ترامپ کشورهای حامی ایران را به مجازات اقتصادی تهدید کرد

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، از آغاز کارزار جدیدی برای تشدید فشار اقتصادی و منزوی کردن جمهوری اسلامی ایران خبر داد و هشدار داد هر کشوری که به مؤسسات مالی، شرکت‌ها، فرودگاه‌ها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هرگونه «راه نجات» اقتصادی برای ایران فراهم کنند، با «پیامدهای اقتصادی بسیار سنگین» روبه‌رو خواهد شد.

ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «امروز از آغاز کوبنده‌ترین عملیات اقتصادی علیه یک کشور خبر می‌دهم.» او از این سیاست همچنین با عنوان «جنگ اقتصادی و انزوای بی‌سابقه» یاد کرد.

با این حال، رئیس‌جمهوری آمریکا مشخص نکرده است واشنگتن دقیقاً چه اقداماتی علیه کشورهای طرف معامله با ایران انجام خواهد داد. ادبیات این بیانیه احتمال اعمال تحریم‌های ثانویه علیه خریداران نفت ایران را مطرح کرده است؛ اقدامی که می‌تواند به‌ویژه چین را هدف قرار دهد.

چین بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران و مهم‌ترین خریدار نفت این کشور است. بر اساس داده‌های شرکت تحلیلی کپلر، چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری کرده است. از این رو، اعمال فشار مستقیم بر واردات نفت ایران از سوی چین می‌تواند آمریکا را وارد رویارویی اقتصادی با پکن کند؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن در تلاش برای تنظیم روابط تجاری خود با چین است و انتظار می‌رود شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، ماه آینده به آمریکا سفر کند.

گریگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، گفت هرگونه اقدام اقتصادی جدید آمریکا ناگزیر باید متوجه شرکای تجاری ایران باشد، اما افزود که هدف قرار دادن چین برای واشنگتن دشوار خواهد بود؛ زیرا این کشور برای آینده اقتصادی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.

 تغییر راهبرد آمریکا پس از ناکامی حملات نظامی

این تهدید اقتصادی در شرایطی مطرح شده که حملات نظامی آمریکا علیه ایران، پس از دو هفته حملات شبانه، نتوانست تهران را به میز مذاکره بازگرداند. گزارش‌ها همچنین حاکی از آن بود که ذخایر آمریکا از برخی مهمات کلیدی کاهش یافته و مشاوران پنتاگون به ترامپ گفته بودند فهرست اهداف قابل حمله در ایران تقریباً به پایان رسیده و عملیات نظامی به مرز اثربخشی خود رسیده است.

کاخ سفید طی هفته‌های اخیر نشانه‌هایی از تغییر مسیر راهبردی خود و حرکت از فشار نظامی به سمت فشار اقتصادی نشان داده است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز هفته گذشته از افزایش تلاش‌ها برای منزوی کردن اقتصادی ایران خبر داده بود.

وزارت خزانه‌داری آمریکا ماه‌هاست عملیاتی موسوم به «عملیات خشم اقتصادی» را برای قطع منابع مالی ایران از طریق تحریم‌های هدفمند دنبال می‌کند. هم‌زمان، آمریکا تلاش کرده است با محاصره دریایی در تنگه هرمز مانع صادرات نفت ایران شود.

ایران، که نزدیک به پنج دهه است با تحریم‌های اقتصادی آمریکا و کشورهای غربی روبه‌روست، در سال‌های گذشته شبکه‌ای از راه‌های دور زدن تحریم‌ها ایجاد کرده است. یکی از مهم‌ترین این روش‌ها استفاده از «ناوگان سایه» برای انتقال نفت است.

ترامپ در اعلامیه جدید خود خواستار توقف فعالیت‌هایی از جمله قاچاق نفت، خطوط سوآپ، انتقال نقدی، فعالیت صرافی‌ها، ثبت کشتی‌ها و استفاده از شرکت‌های پوششی شده است.

 تنگه هرمز همچنان محور بحران

در همین حال، وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل فشار بر بازار انرژی جهان است. پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم نفت معامله‌شده جهان از این آبراه عبور می‌کرد.

داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد در دوره ۶۰ روزه‌ای که تفاهم‌نامه آمریکا و ایران برقرار بود، حدود ۳۷۴ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس خارج شد؛ معادل حدود ۶.۱ میلیون بشکه در روز. این میزان تقریباً سه برابر جریان نفت در دوره‌های محدودیت شدید بود، اما همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از جنگ باقی ماند.

