کاهش قیمت نفت همزمان با فشارهای اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران

قیمت نفت روز دوشنبه ۲ شهریور / ۲۴ اوت، در آستانه اعمال تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران، بیش از یک دلار در هر بشکه کاهش یافت، هرچند محدودیت عرضه نفت از خاورمیانه و ادامه اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز همچنان بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار داده است.

بهای نفت برنت تا ساعت ۶ و ۴۹ دقیقه روز دوشنبه به وقت گرینویچ با ۱,۴۹ دلار کاهش، ۱,۶ درصد ارزان شد و به ۹۲,۹۰ دلار در هر بشکه رسید. بهای نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۱,۷۴ دلار افت، معادل ۲ درصد، به ۸۵,۳۲ دلار رسید. هر دو شاخص هفته گذشته بیش از ۵ درصد افزایش قیمت داشتند و دومین هفته متوالی رشد خود را ثبت کردند.

کاهش قیمت نفت در روز دوشنبه در حالی رخ داد که معامله‌گران منتظر اعلام تحریم‌هایی هستند که واشنگتن آن‌ها را شدیدترین اقدامات اقتصادی علیه ایران توصیف کرده است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، قرار است جزئیات این اقدامات را اعلام کند و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، نیز پیش‌تر تهدید کرده بود کشورهایی را که با ایران تجارت می‌کنند هدف تحریم قرار خواهد داد.

بسنت در یادداشتی در فایننشال تایمز، این اقدام را «بزرگ‌ترین عملیات مالی‌ای که تاکنون علیه یک دشمن سازمان‌دهی شده» توصیف کرده و از آن با عنوان «روز دی (سرنوشت‌ساز) اقتصادی» یاد کرده است. هدف اصلی این تحریم‌ها، بر اساس اظهارات او، محدود کردن دسترسی ایران به تجارت و نظام مالی بین‌المللی و تحت فشار قرار دادن کشورهایی است که به روابط اقتصادی خود با تهران ادامه می‌دهند.

در مقابل، ایران تهدید کرده است که در صورت ادامه فشار اقتصادی، صادرات نفت از خلیج فارس را به‌طور کامل متوقف خواهد کرد.

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و امور بین‌الملل وزارت خارجه ایران، روز دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس با انتقاد از اظهارات وزیر خزانه‌داری آمریکا، نوشت که ادعای واشنگتن درباره نابودی توان نظامی و برنامه هسته‌ای ایران با اقداماتی که اکنون علیه تهران در پیش گرفته، همخوانی ندارد.

غریب‌آبادی با اشاره به ادعای اسکات بسنت مبنی بر «برچیده شدن» توان نظامی ایران، نابودی ۱۰۰ درصدی کارخانه‌های نظامی و «دفن شدن» برنامه هسته‌ای ایران، پرسید چرا برای مقابله با چنین ایرانی به‌گفته او «بزرگ‌ترین تهاجم مالی تاریخ» و بسیج «تمام نهادها و اختیارات» آمریکا نیاز است. غریب‌آبادی در پایان نوشت: «این پیروزی است یا اعتراف به شکست آمریکا؟»

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز روز یکشنبه اعلام کرد: «اگر جنگ اقتصادی ادامه پیدا کند، حتی یک قطره نفت صادر نخواهد شد؛ نه از طریق تنگه هرمز و نه از هیچ نقطه دیگری در خلیج فارس.» او همچنین هشدار داد که ایران کشورهایی را که در تحریم‌های آمریکا علیه تهران مشارکت یا از آن حمایت کنند، «طرف جنگ» تلقی خواهد کرد.

این تهدید می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بازار جهانی انرژی داشته باشد. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و پیش از بحران کنونی حدود یک‌پنجم نفت معامله‌شده در جهان از این مسیر عبور می‌کرد. در آخر هفته کمتر از ۲۰ کشتی حامل کالاهای مرتبط با بازارهای کالایی از این تنگه عبور کردند؛ نشانه‌ای از شدت گرفتن محدودیت‌های کشتیرانی در این مسیر.

