زخمهای پنهان جنگ؛ ۴۵۰ هزار بیکار شدند
نزدیک به نیم میلیون نفر به جمعیت بیکاران افزوده شده است. یک عضو اتاق بازرگانی گفته رقم واقعی بیکاری پنج برابر نرخ رسمی است.
بخش کارگری
بیکاری ۱۴۰ هزار کارگر بنگاههای اقتصادی ایران را تهدید میکند
پیامد جنگ بر بازار کار ایران در نخستین گزارش مرکز آمار برای سال ۱۴۰۵ نمایان است؛ نزدیک به نیم میلیون بیکار شده و البته مردانهتر شدن اشتغال. نکته نگران کننده دیگر این گزارش کاهش اشتغال صنعتی است.
نتیجه سرشماری نیروی کار در سه ماه نخست ۱۴۰۵ از کاهش نرخ مشارکت و نسبت اشتغال و افزایش بیکاری حکایت دارد. نرخ رسمی بیکاری که فاصله زیادی با واقعیت دارد ۹٬۱ درصد اعلام شده است؛ ۱٬۸ واحد درصد بزرگتر از رقم اعلام شده در بهار ۱۴۰۴. همزمان نرخ مشارکت اقتصادی که جویندگان کار و شاغلان را شامل میشود به ۴۰٬۷ درصد تنزل کرد که نیم واحد درصد از نرخ ۴۱٬۲ درصدی فصل نخست سال گذشته کمتر است.
معنای این دو شاخص این است: هم از شمار شاغلان و هم جویندگان کار کاسته شده، در حالیکه جمعیت در سن اشتغال بالغ بر ۸۲۷ هزار نفر زیادتر شده است. جمعیت در سن اشتغال که بر اساس تعریف مرکز آمار افراد بزرگتر از ۱۵ سال را شامل میشود، در بهار ۱۴۰۵ بیش از ۶۶ میلیون و ۶۷۰ هزار تن اعلام شده است؛ ۴۲۴ هزار زن و ۴۰۴ هزار مرد.
افزایش زنان در سن اشتغال اما با کاهش سهم آنها در بازار کار همراه است؛ نرخ مشارکت اقتصادی زنان با کاهش سه دهم واحد درصد از ۱۴ درصد به ۱۳٬۷ درصد رسید. این رقم حدود یک پنجم نرخ مشارکت اقتصادی مردان - ۶۷٬۸ درصد - است. نرخ مشارکت مردان در مقایسه با بهار سال قبل نیم واحد درصد کوچک شده است.
این گزارش جمعیت شاغل را ۲۴ میلیون و ۶۷۲ هزار تن اعلام کرد که در مقایسه با بهار ۱۴۰۴ بیش از ۴۵۰ هزار تن کمتر است. در بهار ۱۴۰۴ بالغ بر ۲۵ میلیون و ۱۲۲ هزار تن شاغل بودند. از مجموع بیش از ۲۴ میلیون شاغل سهم زنان حدود ۶٬۵ درصد است؛ فقط سه میلیون و ۸۰۶ هزار تن. جمعیت مردان شاغل بیش از ۲۰ میلیون و ۸۶۵ هزار تن، یعنی بیش از پنج برابر زنان. همچنین سهم مردان از کاهش اشتغال ۲۶۳ هزار و زنان ۱۸۷ هزار تن اعلام شده است.
بر این اساس نسبت اشتغال طی یک سال با کاهش ۱٬۲ درصدی از ۳۸٬۲ درصد به ۳۷ درصد تنزل کرد. این شاخص برای مردان از ۶۴٬۳ درصد به ۶۲٬۷ درصد و برای زنان از ۱۲٬۱ درصد به ۱۱٬۴ درصد کاهش یافت تا نسبت نابرابر یک زن شاغل در برابر ۵٬۵ مرد شاغل بدون تغییر بماند.
کاهش جمعیت شاغل به معنای افزایش جمعیت بیکار است. مرکز آمار جمعیت بیکار سه ماه نخست سال را دو میلیون ۴۶۳ هزار تن اعلام کرد که در قیاس با بهار سال پیشتر ۴۸۲ هزار تن بیشتر است؛ معادل ۱٬۸ درصد و نرخ بیکاری رسمی ۹٬۱ درصدی.
محمود تولایی دبیر کمیسیون مالیات، بیمه و کار اتاق بازرگانی نرخ بیکاری واقعی را پنج برابر نرخ اعلام شده از سوی مرکز آمار دانسته و گفته است که برخی از بنگاهها فقط چراغهایشان را روشن نگه داشتهاند و تولیدی ندارند.
در گروه جنسیتی زنان جمعیت بیکار ۱۲۹ هزار و ۷۰۰ تن، معادل سه واحد درصد بزرگتر شد و به ۱۶٬۷ درصد صعود کرد. نکته مهم این که این رقم به نسبت جمعیت فعال اقتصادی که چهار میلیون و ۵۷۰ هزار تن، معادل یک هفتم ۳۳ میلیون و ۴۰۵ زن در سن اشتغال، اعلام شد، محاسبه شده است.
۳۵۳ هزار تن از جمعیت افزوده شده به بیکاران هم مرد بودند تا شمار مردان بیکار به حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تن (۷٬۵ درصد) برسد: ۱٬۵ درصد بزرگتر از بهار ۱۴۰۴ و یک دوم میزان افزایش نرخ بیکاری زنان که سه واحد درصد بزرگتر شد.
