جنگ قدرت بر سر کنترل تنگه هرمز؛ حملات آمریکا به ایران و پاسخ تلافیجویانه تهران در سراسر خاورمیانه
حملات متقابل ضمن به خطر انداختن آتشبس شکننده کنونی، سیاست چندصدساله ناوبری آزاد آمریکا را به چالش کشیده و خطر جهش دوباره قیمت نفت را به همراه دارد.
حملات آمریکا به جزیره کیش ـ عکس از وحیدآنلاین
ایالات متحده آمریکا بامداد سهشنبه ۲۳ تیر / ۱۴ ژوئیه، تنها چند ساعت پس از اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر از سر گرفتن محاصره دریایی ایران در تنگه هرمز، حملاتی را علیه این کشور آغاز کرد. ترامپ بهطور جداگانه پیشنهاد کرد که ایالات متحده برای عبور امن کشتیهای دیگر از این آبراه هزینه دریافت کند؛ تصمیمی که سیاست چندصدساله آمریکا در حمایت از آزادی کشتیرانی در سراسر جهان را دگرگون میکند.
ایران در پاسخ به این اقدام، حملاتی را علیه بحرین، اردن و دو نفتکش مرتبط با امارات متحده عربی که در حال عبور از تنگه بودند انجام داد که در جریان آن یک دریانورد کشته و هشت تن دیگر مجروح شدند. امارات تهدید به اقدام تلافیجویانه علیه ایران کرد؛ امری که پتانسیل آن را دارد تا این کشور را بار دیگر به میدان درگیری مستقیم با تهران بکشاند.
این حملات در شرایطی صورت میگیرد که ایران و آمریکا برای کنترل تنگهای رقابت میکنند که در زمان صلح، یکپنجم کل نفت خام و گاز طبیعی تجارتشده جهان از آن عبور میکرد. بهای نفت خام برنت بهعنوان شاخص بازار، در معاملات اولیه روز سهشنبه با صعود به بالاترین میزان خود در یک ماه گذشته، به بیش از ۸۴ دلار رسید؛ رقمی که هرچند همچنان بسیار پایینتر از رکورد نزدیک به ۱۲۰ دلاری در اوج جنگ است، اما خطر افزایش هزینهها در سراسر جهان را بههمراه دارد.
این تنشها همچنین توافق آتشبس ناشی از تفاهمنامه ایران و ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ را بیش از پیش تضعیف کرد. این تفاهمنامه اکنون تقریباً به نیمه دوره ۶۰ روزه خود رسیده است؛ بازهای که قرار بود دو طرف طی آن درباره یک توافق نهایی مذاکره کنند که به برنامه هستهای مورد مناقشه ایران و سایر مسائل نیز بپردازد.
پافشاری ترامپ بر باز بودن تنگه هرمز
فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد مناطقی را در اطراف ابوموسی، بندرعباس، بوشهر، چابهار، جاسک و کنارک هدف قرار داده و «سیستمهای دفاع ساحلی، سایتهای موشکی و پهپادی و توانمندیهای دریایی» ایران را بمباران کرده است. ایران وقوع حملات در اطراف این مناطق را تأیید کرد، اما ارزیابی فوری از میزان تلفات یا خسارتها ارائه نداد. تصاویری از حملات آمریکا به جزیره کیش هم منتشر شد. همچنین گزارشهایی از حملات هوایی آمریکا به استانهای جنوب غربی ایران منتشر شد.
ارتش آمریکا اعلام کرد:
این حملات همچنان هزینههای سنگینی را بر نیروهای ایرانی تحمیل کرده و توانایی آنها را برای حمله به غیرنظامیان بیگناه و کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز کاهش میدهد.
لحظاتی پس از اعلام حملات جدید توسط ارتش، ترامپ آن را «یک حمله بزرگ دیگر» خواند.
