توافق ایران و عمان بر سر تنگه هرمز

تهران و مسقط از دستیابی به یک توافق دوجانبه برای تعیین نقشه جدید خطوط کشتیرانی و تردد ایمن شناورها خبر داده‌اند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفته است:

به گفته بقایی

این تحول دیپلماتیک، پرسش‌هایی را درباره آینده ثبات در خلیج فارس، چشم‌انداز بازگشایی کامل آبراه و واکنش بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به‌ویژه ایالات متحده برانگیخته است.

مفاد توافق

گزارش‌های تحلیلی و رسانه‌ای از جمله گزارش شفق نیوز (Shafaq News) و رسانه‌های منطقه‌ای، مفاد کلیدی این طرح را به شرح زیر برشمرده‌اند:

امکان‌ بازگشایی کامل تنگه هرمز

اگرچه تدوین نقشه ناوبری یک گام ملموس برای کاهش انسداد خطوط کشتیرانی است، اما مقامات تهران میان «توافق فنی بر سر مسیرها» و «بازگشایی کامل و عادی‌سازی دریانوردی» تمایز روشنی قائل شده‌اند:

مقامات ایران، از جمله کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه، تصریح کرده‌اند که برقراری امنیت جامع و بازگشایی بدون قید و شرط تنگه هرمز، مستلزم توقف کامل تحرکات نظامی، لغو محاصره دریایی از سوی آمریکا و به‌رسمیت شناختن حاکمیت ملی ایران بر آب‌های سرزمینی است.

ایران اعلام کرده است که عبور شناورهای وابسته به طرف‌های متخاصم همچنان ممنوع بوده و حق بازرسی و رهگیری شناورهای مشکوک برای نیروهای دریایی ایران محفوظ خواهد ماند.

بنابراین، این توافق به معنای «بازگشایی سریع و بی قید و شرط» نیست، بلکه یک «سازوکار کنترل‌شده تنش‌زدایی برای شناورهای بی‌طرف و تجاری» محسوب می‌شود.

هنوز معلوم نیست که دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس چه واکنشی به توافق میان ایران و عمان بر سر رفت و آمد کشتی‌ها در تنگه نشان دهند. بیشتر به نظر می‌رسد با احتیاط خوش‌بینانه به توافق می‌نگرند. دست کم این است که تا کنون نسبت به آن واکنش منفی آشکاری نداشته‌اند.

در واشنگتن هم هنوز به صورت صریح در مورد توافق میان ایران و عمان شنیده نشده است. موضع آمریکا تا کنون این بوده که هرگونه ترتیبی که به معنای پذیرش بازرسی و مجوزدهی ایران بر عبور و مرور بین‌المللی باشد مخالفت است.

بحران و کنترل بحران

توافق دریایی تهران و مسقط به منزله تغییر جهت دیپلماسی از وضعیت بحران مطلق به سمت «مدیریت کنترل‌شده بحران» تعبیر شده است. این در حالی است که جنگ لفظی میان ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز بالا گرفته است. پس از اینکه ترامپ در یک سخنرانی گفت که تنگه هرمز به آمریکا تعلق دارد (اظهار نظری که بعدا در واشنگتن گفتند «شوخی» بوده است)، کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران در شبکه X نوشت:

اگر وضعیت بر محور رویارویی‌های لفظی و عملی پیش رود، توافق ایران و عمان تأثیری بر تنش‌زدایی ندارد. اما اگر میانجی‌گری‌هایی که برای احیای روند مذاکره میان ایران و آمریکا جریان دارد، موفق باشند، آنگاه توافق ایران و عمان ممکن است چارچوبی باشد برای چانه‌زنی برای حل مشکل کنترل بر تنگه هرمز.