توافق ایران و عمان برای ادامه رایزنی‌ها درباره کشتیرانی در تنگه هرمز

ایران و عمان در پایان رایزنی‌های مقامات ارشد دو کشور در مسقط، بر ادامه گفت‌وگوها درباره آینده مدیریت ناوبری و ارائه خدمات دریایی در تنگه هرمز توافق کردند؛ توافقی که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری سازوکارهای جدید همکاری میان کشورهای ساحلی این آبراه راهبردی باشد.

بر اساس بیانیه مشترکی که پس از دیدارهای محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران با سلطان هیثم بن طارق، پادشاه عمان و همچنین مذاکرات با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان منتشر شد، دو کشور تصمیم گرفته‌اند مذاکرات درباره نحوه اداره کشتیرانی در تنگه هرمز، خدمات دریایی مورد نیاز کشتی‌های عبوری و هزینه‌های مرتبط با این خدمات را ادامه دهند.

در این بیانیه آمده است که برای پیگیری این موضوع، یک کارگروه مشترک با مشارکت وزارتخانه‌های امور خارجه ایران و عمان تشکیل خواهد شد. این کارگروه مأموریت خواهد داشت ابعاد فنی، حقوقی و اجرایی موضوع را بررسی کرده و زمینه را برای رایزنی با سایر کشورهای ساحلی خلیج فارس و دیگر طرف‌های ذی‌نفع فراهم کند.

توافق اخیر در ادامه تفاهم‌نامه‌ای صورت می‌گیرد که هفته گذشته میان طرف‌ها امضا شد. بر اساس آن تفاهم‌نامه، ایران متعهد شده است درباره آینده مدیریت ناوبری و خدمات دریایی در تنگه هرمز با عمان و سایر کشورهای ساحلی منطقه گفت‌وگو کند. ناظران این اقدام را تلاشی برای ایجاد چارچوبی منطقه‌ای در مدیریت یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان ارزیابی می‌کنند.

تنگه هرمز که خلیج فارس را به دریای عمان و آب‌های آزاد متصل می‌کند، از مهم‌ترین شاهراه‌های تجارت جهانی نفت و گاز به‌شمار می‌رود. بخش قابل توجهی از صادرات انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مسیر عبور می‌کند و هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی یا مدیریتی آن می‌تواند بر بازارهای جهانی انرژی تأثیر بگذارد.

در همین زمینه، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، شامگاه دوشنبه اعلام کرد که در گفت‌وگوهای انجام‌شده با مقامات ایرانی، موضوع تنگه هرمز نیز مورد بررسی قرار گرفته و طرفین بر رعایت حقوق بین‌الملل و تضمین عبور ایمن کشتی‌ها بدون دریافت عوارض تأکید کرده‌اند.

در واکنش به این سخنان البوسعیدی، امیرحسین یزدان‌پناه، عضو کمیته رسانه تیم مذاکره‌کننده ایران، تأکید کرد که بر اساس قوانین بین‌المللی اخذ عوارض از آبراه‌های بین‌المللی ممنوع است و ایران نیز برنامه‌ای برای دریافت عوارض عبور ندارد.

او با این حال توضیح داد که آن‌چه در برخی توافق‌ها مورد بحث قرار گرفته، دریافت «هزینه خدمات» از کشتی‌های عبوری است؛ هزینه‌ای که می‌تواند شامل تأمین امنیت و سایر خدمات دریایی باشد و از نظر حقوقی با «عوارض عبور» تفاوت دارد.

به‌گفته این مقام ایرانی، بحث دریافت هزینه خدمات نباید به‌عنوان اخذ عوارض از تنگه هرمز تعبیر شود.

اظهارات یزدان‌پناه در حالی مطرح شده که در هفته‌های گذشته مقامات حکومتی ایران بارها درباره احتمال دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز سخن گفته بودند.

در بیانیه مشترک پس از دیدار مقامات ایران و عمان، بر مسئولیت مشترک دو کشور در حفظ امنیت و ثبات این آبراه تأکید شده است. دو طرف ضمن اشاره به حاکمیت خود بر آب‌های سرزمینی، تعهدشان را نسبت به تضمین عبور ایمن کشتی‌ها بر اساس حقوق بین‌الملل، ارتقای ایمنی دریانوردی، حفظ آزادی ناوبری و تقویت ثبات منطقه‌ای مورد تأکید قرار دادند.

این بیانیه همچنین تصریح می‌کند که تنگه هرمز باید همچنان به‌عنوان مسیری امن و باز برای کشتیرانی بین‌المللی باقی بماند؛ موضعی که با توجه به اهمیت این گذرگاه برای اقتصاد جهانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

روز سه‌شنبه شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان نیز در سخنانی در پارلمان این کشور اعلام کرد که قرار است طی ۶۰ روز آینده مذاکرات فنی میان ایران و آمریکا برگزار شود و در این گفت‌وگوها موضوعاتی از جمله برنامه هسته‌ای ایران، دارایی‌های مسدودشده تهران و به‌گفته او موشک‌های بالستیک مورد بررسی قرار گیرد.

او ابراز امیدواری کرد که تفاهم کنونی میان دو طرف در پایان این دوره به یک توافق پایدار و بلندمدت تبدیل شود.

این اظهارات همزمان با سفر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به اسلام‌آباد مطرح شد؛ سفری که از آن به‌عنوان قدردانی تهران از نقش میانجی‌گرانه پاکستان در تماس‌های ایران و آمریکا یاد می‌شود.

با این حال، ساعاتی بعد خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران، بخشی از سخنان نخست‌وزیر پاکستان را رد کرد و نوشت که موضوع موشک‌های بالستیک در دستور کار مذاکرات ایران و آمریکا قرار ندارد.

از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز روز سه‌شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی خود به تنگه هرمز اشاره کرد و گفت ایالات متحده آمریکا کشتی‌های خود را در این آبراه حفظ خواهد کرد تا در صورت ضرورت بتواند محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار کند؛ هرچند او تأکید کرد که در شرایط فعلی چنین سناریویی را «بسیار بعید» می‌داند.

ترامپ همچنین مدعی شد روز دوشنبه حدود ۱۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است. او از تعلیق ۶۰ روزه تحریم‌های آمریکا علیه ایران خبر داد و گفت منابع مالی آزادشده تحت کنترل واشنگتن باقی خواهد ماند و صرف خرید مواد غذایی و اقلام پزشکی از آمریکا خواهد شد.

رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دیگری از اظهارات خود مدعی شد که ایران با انجام «بالاترین سطح بازرسی‌های هسته‌ای» برای مدت نامحدود موافقت کرده است. او نوشت این اقدام «صداقت هسته‌ای» ایران را تضمین خواهد کرد و افزود اگر تهران با چنین بازرسی‌هایی موافقت نکرده بود، مذاکرات بیشتری میان طرفین صورت نمی‌گرفت.

ترامپ جزئیات بیشتری درباره این ادعا ارائه نکرد، اما مقام‌های ایرانی هرگونه آغاز مذاکرات جدید درباره برنامه هسته‌ای یا توافق برای بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را رد کرده‌اند.