ترامپ روز چهارشنبه گفت کشتی‌های کشورهای عرب متحد آمریکا همچنان از تنگه هرمز عبور می‌کنند و نیروهای آمریکایی عبور آن‌ها را تسهیل می‌کنند. خبرگزاری آکسیوس گزارش داده است که نیروهای آمریکایی طی هفته‌های اخیر هر شب عبور ۱۵ تا ۲۰ کشتی را از تنگه تسهیل کرده‌اند؛ حجمی که حدود نیمی از میزان نفت عبوری پیش از جنگ بوده است.

با این حال، داده‌های ردیابی کشتی‌ها از سوی کپلر این ارقام را تأیید نمی‌کند و نشان می‌دهد میزان تردد همچنان پایین است.

دنی سیترینوویتز، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، این اقدام آمریکا را از نظر عملیاتی مهم دانست، اما درباره توان واشنگتن برای ادامه طولانی‌مدت آن ابراز تردید کرد. او همچنین گفت چنین اقدامی ایران را وادار به تسلیم یا تغییر اساسی در موضع مذاکره‌اش نخواهد کرد.

واکنش تهران

ایران تهدید جدید آمریکا را رد کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اظهارات ترامپ را تلاشی برای منحرف کردن افکار عمومی آمریکا از مشکلات اقتصادی داخلی، از جمله بدهی بی‌سابقه و افزایش نرخ بهره، دانست.

عراقچی در شبکه اجتماعی ایکس گفت سیاست‌های واشنگتن شکست‌خورده است و ادامه آن‌ها به شکست‌های بیشتر منجر خواهد شد. او همچنین سیاست آمریکا را «تروریسم اقتصادی» خواند و گفت این سیاست اقتصاد جهانی و حاکمیت ملی کشورهای دیگر را تهدید می‌کند.

محمد مخبر، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، نیز گفت فشار نظامی و تحریم‌ها نمی‌تواند عزم ایران را درهم بشکند. به‌گفته او، ایران همچنان برای گفت‌وگو با آمریکا آماده است، اما مذاکره را با تسلیم شدن اشتباه نمی‌گیرد.

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران نیز در واکنش به اعلام ترامپ گفت آمریکا پس از ناکامی در جنگ نظامی، اکنون شکست بعدی خود را «جنگ اقتصادی» نامیده است. او گفت واشنگتن برای پوشاندن «محاسبات غلط» خود، هر بار با شکست بزرگ‌تری روبه‌رو می‌شود.

در همین حال، موضع آمریکا درباره مذاکرات با ایران همچنان دوگانه است. ترامپ روز سه‌شنبه گفت هیچ مذاکره‌ای با ایران در جریان نیست، اما یک روز پیش از آن، جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده ویژه او، گفته بود مذاکرات همچنان ادامه دارد و احتمالاً «قوی‌تر از همیشه» است.

ترامپ افزون بر فشار اقتصادی، خواهان تصرف ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران و دستیابی به توافقی جدید و محدودکننده‌تر درباره برنامه هسته‌ای تهران است. ایران که عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای است، همواره تأکید کرده برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است.

امارات تجارت با ایران را متوقف کرد

در چنین شرایطی، امارات متحده عربی روز سه‌شنبه اعلام کرد تا اطلاع ثانوی تمام فعالیت‌های تجاری، مبادلات بازرگانی و تراکنش‌های مالی خود با ایران را متوقف می‌کند.

این تصمیم پس از آن اعلام شد که وزارت دفاع امارات گفت دو موشک شلیک‌شده از ایران را شناسایی کرده که در دریا سقوط کرده‌اند. تهران این گزارش را بی‌اساس خوانده است.

امارات پیش از آغاز جنگ یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری ایران بود و بیش از ۳۰ درصد واردات ایران از این کشور تأمین می‌شد. امارات همچنین میزبان یک پایگاه نظامی مهم آمریکا است.

 سپاه از سلاح‌های جدیدتر و مخرب‌تر می‌گوید

هم‌زمان با تشدید تهدیدهای اقتصادی و نظامی، سپاه پاسداران هشدار داده است که در صورت آغاز دور تازه‌ای از جنگ، از سلاح‌های پیشرفته‌تر استفاده خواهد کرد.

سردار محبی، سخنگوی سپاه گفت قدرت تخریب کلاهک‌های موشکی مورد استفاده این نیرو از نمونه‌های به‌کاررفته در جنگ‌های گذشته بیشتر است و در صورت وقوع جنگ جدید، تسلیحات ایران از جنبه‌های مختلف با گذشته تفاوت خواهد داشت.

به‌گفته او، نسل جدید کلاهک‌ها دقت بیشتر و موشک‌ها برد بالاتری خواهند داشت.