۸ تن از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه مشهد با خطر اعدام مواجه‌اند

پرونده بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه در مصلای شاندیز مشهد در حالی وارد مرحله‌ای حساس شده است که گزارش‌های منتشرشده از احتمال صدور یا اجرای حکم اعدام برای هشت نفر از متهمان حکایت دارد.

بر اساس این گزارش‌ها، در جریان این اعتراضات ۲۵ نفر بازداشت شده‌اند و هشت نفر از آن‌ها با نام‌های ایلیا اکبری، علی زاغی، فرشاد حسین‌پور، سجاد چرانی، حسین رسولی‌نسب، متین شبانی، مهدی ظریف و نجمه امینی در معرض خطر اعدام قرار دارند.

گزارش‌های منتشرشده همچنین حاکی از آن است که این افراد در طول دوران بازداشت از دسترسی به وکیل انتخابی محروم بوده‌اند. این موضوع نگرانی‌هایی را درباره رعایت حق دسترسی به وکیل و استانداردهای دادرسی عادلانه در این پرونده افزایش داده است.

از جمله اتهاماتی که بر اساس اطلاعات منتشرشده به این افراد نسبت داده شده، مشارکت در تخریب اموال عمومی، آتش‌زدن مراکز مذهبی و اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور است.

جزئیات بیشتری درباره وضعیت قضائی هر یک از این هشت نفر و مرحله دقیق رسیدگی به پرونده آنها منتشر نشده است.

پرونده این بازداشت‌شدگان در شرایطی مورد توجه قرار گرفته که در ماه‌های اخیر روایت‌های متفاوتی درباره شدت اعتراضات دی‌ماه در مشهد و وضعیت کنترل شهر در روزهای اوج اعتراضات مطرح شده است.

جواد موگویی، مجری و مستندساز نزدیک به حکومت، اخیراً در برنامه «ماجرای جنگ ۲» در گفت‌وگو با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره اعتراضات مشهد گفت که پس از بررسی‌های شخصی به این نتیجه رسیده است که بخشی از ادعاهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا درباره وضعیت شهر درست بوده است. موگویی در این برنامه گفت مشهد برای چند ساعت از کنترل حکومت خارج شده بود.

اشاره او به اظهارات دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال است. ترامپ در جریان اعتراضات با انتشار تصاویری از تجمعات اعتراضی مدعی شده بود که بیش از یک میلیون نفر در این شهر تجمع کرده‌اند و «دومین شهر بزرگ ایران تحت کنترل معترضان است» و نیروهای حکومتی شهر را ترک کرده‌اند.

عراقچی نیز در همان گفت‌وگو، در واکنش به تحولات آن دوره، گفت: «ما به‌هرحال باید بپذیریم که نقاط ضعفی داشتیم.»

با برجسته شدن این اظهارات، سخنگوی وزارت کشور روایت «سقوط مشهد» را رد کرد. او با اشاره به ارتباط مستمر وزارت کشور با استاندار خراسان رضوی گفت که اگرچه درگیری‌ها در مشهد شدید بوده، اما «حتی برای یک لحظه نیز ارتباط ما با مشهد قطع نشد».

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در مشهد از هشتم دی و در بازار رضا آغاز شد. این اعتراضات در ادامه اعتصاب گسترده بازاریان در تهران شکل گرفت.

به‌گفته شاهدان عینی، مناطق مختلفی از مشهد، از جمله محدوده پارک ملت و شاندیز، شاهد برخوردهای شدید نیروهای امنیتی با معترضان بوده است.

از حدود ۲۰ دی نیز، بر اساس گزارش‌های منتشرشده، فضای امنیتی سنگینی بر شهر حاکم شد و ایست‌های بازرسی در نقاط مختلف، حضور نیروهای موتورسوار و گشت‌های امنیتی افزایش یافت.

درباره شمار قربانیان این اعتراضات نیز آمار متفاوتی منتشر شده است. مقام‌های جمهوری اسلامی شمار کشته‌شدگان را حدود ۴۰۰ نفر اعلام کرده‌اند، در حالی که برخی منابع غیررسمی شمار قربانیان را بسیار بیشتر و در حد هزاران نفر برآورد کرده‌اند.

پرونده بازداشت‌شدگان مشهد همزمان با افزایش نگرانی نهادهای حقوق بشری درباره روند اعدام‌ها در ایران مطرح شده است. این نهادها در ماه‌های اخیر بارها نسبت به افزایش صدور و اجرای احکام اعدام، به‌ویژه در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات، هشدار داده‌اند و درباره رعایت حق حیات و استانداردهای دادرسی عادلانه ابراز نگرانی کرده‌اند.

بر اساس گزارش اخیر کانون حقوق بشر ایران، جمهوری اسلامی در تیرماه ۱۴۰۵ طی ۱۶ روز دست‌کم ۵۸ زندانی را در زندان‌های مختلف کشور اعدام کرده است؛ رقمی که بر اساس این گزارش، به‌طور میانگین معادل سه تا چهار اعدام در هر روز بوده است.

در صورت تأیید خطر صدور یا اجرای حکم اعدام برای هشت بازداشت‌شده پرونده مشهد، سرنوشت این افراد می‌تواند به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های قضائی مرتبط با اعتراضات دی‌ماه تبدیل شود.