موج شدید انتقادها از اتحادیه اروپا به‌دلیل طرح میزبانی از طالبان در بروکسل

مقامات اتحادیه اروپا به‌دلیل برنامه‌ریزی برای میزبانی از هیئت طالبان در بروکسل، با انتقادهای شدیدی روبه‌رو شده‌اند. فعالان حقوق بشر و نمایندگان پارلمان اروپا هشدار می‌دهند که این دیدار خطر عادی‌سازی رژیمی را به‌همراه دارد که دختران را از تحصیل پس از کلاس ششم محروم کرده، برای حذف کامل زنان از جامعه تلاش نموده و در صفوف آن، دو رهبر متهم به جنایت علیه بشریت حضور دارند.

وزارت امور خارجه بلژیک اعلام کرد که پنج ویزای یک‌روزه برای هیئت طالبان جهت شرکت در نشستی در بروکسل صادر کرده است. منابع آگاه به نشریه گاردین بریتانیا گفتند انتظار می‌رود این نشست برگزار شود.

این دیدار هفته‌ها پس از آن صورت می‌گیرد که کمیسیون اروپا تأیید کرد از ماه ژانویه در حال گفت‌وگو با طالبان بوده تا درباره نحوه افزایش اخراج پناهجویان افغان رایزنی کند.

خوان فرناندو لوپز آگیلار، نماینده سوسیالیست پارلمان اروپا، گفت تمایل مقامات اتحادیه اروپا برای همکاری با طالبان — که زنان را از صحبت کردن یا نشان دادن چهره خود در خارج از خانه منع کرده‌اند — تضاد آشکاری با مواضع پارلمان اروپا دارد؛ جایی که نمایندگان بارها قطعنامه‌هایی را در محکومیت این رژیم تصویب کرده‌اند.

او گفت: «من شوکه شده‌ام. این کار کاملاً شرم‌آور است و باعث از بین رفتن کامل اعتماد و اعتبار اتحادیه اروپا می‌شود؛ چرا که چنین استاندارد دوگانه‌ای را به نمایش گذاشته است.»

هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی و قوه قضائیه حکومت طالبان مشمول حکم بازداشت صادر شده از سوی دیوان کیفری بین‌المللی هستند که آن‌ها را به‌دلیل آزار و اذیت زنان و دختران، به جنایت علیه بشریت متهم کرده است. اتحادیه اروپا نیز تحریم‌هایی را علیه چندین فرد مرتبط با این رژیم وضع کرده است.

سخنگوی کمیسیون اروپا اعلام کرد که نشست با طالبان پس از آن با سوئد هماهنگ شد که ۲۰ کشور عضو خواستار ایجاد راه‌های مشخصی برای اخراج آن دسته از پناهجویان افغان شدند که فاقد مجوز اقامت قانونی هستند یا تهدید امنیتی محسوب می‌شوند. به‌گفته این سخنگو، محور این گفت‌وگوها بر نحوه بازگرداندن کسانی متمرکز خواهد بود که «تهدید امنیتی» برای اتحادیه اروپا به‌شمار می‌روند.

این استدلال از سوی لوپز آگیلار رد شد. او در مقابل، اتحادیه اروپا را متهم کرد که اجازه داده است راست‌گرایان افراطی و لفاظی‌های آن‌ها در قبال مهاجرت، دستور کار را تعیین کنند. او گفت: «ما در مجموع ۴۵۰ میلیون نفر جمعیت داریم. هیچ دلیلی برای وحشت وجود ندارد وقتی از تعداد مشخصی از مهاجران صحبت می‌کنید که از ناامیدی یا کمبود فرصت‌ها فرار می‌کنند؛ چه رسد به آزار و اذیت که خود دلیلی برای درخواست حمایت بین‌المللی از سوی آن‌هاست. مهاجرت نه یک تهدید است و نه بحران، بلکه یک واقعیت همیشگی در تاریخ بشریت است.»

از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، صدها هزار افغان در اروپا پناهنده شده‌اند. در سراسر این قاره، با سخت‌تر شدن گفتمان‌ها درباره مهاجرت، زندگی که آن‌ها برای خود ساخته‌اند به‌شدت متزلزل شده است و به‌نظر می‌رسد بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا آماده‌اند تا خطرات اخراج پناهجویان به کشوری را که در چنگال بحران انسانی و حقوق بشری گرفتار است، نادیده بگیرند.

بر اساس گزارش کمیته بین‌المللی نجات، حدود ۴۰ درصد از جمعیت افغانستان با گرسنگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. وضعیت زنان در این کشور به‌دلیل مواجهه با موانع سیستماتیک در آموزش، اشتغال و مراقبت‌های بهداشتی، به‌طور ویژه‌ای بحرانی است.

لیزا اوون، مدیر این کمیته در افغانستان، گفت: «اخراج افغان‌ها به کشوری که تقریباً نیمی از جمعیت آن توانایی تأمین غذای خود را ندارند، یک سیاست مهاجرتی نیست؛ بلکه تصمیمی است که می‌تواند به قیمت جان انسان‌ها تمام شود.»

