وال‌استریت ژورنال: دبی؛ حلقه حیاتی فشار ترامپ بر اقتصاد ایران

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، از آغاز آن‌چه «روز سرنوشت‌ساز اقتصادی» علیه ایران خوانده و «سنگین‌ترین عملیات اقتصادی» علیه یک کشور توصیف کرده خبر داده است؛ اقدامی که به نوشته وال‌استریت ژورنال بخش مهمی از آن به همکاری امارات متحده عربی، به‌ویژه دبی، برای محدود کردن شبکه‌های مالی و تجاری ایران وابسته است.

ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «هر کشوری که به مؤسسات مالی، شرکت‌ها، فرودگاه‌ها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع خط حیاتی برای ایران فراهم کنند، خود با پیامدهای اقتصادی بسیار سنگین مواجه خواهد شد.»

او به‌طور مشخص از قاچاق نفت، خطوط مبادله مالی، انتقال پول نقد، صرافی‌ها، ثبت کشتی‌ها و شرکت‌های پوششی نام برد و افزود: «همه این‌ها باید همین حالا متوقف شود.»

رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین این عملیات را «ECONOMIC D-DAY» یا «روز سرنوشت‌ساز اقتصادی» نامید و گفت این اقدام، «سنگین‌ترین عملیات اقتصادی‌ای خواهد بود که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است.»

با این حال، ترامپ جزئیات اقدامات جدید آمریکا را اعلام نکرده است. او روز چهارشنبه در پاسخ به پرسشی درباره ابزارهای اقتصادی جدید علیه ایران گفت: «تحریم‌های بسیار سختی داریم و خواهیم دید چه اتفاقی می‌افتد.»

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز گفته است واشنگتن به‌زودی اقدامات جدیدی را علیه ایران اعلام خواهد کرد. او گفت این اقدامات «در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور سابقه نخواهد داشت.»

بسنت پنج‌شنبه شب گفت واشنگتن با تشدید تحریم‌های اقتصادی علیه ایران به‌دنبال «سرنگونی» جمهوری اسلامی است. او در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفت: «این طرح در ایران جواب خواهد داد و ما این رژیم را سرنگون خواهیم کرد.» او همچنین این اقدام را «بزرگ‌ترین انزوای اقتصادی هماهنگ‌شده در تاریخ جهان» خواند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا نیز شب گذشته از ورود جنگ میان ایالات متحده و ایران به «مرحله‌ای جدید» خبر داد و گفت واشنگتن مؤثرترین ابزار خود برای اعمال فشار بر حکومت ایران را فشار اقتصادی می‌داند.

ونس در پادکست «کلی تراویس و باک سکستون» با اشاره به آن‌چه «تعامل ظریف» اقتصادی میان دو کشور خواند، گفت آمریکا تلاش می‌کند با فشار اقتصادی ایران را تحت فشار قرار دهد و تهران نیز متقابلاً می‌کوشد به اقتصاد آمریکا فشار وارد کند. ونس گفت: «ما به آن‌ها فشار اقتصادی وارد می‌کنیم و آن‌ها نیز تلاش می‌کنند به ما فشار اقتصادی وارد کنند. اما واقعیت در چند هفته گذشته این بوده که آن‌ها فشار بسیار بیشتری نسبت به ما متحمل شده‌اند.»

در همین پیوند، کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا اعلام کرد که اقدامات اقتصادی گسترده دولت ترامپ فشار شدیدی بر اقتصاد ایران وارد کرده و منابع مالی جمهوری اسلامی را محدود خواهد کرد.

این کمیته در شبکه اجتماعی ایکس نوشت این فشارها منابع حکومت ایران برای اقدامات «تروریستی» را به‌شدت کاهش می‌دهد و «آن را به زانو درمی‌آورد». این نهاد همچنین از ترامپ خواست: «فشار حداکثری» را ادامه دهد.

امارات در مرکز راهبرد واشنگتن

به نوشته وال‌استریت ژورنال، اگر آمریکا بخواهد فشار اقتصادی بر ایران را به شکل مؤثرتری افزایش دهد، همکاری امارات متحده عربی اهمیت ویژه‌ای دارد.

امارات اواخر روز سه‌شنبه اعلام کرد معاملات مالی و اقتصادی خود با ایران را به حالت تعلیق درآورده است. این تصمیم پس از هفته‌ها فشار دولت ترامپ بر مقام‌های اماراتی برای برخورد شدیدتر با شبکه‌های مالی ایران در این کشور اتخاذ شد.

