تشدید درگیری‌ها در تنگه هرمز؛ ترامپ از آمادگی برای موج جدید حملات به ایران خبر داد

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، چهارشنبه ۱۷ تیر / ۸ ژوئیه به ایران هشدار داد که ایالات متحده آمریکا برای دور دیگری از حملات شبانه آماده می‌شود. این هشدار درست چند ساعت پس از آن صادر شد که او اعلام کرد به‌دلیل حملات منسوب به ایران، توافق آتش‌بس عملاً پایان یافته است.

تنها یک روز پس از آن‌که تنش‌ها در خطوط کشتیرانی تجاری به تبادل آتش میان اهداف نظامی ایران و آمریکا کشیده شد، ترامپ بار دیگر تهدیدهای پیشین خود مبنی بر هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی ایران، از جمله نیروگاه‌های برق و تأسیسات آب‌شیرین‌کن، و همچنین تصرف جزیره خارگ (شریان اصلی صادرات نفت ایران) را تکرار کرد.

ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال بازگشت به درگیری‌های نظامی گفت: «دیشب ضربه بسیار سنگینی به آن‌ها زدیم. احتمالاً امشب هم ضربه محکمی به آن‌ها خواهیم زد.»

رئیس‌جمهور آمریکا که در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا سخن می‌گفت، تأکید کرد که این حملات در تلافی اقدامات مداوم ایران علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز انجام می‌شود.

او با متهم کردن ایران به پرتاب پهپاد و موشک به سمت کشتی‌ها گفت: «رفتار آن‌ها بسیار بد است.»

در پی هدف قرار گرفتن سه نفتکش در روز سه‌شنبه، آمریکا حملاتی را علیه ایران آغاز کرد و نیروهای جمهوری اسلامی ایران نیز در پاسخ، مواضع نظامی ایالات متحده در خلیج فارس را هدف قرار دادند.

سایه سنگین جنگ بر منطقه و جهش قیمت نفت

تبادل آتش اخیر بیم آن را برانگیخته است که شعله‌های جنگ در ایران بار دیگر زبانه بکشد؛ ترامپ نیز با اعلام این‌که توافق موقت برای توقف درگیری‌ها «پایان یافته» است، به این نگرانی‌ها دامن زد، هرچند اضافه کرد که مانع ادامه مذاکرات نخواهد شد.

اگرچه حملات پیاپی پیش از این نیز بارها این آتش‌بس لرزان را تهدید کرده بود، اما اظهارات اخیر ترامپ موج جدیدی از بلاتکلیفی ایجاد کرد و بلافاصله پس از سخنان او، بهای نفت در بازارهای جهانی صعودی شد. آغاز مجدد این مناقشه می‌تواند کل منطقه خاورمیانه را در بر بگیرد و احتمالاً بار دیگر انتقال انرژی از طریق تنگه هرمز را که شریان اقتصاد جهانی است، متوقف کند.

ترامپ صبح امروز در دیدار با مارک روته، دبیرکل پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در پاسخ به وضعیت آتش‌بس گفت: «از نظر من، کار آتش‌بس تمام است.» او افزود نمایندگان آمریکا می‌توانند به گفت‌وگوها ادامه دهند، اما نسبت به نتیجه آن ابراز تردید کرد و گفت: «آن‌ها می‌توانند حرف بزنند، اما به نظرم دارند وقت‌شان را تلف می‌کنند.»

ترامپ در مراحل قبلی جنگ، از جمله ماه گذشته نیز تهدید به تصرف جزیره خارگ کرده بود؛ جزیره‌ای که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن می‌گذرد. او در آن زمان حتی این پرسش را مطرح کرده بود که آیا آمریکا «جسارت و توانایی پیشبرد چنین کاری را دارد یا خیر».

تداوم حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز هم‌زمان با پیشبرد مذاکرات، می‌تواند نشان‌دهنده وجود شکاف در ساختار تصمیم‌گیری ایران باشد؛ تندروها به‌دنبال کنترل دائمی بر این آبراهه بین‌المللی هستند که اهرم فشار کلیدی آن‌ها در تقابل با غرب به‌شمار می‌رود، در حالی‌که عمل‌گرایان خواهان توافق صلح پایدار برای لغو تحریم‌های بین‌المللی و گشایش در وضعیت بحرانی اقتصاد کشور هستند.

قرار بود مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی، پس از پایان مراسم چندروزه تشییع علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی آغاز شود که در نخستین لحظات آغاز این جنگ در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه در حملات اسرائیل و آمریکا کشته شد. این مراسم که روز پنج‌شنبه به پایان می‌رسد، قرار بود دوره‌ای برای کاهش تنش‌ها باشد. هدف از این گفت‌وگوها حل‌وفصل پیچیده‌ترین مسائل، از جمله بازگشایی کامل تنگه هرمز و عقب‌نشینی تهران از برنامه مناقشه‌برانگیز هسته‌ای‌اش اعلام شده است.

در همین حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دوران گردن‌کشی و باج‌خواهی به پایان رسیده است. این رویکرد به جایی نمی‌رسد. ما تسلیم نمی‌شویم.»