نکته قابل توجه دیگر در این گزارش کوچکتر شدن اقتصاد صنعتی است؛ دو واحد درصد کاهش و تنزل به ۳۱ درصد. سهم زنان از اشتغال صنعتی ۲٬۴ واحد درصد کوچکتر شد و به ۲۱٬۳ درصد افت کرد. اشتغال صنعتی مردان هم ۱٬۹ واحد درصد کوچکتر شد اما همچنان حدود ۱۰ واحد درصد بزرگتر از زنان است؛ ۳۲٬۸ درصد.
با کاهش اشتغال صنعتی، بخشهای خدمات و کشاورزی روند افزایشی داشتند. مشاغل خدماتی ۵۳٬۸ درصد جمعیت شاغل را در برگرفت که ۱٬۴ واحد درصد بزرگتر از بهار ۱۴۰۴ است. برای زنان این شاخص ۲٬۲ واحد درصد بزرگ شد تا ۶۵٬۵ درصد جمعیت اندک زنان را شامل شود. سهم مردان شاغل در این بخش هم با افزایش ۱٬۳ درصدی به ۵۱٬۷ درصد رسید.
اشتغال کشاورزی هم در مجموع پنج دهم واحد درصد رشد کرد. اشتغال زنان در بخش کشاورزی دو دهم واحد درصد بزرگتر شد تا در مجموع ۱۳٬۱ درصد زنان در این بخش شاغل باشند. سهم مردان در اشتغال صنعتی هم شش دهم واحد درصد افزایش یافت و به ۱۵٬۵ درصد رسید.
نرخ بیکاری گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال که جمعیت عمدتا تحصیلکرده دانشگاهی و جوان است با سه درصد افزایش به ۱۷٬۵ درصد رسید. نرخ بیکاری زنان این گروه (۲۸٬۶ درصد) نزدیک به دو برابر گروه مردان (۱۴٬۸ درصد) گزارش شد. جمعیت زنان بیکار این گروه سنی طی یک سال ۴٬۷ درصد در برابر ۲٬۵ درصد مردان افزایش یافت.
نرخ بیکاری دانشآموختگان دانشگاهی هم برای هر دو گروه ۱٬۲ واحد درصد بزرگتر شد. در این گروه هم نرخ بیکاری زنان ـ ۱۸٬۸ درصد ـ بیش از دو برابر مردان ـ ۸٬۳ درصد ـ است که نشان دیگری از نابرابری جنسیتی در بازار کار ایران است.
فاطمه عزیزخانی، کارشناس اقتصاد در ایران در تحلیل این گزارش گفت: بازار کار ایران «با یک «چرخش ساختاری» مواجه شده است؛ چرخشی که این بار آثار آن تنها محدود به گروههای آسیبپذیر نیست، بلکه به بخش رسمی اقتصاد و صنایع نیز سرایت کرده است.»
به گفته او؛ «صنعت، که مهمترین موتور ایجاد اشتغال رسمی و پایدار محسوب میشود، طی یک سال گذشته حدود ۶۳۰ هزار شغل خود را از دست داده است.» و بیکارشدگان «برای حفظ معیشت به سمت مشاغل غیررسمی، فعالیتهای پلتفرمی، دستفروشی یا کشاورزی معیشتی حرکت کردهاند؛ مشاغلی که از بهرهوری پایینتر و امنیت شغلی کمتری برخوردارند.»
عزیزخانی جوانان را اصلیترین گروه آسیب دیده از وضعیت کنونی دانست و گفت: «از مجموع جمعیت بیکار جدید، حدود ۳۵۰ هزار نفر در گروه سنی ۱۵ تا ۳۵ سال قرار دارند. همچنین ۸۳ هزار نفر از بیکاران جدید را فارغالتحصیلان آموزش عالی تشکیل میدهند.».
او با بیان اینکه بنگاهها استخدام نیروی کار را متوقف کردهاند و جویندگان کار دلسرد شدهاند، این وضعیت را «رکود دلسردکننده دوطرفه» توصیف کرد و پیامد آن را «گسترش اشتغال غیررسمی و کمبهرهور» دانست که «در برابر هر شوک اقتصادی، کاهش تقاضا یا اختلال در فعالیتهای اقتصادی، به سرعت به بیکاری تبدیل میشود.»
«اکو ایران» در یک گزارش با اشاره به کاهش سهم زنان از بازار کار، این روند را «خروج خاموش» که آشکار میشود، توصیف کرد و نوشت:
زنانی که پیشتر فعالانه به دنبال کار میگشتند، اکنون از بازار کار دل کندهاند. آنچه آمار نشان میدهد، تنها یک تغییر عدد نیست، روایت زنانی است که استقلال اقتصادیشان را رو به نابودی میبینند و به ناچار به اقتصاد خانگی، کار بیمزد مراقبتی، و وابستگی مالی عقب رانده میشوند. این بازگشت اجباری به خانه، سرمایهای انسانی را هدر میدهد که سالها برای آموزش و توانمندسازیاش هزینه شده است.
پیش از این هم کارشناسان اقتصاد و فعالان کارگری از افزایش چشمگیر بیکاران خبر داده و شمار بیکاران جدید را تا سه میلیون تن اعلام کرده بودند. بخشی از این جمعیت را شاغلان مشاغل آنلاین تشکیل میدادند که با کاهش محدودیتهای اینترنت ممکن است دوباره شاغل شده باشند.
نظرها
نظری وجود ندارد.