او در کاخ سفید به خبرنگاران گفت:
ما ضربات بسیار سختی به آنها وارد میکنیم. این روند ادامه خواهد داشت و خواهیم دید چه پیش میآید. ما تمام توان تهاجمی آنها را نابود میکنیم و کنترل تنگهها را در دست میگیریم. ما محاصره را دوباره برقرار میکنیم.
ترامپ همچنین جزئیات جدیدی درباره پیشنهاد خود مبنی بر دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز مطرح کرد؛ موضعی که یک چرخش کامل نسبت به اظهارات قبلی او مبنی بر عدم دریافت عوارض بهشمار میرود. او گفت:
ما در حال محافظت از بخش بسیار ثروتمندی از جهان هستیم. ما داریم هزینه میکنیم. بنابراین کاری که انجام دادهایم این است که هزینهای را که برای این حفاظت متحمل میشویم، بازپس خواهیم گرفت.
این یک دگرگونی در سیاست ایالات متحده آمریکا است که تا پیش از این تأکید داشت تنگه هرمز باید بدون دریافت عوارض به روی همگان باز بماند؛ همانطور که پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه برقرار بود.
هرگونه تلاش ایالات متحده یا ایران برای دریافت تعرفه یا عوارض عبور، هنجارهای جهانی در زمینه آزادی کشتیرانی را نقض کرده و تنشها را افزایش میدهد که احتمالاً به اختلالات اقتصادی بیشتر در مناطقی بسیار فراتر از خاورمیانه منجر خواهد شد.
نیروی دریایی آمریکا از زمان «جنگهای بربری» و جنگ ۱۸۱۲ همواره برای آزادی کشتیرانی در دریاها جنگیده است.
جنگهای بربری درگیریهای نظامی اواخر قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ (۱۸۰۱ تا ۱۸۱۶ میلادی) بین ایالات متحده آمریکا، سوئد، و دولتهای ساحل بربری در شمال آفریقا (الجزایر، تونس، طرابلس و مراکش) بود. این جنگها که هدف آنها پایان دادن به باجگیری و راهزنی دریایی این ایالات بود، با نامهای دیگری از جمله جنگهای ساحل بربری و جنگ طرابلس نیز شناخته میشوند.
جنگ ۱۸۱۲، نبردی بود که از ژوئن ۱۸۱۲ تا فوریه ۱۸۱۵ میان ایالات متحده آمریکا و امپراتوری بریتانیا درگرفت. این درگیری بهدلیل محدودیتهای تجاری بریتانیا علیه آمریکا، تصرف ملوانهای آمریکایی توسط نیروی دریایی بریتانیا و حمایت بریتانیا از قبایل بومی آمریکا رخ داد. در جریان این جنگ، نیروهای بریتانیایی واشنگتن را اشغال و کاخ سفید را به آتش کشیدند.
ازسرگیری حملات در سراسر خاورمیانه
وزارت دفاع امارات متحده عربی بامداد سهشنبه اعلام کرد ایران به دو نفتکش در تنگه هرمز حمله کرده که در جریان آن یک دریانورد کشته و هشت تن دیگر زخمی شدهاند. این وزارتخانه افزود ایران دو موشک کروز به سمت نفتکشهای «مومباسا» (Mombasa) و «الباهیه» (Al Bahiyah) شلیک کرده است.
این حملات موجب آتشسوزی در هر دو نفتکش شد، هرچند که این آتشسوزیها در نهایت مهار و خاموش شدند.
سپاه پاسداران مسئولیت حمله به این نفتکشها را بر عهده گرفت و اعلام کرد که این شناورها «هشدارهای مکرر را نادیده گرفته بودند». سپاه پاسداران اعلام کرد:
آنها عبور از میان یک میدان مین را انتخاب کردند و متعاقباً هدف قرار گرفته و زمینگیر شدند.