وال‌استریت ژورنال نوشته است مقام‌های آمریکایی در هفته‌های گذشته به طرف اماراتی گفته بودند هدف قرار دادن جریان‌های مالی مرتبط با سپاه پاسداران می‌تواند حتی تأثیری بیشتر از محاصره دریایی بنادر ایران بر تهران داشته باشد.

امارات پیش از جنگ، بزرگ‌ترین منبع واردات ایران بود و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۳۰ درصد واردات ایران، به ارزش حدود ۲۱ میلیارد دلار، از این کشور تأمین شد.

دبی همچنین سال‌ها یکی از مهم‌ترین مراکز مالی و تجاری مورد استفاده شرکت‌ها و افراد ایرانی برای دور زدن تحریم‌های غرب بوده است.

ایران از طریق شرکت‌های پوششی در امارات درآمدهای نفتی خود را دریافت و معاملات مالی را تسویه کرده و منشأ برخی وجوه را پنهان کرده است.

طبق اطلاعات وزارت خزانه‌داری آمریکا، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹ میلیارد دلار که از طریق حساب‌های کارگزاری بانک‌های آمریکایی منتقل شده بود، ظاهراً با فعالیت‌های مالی مخفیانه ایران ارتباط داشت. ۶۲ درصد این مبالغ به شرکت‌های مستقر در امارات، عمدتاً در دبی، رسیده بود.

ایران همچنین از ناوگانی موسوم به «ناوگان سایه» برای انتقال نفت تحریم‌شده استفاده می‌کند. به‌گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا، بسیاری از نفتکش‌های مرتبط با این تجارت تحت مالکیت یا مدیریت شرکت‌هایی مستقر در امارات هستند.

مکس مِیزلیش، مقام سابق تحریم‌های آمریکا و پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، گفت: «دبی یک مرکز مهم برای جریان‌های مالی غیرقانونی مرتبط با ایران است.»

او تأکید کرد که اقدام امارات علیه فعالیت‌های مستقیم تجاری و مالی ایران مهم است، اما «بخش بزرگی از فعالیت‌های غیرمستقیم از طریق بانک‌های دبی» انجام می‌شود و شبکه بانکداری سایه و تأمین مالی غیرقانونی ایران را پشتیبانی می‌کند.

امارات نمی‌خواهد راه بازگشت را ببندد

با وجود اعلام تعلیق معاملات، وال‌استریت ژورنال تأکید می‌کند که این اقدام به‌معنای قطع کامل روابط اقتصادی و تجاری امارات متحده عربی با ایران نیست.

مقام‌های اماراتی این اقدامات را بخشی از یک روند تدریجی برای افزایش فشار بر ایران می‌دانند و قصد دارند مرحله‌به‌مرحله پیش بروند. محدودیت‌ها می‌تواند ابتدا شامل محموله‌های تجاری شود و در صورت ادامه حملات سپاه به کشتی‌های اماراتی، به برخورد گسترده‌تر با نهادهای مرتبط با ایران گسترش یابد.

امارات پیش از این نیز در جریان جنگ، کشتیرانی مستقیم بار با ایران را متوقف کرده و اقداماتی از جمله لغو ویزا و تعطیلی مدارس و باشگاه‌های مرتبط با ایرانیان را آغاز کرده بود.

این اقدامات پس از افزایش تنش میان دو کشور صورت گرفته است. مقام‌های اماراتی می‌گویند ایران تنها در یک ماه هفت کشتی این کشور را هدف قرار داده است. روز سه‌شنبه نیز ایران دو موشک بالستیک به سوی امارات شلیک کرد که به‌گفته وزارت دفاع امارات، هدف آن‌ها تردد دریایی بوده و موشک‌ها در دریا سقوط کردند.

اقدامات جدید امارات نیز در ابتدا با هدف بازدارندگی حملات سپاه به کشتی‌های این کشور طراحی شده بود.

با این حال، مقام‌های اماراتی نگران‌اند که راهبرد واشنگتن برای وارد کردن فشار اقتصادی بیشتر به ایران، به اقتصاد کشورهای خلیج فارس که به تجارت و گردشگری وابسته‌اند آسیب بزند و در نهایت واکنش نظامی شدیدتر ایران را به‌دنبال داشته باشد.

امارات همچنین می‌خواهد برخی کانال‌های ارتباطی با تهران را باز نگه دارد تا اگر کارزار فشار ترامپ شکست خورد، امکان استفاده از گزینه دیپلماتیک را از دست نداده باشد.

