز یکشنبه به خبرنگاران گفت که ایرانیها در محل باقی ماندهاند و مذاکرات همچنان برقرار است.
در این مذاکرات، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، جیدی ونس را همراهی میکردند. نمایندگی ایران نیز بر عهده قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و عراقچی بود. هنوز مشخص نیست که آیا ونس روز دوشنبه نیز به گفتوگوها ادامه خواهد داد یا خیر. معاون رئیسجمهور آمریکا به رسانههای کشورش گفت که پیشبینی میکند تنها «یک یا دو روز» در محل مذاکرات بماند.
ونس در آغاز گفتوگوها گفت: «پرسشی که اکنون پیش روی ماست این است که چقدر دیگر میتوانیم با هم دستاورد داشته باشیم؟ آیا میتوانیم فصل جدیدی را آغاز کنیم؟»
چالشهای پیش رو در پرونده هستهای
ونس و تیم مذاکرهکننده آمریکایی از این فرصت ۶۰ روزه برای تلاش جهت دستیابی به توافقی در مورد برنامه هستهای ایران استفاده خواهند کرد. تفاهمنامه کنونی از ایران میخواهد که دستکم ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کند، اما بسیاری از مسائل — از جمله حق تهران برای غنیسازی اورانیوم در آینده — هنوز حلنشده باقی مانده است.
ایران پیش از این تلاش داشت تا ورود به بخش هستهای مذاکرات را به زمان پس از رفع محاصره بندرهای نفتی خود توسط آمریکا، انتشار رسمی معافیت شفاف تحریمهای فروش نفت، و آزادسازی و بازگشت نیمی از داراییهای خارجیِ حدوداً ۲۴ میلیارد دلاریاش منوط کند.
اما اکنون با برآورده شدن بخش عمدهای از پیششرطهای تهران، بیانیه مشترک میانجیگران نشان میدهد که ایران پذیرفته است گفتوگوهایی درباره آینده غنیسازی اورانیوم در داخل کشور و رقیقسازی ذخایر بزرگ اورانیوم با غنای بالا انجام شود.
با این حال، عراقچی اذعان کرد که دشوارترین مسئله همچنان آینده بحران لبنان است و از «پایان دادن به درگیریها در لبنان» بهعنوان «نخستین آزمون واقعی» این توافق یاد کرد.
نظرها
نظری وجود ندارد.