خرداد ۱۴۰۵؛ ماه اعدام‌ها، بازداشت‌های گسترده و تشدید فشارها در ایران

بر اساس گزارش ماهانه مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا)، وضعیت حقوق بشر در ایران طی خردادماه ۱۴۰۵ با افزایش اعدام‌ها، بازداشت‌های گسترده، صدور احکام سنگین قضائی و تشدید فشار بر اقلیت‌های مذهبی، زنان و کارگران همراه بوده است. این گزارش از ثبت صدها مورد نقض حقوق بشر در زمینه‌های مختلف خبر می‌دهد.

بر اساس این گزارش، در طول یک ماه گذشته دست‌کم ۱۲۷ نفر اعدام شده‌اند، ۱۹ نفر به اعدام محکوم شده و احکام اعدام ۱۲ نفر دیگر به تأیید رسیده است. بخش قابل توجهی از این احکام به پرونده‌های مرتبط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ مربوط می‌شود. از جمله جواد زمانی و ابوالفضل ساعدی، دو تن از بازداشت‌شدگان اعتراضات شاهرود، اعدام شدند. همچنین فتح‌الله آوری، از دیگر بازداشت‌شدگان اعتراضات، با اتهام «محاربه و قتل» اعدام شد. در همین حال، پیمان گنجی، معترض ۳۳ ساله زندانی در تهران بزرگ، به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شده است.

سرکوب آزادی بیان و فعالیت‌های مدنی نیز در خردادماه ابعاد گسترده‌ای داشته است.

هرانا از ثبت ۸۰۹ مورد بازداشت خبر داده و اعلام کرده است که در این مدت مجموعاً ۴۹۳۳ ماه حبس برای شهروندان صادر شده است. همچنین ۲۴ ماه تبعید، ۷۶۶ ضربه شلاق برای ۸۰ نفر و ۵۱ میلیون تومان جریمه نقدی در احکام صادره دیده می‌شود. افزون بر این، ۱۶ مورد احضار به مراجع قضائی، هشت مورد محاکمه، هشت مورد تفتیش منزل و ۶۹۸ مورد مصادره اموال و منازل ثبت شده است.

در میان پرونده‌های شاخص، جواد علیکردی، برادر خسرو علیکردی، وکیل دادگستری جان‌باخته، به ۱۸ سال زندان، تبعید و محرومیت دائمی از وکالت محکوم شده است. همچنین امیرپارسا نشاط، بلاگر بازداشت‌شده در ارتباط با اعتراضات، به دو سال حبس و سه سال محرومیت از فعالیت در شبکه‌های اجتماعی محکوم شد.

گزارش هرانا همچنین از تداوم نقض حقوق زندانیان حکایت دارد. در خردادماه، ۹۴ مورد نقض حقوق زندانیان ثبت شده که شامل دو مورد خودکشی، ۴۹ مورد بی‌خبری از سرنوشت بازداشت‌شدگان، ۱۰۷ مورد بلاتکلیفی، ۲۹ مورد محرومیت از دسترسی به وکیل و ۲۱ مورد محرومیت از خدمات درمانی است. دو زندانی نیز در اعتراض به وضعیت خود دست به اعتصاب غذا زده‌اند. گزارش‌ها حاکی است که برخی زندانیان سیاسی و عقیدتی با وجود بیماری‌های جدی همچنان از رسیدگی پزشکی مناسب محروم هستند.

فشار بر اقلیت‌های مذهبی نیز ادامه داشته است. هرانا در این بخش ۱۱ مورد بازداشت، ۴۳ ماه حبس و بیش از ۲۰۲ میلیون تومان جریمه نقدی را ثبت کرده است. برسا مالکی، شهروند بهایی ساکن مشهد، به بیش از دو سال حبس محکوم شده و هفت شهروند اهل سنت در اهواز توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده‌اند. همچنین کلیسای تاریخی انجیلی مشهد، که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده بود، در اقدامی جنجال‌برانگیز تخریب شد.

در زمینه حقوق زنان، گزارش از ثبت ۱۲ مورد قتل زنان بر اثر خشونت خانگی خبر می‌دهد. مواردی از قتل زنان توسط همسرانشان در شهرهایی مانند کرج و دماوند ثبت شده که نشان‌دهنده تداوم خشونت مرگبار علیه زنان در محیط خانواده است.

وضعیت کودکان نیز نگران‌کننده توصیف شده است. در خردادماه دو کودک قربانی قتل شدند، دو مورد خودکشی کودک ثبت شد، سه کودک بازداشت شدند و سه مورد فروش نوزاد گزارش شده است. یکی از تکان‌دهنده‌ترین موارد مربوط به زنی در جنوب تهران است که به اتهام فروش سه نوزاد خود بازداشت شده است.

کارگران نیز همچنان با مشکلات گسترده‌ای روبه‌رو هستند. طبق آمار هرانا، در خردادماه ۲۱ کارگر بر اثر نبود ایمنی در محیط کار جان خود را از دست داده و ۵۵ نفر دیگر مصدوم شده‌اند. همچنین ۵۴۹۳ مورد بیکاری، ۴۵۸ مورد بلاتکلیفی شغلی، ۶۳ مورد اخراج و تعدیل نیرو و ۹۱ ماه معوقات مزدی ثبت شده است. در این مدت ۲۷ تجمع اعتراضی کارگری و یک اعتصاب نیز گزارش شده است.

در بخش خشونت نظامی و امنیت شهروندان نیز دو شهروند در نتیجه تیراندازی نیروهای امنیتی کشته شدند. میثم و مجتبی ویسی، دو شهروند پیرو آیین یارسان که تحت تعقیب نیروهای امنیتی قرار داشتند، در استان کرمانشاه هدف تیراندازی قرار گرفته و جان باختند. همچنین یک کولبر در مناطق مرزی بانه بر اثر شلیک نیروهای نظامی زخمی شد.

گزارش هرانا نشان می‌دهد که خرداد ۱۴۰۵ با افزایش اعدام‌ها، گسترش بازداشت‌های سیاسی، فشار بر اقلیت‌های مذهبی، نقض حقوق زندانیان و تداوم بحران‌های کارگری و اجتماعی همراه بوده است؛ وضعیتی که به‌گفته این نهاد حقوق بشری، نیازمند توجه فوری نهادهای داخلی و بین‌المللی برای جلوگیری از تشدید بیشتر نقض حقوق بشر در ایران است.