محدودیت‌های دبی در مقابله با شبکه ایران

به‌نوشته وال‌استریت ژورنال، اجرای کامل خواسته واشنگتن برای قطع ارتباط اقتصادی ایران با دبی دشوار است، زیرا بخش زیادی از فعالیت‌های مربوط به دور زدن تحریم‌ها به‌صورت غیرشفاف انجام می‌شود.

شرکت‌های واسطه، مناطق آزاد تجاری، صرافی‌ها و کشتی‌های کوچک می‌توانند ارتباط خود با ایران را پنهان کنند.

اریک آلتر، رئیس آکادمی دیپلماتیک انور قرقاش در ابوظبی، گفت اجرای این سیاست «شدنی است، اما با محدودیت‌هایی همراه است».

به‌گفته او، دولت امارات می‌تواند بانک‌های رسمی و فعالیت بنادر بزرگ را متوقف کند، اما «نمی‌تواند تک‌تک شرکای محلی، هر منطقه آزاد تجاری یا حرکت هر کشتی کوچک در هفت امارت» را کنترل کند.

وال‌استریت ژورنال می‌نویسد چنین برخوردی برای امارات یک دوراهی ایجاد می‌کند: از یک سو واشنگتن خواستار محدود کردن شبکه‌هایی است که به ایران امکان دسترسی به ارز خارجی و تجارت جهانی می‌دهند؛ از سوی دیگر، مقابله گسترده با این شبکه‌ها می‌تواند به جایگاه دبی به‌عنوان یک مرکز آزاد جهانی برای تجارت، سرمایه و صادرات مجدد آسیب بزند.

فشار اقتصادی در کنار محاصره دریایی

تشدید فشار اقتصادی آمریکا در شرایطی صورت می‌گیرد که دولت ترامپ پیش‌تر محاصره دریایی بنادر و کشتیرانی ایران را نیز در دستور کار قرار داده است.

اسکات بسنت هفته گذشته گفته بود اقدامات جدید اقتصادی در کنار محاصره دریایی بنادر ایران، فشار مضاعفی بر تهران وارد خواهد کرد.

دولت ترامپ امیدوار است ترکیب تحریم‌های شدیدتر، محدود کردن دسترسی ایران به ارز خارجی و تجارت جهانی و فشار ناشی از محاصره دریایی، اقتصاد ایران را آن‌قدر تحت فشار قرار دهد که تهران به توافق با واشنگتن تن در دهد.

چین همچنان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران است و ایران با کشورهای همسایه خود در خاورمیانه نیز روابط اقتصادی دارد، اما تجارت ایران با اروپا به‌دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های چندساله بسیار محدود شده است.

پایان مهلت ۶۰ روزه

این فشارها هم‌زمان با پایان مهلت ۶۰ روزه‌ای صورت می‌گیرد که آمریکا و ایران در تفاهم‌نامه ماه ژوئن برای رسیدن به توافق تعیین کرده بودند. این مهلت روز دوشنبه بدون نشانه‌ای از پیشرفت قابل‌توجه در مذاکرات یا بازگشایی کامل تنگه هرمز پایان یافت.

حدود ۲۰ درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و بازگشایی کامل این آبراه یکی از مسائل اصلی در مذاکرات و مناقشه میان دو کشور بوده است.

با این حال، دولت ترامپ درباره وضعیت مذاکرات پیام‌های متفاوتی ارسال کرده است. جرد کوشنر، مشاور ارشد ترامپ، روز دوشنبه گفت مذاکرات پشت‌پرده میان آمریکا و ایران «مثبت و فعال» بوده است؛ اما ایران وجود چنین ارتباطی را رد کرده و ترامپ نیز گفته است مذاکراتی در جریان نیست.

ترامپ درباره پایان مهلت ۶۰ روزه گفت: «آن‌ها می‌خواهند توافق کنند، اما حاضر نیستند توافقی را که من ضروری می‌دانم انجام دهند.»

کاخ سفید پایان برنامه هسته‌ای ایران را شرط دستیابی به آتش‌بس دائمی اعلام کرده است؛ شرطی که تهران تاکنون آن را نپذیرفته است.

مقام‌های ارشد دولت آمریکا معتقدند فشار اقتصادی فزاینده ممکن است ایران را به مصالحه و بازگشت به میز مذاکره وادار کند. ترامپ نیز گفته است محاصره دریایی آمریکا علیه کشتی‌ها و بنادر ایران مؤثر بوده است.

با این حال، وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که رهبران تندرو ایران برای ادامه و حتی تشدید جنگ آماده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد افزایش فشار اقتصادی هنوز لزوماً به معنای نزدیک شدن دو طرف به توافق نیست.