ایران برای دریافت عوارض از تنگه هرمز به «خسارت‌های زیست‌محیطی» استناد کرد

جدال ایران و آمریکا بر سر آینده تنگه هرمز وارد مرحله تازه‌ای شده است. در حالی که واشنگتن بر بازگشایی کامل و بدون قیدوشرط این آبراه تاکید دارد، تهران نه‌تنها همچنان از کنترل خود بر تنگه سخن می‌گوید، بلکه برای دریافت پول از کشورها و شرکت‌هایی که از این مسیر استفاده می‌کنند، استدلال تازه‌ای مطرح کرده است: جبران خسارت‌های زیست‌محیطی ناشی از چند دهه کشتیرانی در خلیج فارس.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، پنج‌شنبه‌ ۲۲ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت دهه‌ها آلودگی در خلیج فارس خسارت‌هایی به ارزش «تریلیون‌ها دلار» به ایران وارد کرده است. به گفته او، کشورها و شرکت‌هایی که از کشتیرانی در تنگه هرمز منتفع می‌شوند، «تعهد قانونی و اخلاقی» دارند که در مقابله با این خسارت‌های زیست‌محیطی مشارکت کنند.

بقایی همچنین گفت حفاظت از محیط زیست باید در مرکز هرگونه سازوکار آینده برای مدیریت این آبراه قرار گیرد، هرچند توضیح نداد تهران دقیقا چه سازوکار زیست‌محیطی پیشنهاد می‌کند، مبلغ مورد نظر چگونه محاسبه خواهد شد و آیا این ایده همان طرح دریافت عوارض عبور از تنگه است که مقام‌های ایرانی پیش‌تر مطرح کرده بودند یا سازوکاری جداگانه خواهد بود.

سخنگوی وزارت خارجه برای توضیح موضع تهران به لکه نفتی جدید در ساحل جزیره قشم نیز اشاره کرد و گفت یافته‌های اولیه نشان می‌دهد یک کشتی باری خارجی عامل ایجاد این آلودگی بوده است.

طرح استدلال زیست‌محیطی در شرایطی مطرح می‌شود که دریافت پول از کشتی‌های عبوری به یکی از نقاط اختلاف ایران و آمریکا در مذاکرات مربوط به هرمز تبدیل شده است. تهران پیش‌تر دریافت مبالغی از کشتی‌ها را با تامین امنیت دریانوردی مرتبط کرده و از هماهنگی احتمالی با عمان سخن گفته بود. آمریکا اما این ایده را رد کرده و تاکید دارد عبور از این آبراه بین‌المللی باید بدون پرداخت عوارض به ایران انجام شود.

هرمز در کنترل چه کسی است؟

تنها چند ساعت پس از اظهارات بقایی، حسین طائب، رئیس تازه‌منصوب‌شده سازمان بسیج، روز پنجشنبه ۲۲ مرداد بار دیگر گفت که تنگه هرمز «تحت مدیریت و کنترل جمهوری اسلامی» قرار دارد.

او گفت که آمریکا در تلاش برای تغییر وضعیت تنگه شکست خورده و افزود: «امروز می‌بینید که هرمز تحت مدیریت و کنترل جمهوری اسلامی است.»

این اظهارات درست یک روز پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، ادعایی کاملا متضاد مطرح کرد. ترامپ در شبکه تروث سوشال نوشت ایالات متحده بر تنگه هرمز «کنترل کامل» دارد.

مسئله تنگه هرمز در شرایط کنونی به بخشی از جنگ سیاسی و روایی تهران و واشنگتن تبدیل شده است. ایران می‌کوشد توانایی خود برای تاثیرگذاری بر مهم‌ترین گلوگاه انرژی منطقه را به‌عنوان یکی از اهرم‌های اصلی در مذاکرات حفظ کند. در مقابل، دولت ترامپ نمی‌خواهد سازوکاری را بپذیرد که بتوان از آن به‌عنوان به‌رسمیت شناختن حق تهران برای کنترل عبور کشتی‌ها یا دریافت عوارض تعبیر کرد.