بحرین نیز بامداد روز سهشنبه و همزمان با اقدامات تلافیجویانه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به دور جدید حملات هوایی آمریکا، هدف حملات مجدد قرار گرفت. آژیرهای خطر حمله موشکی در بحرین سه بار به صدا درآمدند و از شهروندان خواسته شد به پناهگاهها بروند. هنوز گزارشی از میزان خسارتها یا تلفات احتمالی این حمله منتشر نشده است.
وزارت دفاع امارات متحده عربی اعلام کرد که حمله به این نفتکشها منجر به کشته شدن یک تبعه هند و مجروح شدن شش هندی و دو اوکراینی دیگر شده است. این وزارتخانه افزود:
امارات حق کامل خود را برای پاسخگویی به این تنشآفرینی و اتخاذ تمامی اقدامات لازم جهت محافظت از قلمرو، شهروندان و ساکنان خود محفوظ میدارد.
امارات متحده عربی پیش از آغاز حملات علیه ایران در طول جنگ نیز از ادبیات مشابهی استفاده کرده بود. صبح روز سهشنبه صدای پرواز جنگندهها در آسمان دبی به گوش میرسید.
سفارت آمریکا در ابوظبی و کنسولگری این کشور در دبی بامداد سهشنبه به شهروندان آمریکایی اعلام کردند که وقتهای ملاقات کنسولی تا روز چهارشنبه «بهدلیل وضعیت امنیتی منطقه» لغو شده است.
به گزارش خبرگزاری دولتی اردن (پترا)، ارتش این کشور نیز در بیانیهای اعلام کرد که چهار موشک شلیکشده از سوی ایران را رهگیری و منهدم کرده است. اردن میزبان نیروهای آمریکایی است و در روزهای اخیر نیز هدف حملات تهران قرار گرفته است.
ترامپ: ایران در آزمون شکست خورد
پیش از آن در روز دوشنبه، ترامپ در گفتوگو با هیو هویت، مجری رادیویی محافظهکار، گفت توافقی که ماه گذشته بهدست آمد «برای آزمودن» ایران طراحی شده بود و افزود:
وقتی با آدمهای پستفطرت سر و کار دارید، توافقنامهها معنای چندانی ندارند. آنها به این آزمون پایبند نماندند.
ایران تأکید دارد که بر اساس تفاهمنامه، حق مدیریت تردد در تنگه هرمز و در صورت لزوم دریافت عوارض را دارد؛ موضعی که ایالات متحده آمریکا صحت آن را رد کرده است.
ارتش آمریکا و سازمان بینالمللی دریانوردی سازمان ملل متحد تلاش کردهاند تا مسیری را در امتداد سواحل عمان ایجاد کنند که خارج از کنترل ایران باشد. ایران با این استدلال که ایالات متحده در حال نقض تفاهمنامه است، به کشتیهای عبوری از این مسیر حمله کرده است. در مقابل، ایالات متحده نیز به مواضع ایران حمله کرده که این اقدام واکنش متقابل ایران و حمله به کشورهای عرب همپیمان آمریکا را در پی داشته است.
تبادل آتش در روزهای اخیر، تردیدهای بیشتری را نسبت به پایداری تفاهمنامه ایجاد کرده بود. واشنگتن پیش از این در چارچوب همین توافق—که خواهان بازگشایی کامل تنگه هرمز بود—محاصره دریایی ایران را که در اواسط ماه آوریل اعمال کرده بود، لغو کرد.
دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت:
ما در حال برقراری مجدد محاصره ایران هستیم. سایر کشورها دسترسی منصفانه و آزادی به تنگه [هرمز] خواهند داشت.
رئیسجمهور آمریکا گفت که این کشور معادل ۲۰ درصد ارزش محمولهها را برای کمک به تأمین «هرگونه هزینه لازم جهت برقراری ایمنی و امنیت» دریافت خواهد کرد.
ارتش آمریکا اعلام کرد که محاصره بنادر ایران را از نیمهشب چهارشنبه به وقت محلی دبی از سر خواهد گرفت.
نظرها
نظری وجود ندارد.