کشته شدن ۹ تن از نیروهای نظامی ایران

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد نیروهای آمریکایی این حملات را با هدف «تحمیل هزینه‌های سنگین به‌دلیل هدف قرار دادن و حمله به کشتی‌های تجاریِ خدمه غیرنظامی در یک آبراه بین‌المللی» انجام داده‌اند.

بر اساس این بیانیه، ارتش آمریکا اهدافی شامل سامانه‌های پدافند هوایی، رادارها و بیش از ۶۰ قایق کوچک تندرو متعلق به نیروی دریایی سپاه پاسداران را هدف قرار داده است.

این قایق‌ها ابزار اصلی تهدید کشتی‌ها در تنگه هرمز بوده‌اند؛ آبراهی که تا پیش از آغاز جنگ، یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی تجارت‌شده در جهان از آن عبور می‌کرد. توانایی ایران در متوقف کردن تقریبی کشتیرانی در این مسیر در طول جنگ، بزرگ‌ترین مزیت استراتژیک این کشور به‌شمار می‌رفت.

افزایش قیمت انرژی، کود شیمیایی و مواد غذایی، واشنگتن را برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار داده است. روز چهارشنبه و در پی اظهارات ترامپ، قیمت نفت خام برنت (شاخص بین‌المللی) بیش از ۵ درصد جهش کرد.

رسانه‌های دولتی ایران از وقوع انفجار در چند نقطه از جمله بندر ماهشهر و کشته شدن یکی از اعضای سپاه پاسداران خبر دادند. این رسانه‌ها همچنین حملاتی را به بوشهر، محل استقرار مجتمع نیروگاه هسته‌ای ایران، گزارش کردند.

روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی نیز از کشته شدن ۸ تن از پرسنل نیروهای هوایی و دریایی در جریان حمله بامداد امروز آمریکا به بوشهر و بندرعباس خبر داد. ارتش ضمن تأکید بر ایستادگی، وعده انتقام داد.

خورخه لئون، رئیس بخش تحلیل‌های ژئوپلیتیک شرکت تحقیقاتی ریستاد انرژی، در یادداشتی که روز چهارشنبه منتشر شد، اعلام کرد که شواهد موجود نشان می‌دهد ترددها در تنگه هرمز از ابتدای امروز عملاً به‌طور کامل متوقف شده‌اند.

او تأکید کرد: «به نظر می‌رسد این ترددها به‌طور کامل متوقف شده‌اند و این وضعیت، بیش از هر موضع‌گیری از سوی واشنگتن یا تهران، بازتاب‌دهنده ارزیابی کنونی بازار از سطح ریسک است.»

صبح روز چهارشنبه، آژیر خطر حمله موشکی هم در بحرین (محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا) و هم در کویت (محل استقرار نیروهای نیروی زمینی آمریکا) به صدا درآمد. سپاه پاسداران نیز با انتشار بیانیه‌ای، هدف قرار دادن تاسیسات نظامی آمریکا در این دو کشور را تایید کرد.

کویت اعلام کرد دو موشک بالستیک و ۱۳ پهپاد شلیک‌شده از سوی ایران را رهگیری و منهدم کرده است. وزارت برق کویت نیز گزارش داد که در پی سقوط ترکش‌های این پرتابه‌ها، شماری از خطوط انتقال برق از مدار خارج شده‌اند.

اواخر ماه گذشته نیز تنش مشابهی از حملات ایران به خطوط کشتیرانی و حملات تلافی‌جویانه آمریکا رخ داده بود که منجر به حملات موشکی ایران به بحرین و کویت شد. حملات روز چهارشنبه درست زمانی انجام شد که ترامپ برای شرکت در نشست سران ناتو در ترکیه به‌سر می‌برد.

انور قرقاش، دیپلمات ارشد امارات متحده عربی، حملات ایران به بحرین و کویت را «نشانه‌ای آشکار از عدم توانایی تهران در پایبندی به الزامات کاهش تنش و ورق زدن صفحه جنگ» خواند.

 لغو مجوز فروش نفت ایران توسط آمریکا

در پی حملات ایران به خطوط کشتیرانی، ایالات متحده مجوزی را که در چارچوب توافق موقت — برای نخستین بار پس از سال‌ها — به ایران اجازه می‌داد فروش نفت خود را به‌طور علنی و با دلار آمریکا انجام دهد، لغو کرد. پیش از این توافق، ایران متهم بود که نفت خام تحریمی خود را با قیمتی پایین‌تر از نرخ بازار به چین می‌فروشد.

ایران و ایالات متحده در قالب تفاهم‌نامه موقت توافق کرده بودند که به مدت ۶۰ روز به کشتی‌ها اجازه داده شود بدون پرداخت حق عبور، از تنگه هرمز تردد کنند. اما تهران بعدها پافشاری کرد که باید مسیر حرکت شناورها را کنترل کند و متهم شد که قصد دارد در آینده برای عبور از این آبراه عوارض وضع کند؛ اقدامی که عرف چند دهه گذشته این آبراه را دگرگون می‌کند. به‌نظر می‌رسد کشتی‌هایی که روز سه‌شنبه مورد حمله قرار گرفتند، همگی از مسیری نزدیک به سواحل عمان استفاده می‌کردند، نه مسیری که تهران تعیین کرده بود.

آمریکا و بسیاری از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس اعلام کرده‌اند که با طرح ایران برای دریافت حق عبور از تنگه هرمز موافقت نخواهند کرد.