این پیام در نامه‌ای سرگشاده نیز بازتاب یافت که در آن ۸۳ گروه حقوق بشری افغان و بین‌المللی نگرانی‌های عمیق خود را نسبت به مقاصد اتحادیه اروپا ابراز کردند. در این نامه آمده است: «افغانستان در حال حاضر یکی از خطرناکترین مکان‌های جهان برای زنان است و بازگشت اجباری، بسیاری از آن‌ها را در معرض آزار، خشونت و محرومیت شدید از حقوق خود قرار می‌دهد.»

شکوفه غفوری، پژوهشگر مرکز مطالعات سیاست اروپایی در بروکسل، معتقد است اگرچه اتحادیه اروپا اعلام کرده این نشست به هیچ وجه به‌ معنای به‌رسمیت شناختن طالبان نیست، اما آن‌چه در حال رخ دادن است، چیزی به‌مراتب بدتر است.

غفوری نوشت: «آن‌چه بروکسل در عوض ارائه می‌دهد، چیزی موذیانه‌تر است: عادی‌سازی. و عادی‌سازی نیازی به امضای معاهده ندارد. این امر به مرور زمان و گام‌به‌گام، از طریق اعطای ویزا، در اختیار گذاشتن اتاق‌های جلسات و جایگزینی بی‌سروصدای اصول با معامله‌گری رخ می‌دهد.»

گزارشی که توسط سازمان ملل متحد منتشر شده نشان می‌دهد بسیاری از افغان‌هایی که به کشورشان بازگردانده شده‌اند و پاکستان و ایران بیشتر آن‌ها را بازگردانده‌اند، با بازداشت‌های خودسرانه، حبس، شکنجه و بدرفتاری از سوی مقامات مواجه شده‌اند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که اخراج پناهجویان به افغانستان می‌تواند تعهدات اتحادیه اروپا بر اساس قوانین بین‌المللی مبنی بر خودداری از بازگرداندن افرادی که در خطر آزار یا شکنجه هستند را زیر پا بگذارد.

گفته می‌شود آلمان تاکنون بیش از ۱۰۰ نفر را اخراج کرده است و اتریش نیز روند اخراج‌ها را آغاز کرده است.

در حالی که کمیسیون اروپا استدلال کرده همکاری با طالبان برای بازگرداندن مجرمان محکوم‌شده به افغانستان ضروری است، رشاد جلالی، تحلیلگر ارشد سیاست‌گذاری در شورای اروپا در مورد پناهندگان و تبعیدیان، هشدار داد که این می‌تواند تنها نقطه شروع باشد: «خطر واقعی این است که به‌محض عادی‌سازی و ازسرگیری اخراج‌ها میان اتحادیه اروپا و مقامات دوفاکتوی طالبان، این امر راه را برای اخراج گسترده‌تر افغان‌های بدون محکومیت کیفری هموار کند.»

یک گزارش تحقیقیِ شبکه تلویزیونی زد‌.دی.‌اف (ZDF) آلمان ادعا کرده که اخراج‌ها به افغانستان، در عین اولویت دادن به محکومان جرایم، مردان مجرد افغان که هیچ قانونی را نقض نکرده بودند را هم هدف قرار داده است.

رشاد جلالی از اتحادیه اروپا خواست تا با جامعه بین‌المللی برای پاسخگو کردن طالبان همکاری کند: «اولویت اتحادیه اروپا باید حفاظت از افغان‌ها و دفاع از قوانین بین‌المللی باشد، نه ایجاد مسیرهایی که خطر مشروعیت بخشیدن به یکی از سرکوبگرترین رژیم‌های جهان را به‌همراه دارد.»

هانا نیومن، نماینده حزب سبزهای آلمان در پارلمان اروپا، در رسانه‌های اجتماعی نوشت که اخراج پناهجویان به افغانستان نه‌تنها شکستی انسانی، بلکه اشتباهی استراتژیک است: «اگر اروپا مردان جوان افغان را به فقر و ناامیدی بازگرداند، بسیاری از آن‌ها در نهایت به تنها ساختارهایی وابسته خواهند شد که هنوز سرپناه و غذا ارائه می‌دهند: شبکه‌های طالبان و مدارس مذهبی.»

او گفت هر مورد بازگشت، یک امتیاز بالقوه برای طالبان است: «سیستم‌های اقتدارگرا این‌گونه قدرت را حفظ می‌کنند؛ نه‌تنها از طریق خشونت، بلکه از طریق ایجاد وابستگی، کنترل اجتماعی و وفاداری اجباری. ما با اخراج مردم به ورطه ناامیدی، طالبان را تضعیف نمی‌کنیم، بلکه خطر تقویت همان ساختارهایی را به جان می‌خریم که آن‌ها را در قدرت نگه می‌دارد.»

شکوفه غفوری گفت این خطر در پرواز چارتری که با هماهنگی قطر انجام شد و آلمان را با ۲۸ شهروند افغان ترک کرد، به‌وضوح آشکار شد: «به محض نشستن هواپیما، هیچ نظارت معتبری وجود ندارد و گزارش‌ها نشان می‌دهند که بازگردانده‌شدگان بازداشت و بازجویی شده‌اند و دست‌کم یک نفر از آن‌ها بعداً کشته شده است. اگر اتحادیه اروپا به اخراج‌ها ادامه دهد، این کار را با آگاهی کامل از این موضوع انجام می‌دهد که بسیاری از بازگردانده‌شدگان سر از سلول‌های شکنجه یا گورهای دسته‌جمعی در خواهند آورد.»