با وجود این، ایران در مواردی اجازه عبور برخی نفتکش‌های عراقی را از تنگه هرمز صادر کرده است. خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داده که این اقدام پس از درخواست‌های مکرر بغداد صورت گرفته است.

در همین حال، فشار آمریکا بر صادرات نفت ایران در حال نمایان شدن در بازار چین، مهم‌ترین مقصد نفت ایران است. منابع تجاری به خبرگزاری رویترز گفته‌اند که پیشنهادهای نفت خام ایران برای خریداران چینی کاهش یافته و قیمت‌ها افزایش پیدا کرده است. گزارش‌های تجاری همچنین از کاهش شدید صادرات نفت ایران در ماه‌های اخیر حکایت دارد.

چین که یکی از مهم‌ترین خریداران نفت ایران است، با سیاست تحریم و فشار آمریکا مخالفت کرده است. سخنگوی سفارت چین در واشنگتن اعلام کرد که تحریم‌ها و فشار اقتصادی به حل بحران کمک نمی‌کند و راه‌ حل باید از مسیر دیپلماسی دنبال شود. بسنت پیش‌تر از پکن خواسته بود با واشنگتن در اعمال فشار اقتصادی بر تهران همکاری کند.

تحلیلگران مورگان استنلی نیز هشدار داده‌اند که عرضه نفت خام در حال محدودتر شدن است. بر اساس ارزیابی آن‌ها، حجم نفت موجود روی آب و همچنین ذخایر خشکی، از جمله در چین، کاهش یافته و صادرات نفت خاورمیانه به سطوح ماه‌های مارس و آوریل بازگشته است. از همین رو، این بانک پیش‌بینی خود درباره زمان بازگشت عرضه نفت خاورمیانه به شرایط عادی را به تعویق انداخته است.

در داخل ایران نیز فشار اقتصادی در حال افزایش است. اقتصاد کشور پیش از آغاز جنگ با تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی، کمبود انرژی و تحریم‌های گسترده روبه‌رو بود و حملات نظامی و اختلال در تجارت، خسارت‌های بیشتری به زیرساخت‌ها و تولید وارد کرده است. مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند که تشدید فشار اقتصادی می‌تواند مشکلات معیشتی را افزایش داده، زمینه‌ساز ناآرامی‌های جدید شود و مشروعیت جمهوری اسلامی را بیشتر تضعیف کند.

با وجود توقف حملات مستقیم آمریکا و ایران طی هفته‌های اخیر، مذاکرات برای پایان دادن به جنگ شش‌ماهه نیز پیشرفت محسوسی نداشته است. آخرین مذاکرات مستقیم دو طرف در ماه ژوئن در سوئیس انجام شد و پس از آن کشورهایی مانند قطر، پاکستان و ترکیه برای میانجی‌گری تلاش کرده‌اند.

عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان روز دوشنبه وارد تهران شد. یک مقام دولتی پاکستان گفته است او درباره تحولات اخیر، از جمله تهدید آمریکا به اعمال تحریم‌های جدید، گفت‌وگو خواهد کرد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز روز دوشنبه گفت این سفر در چارچوب تقویت همکاری‌های دوجانبه میان تهران و اسلام‌آباد و در ادامه تلاش‌های پاکستان برای کمک به برقراری و تقویت صلح و امنیت در منطقه انجام می‌شود.

در این شرایط، بازار نفت میان دو نیروی متضاد در نوسان است: از یک سو، معامله‌گران با برداشت سود پس از دو هفته افزایش قیمت، موجب کاهش بهای نفت شده‌اند؛ و از سوی دیگر، احتمال تشدید تحریم‌های آمریکا و تهدید ایران به توقف کامل صادرات نفت از خلیج فارس، نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه را افزایش داده است.

ادامه بحران در تنگه هرمز می‌تواند فشار بیشتری بر بازار جهانی انرژی وارد کند؛ به‌ویژه آن‌که اختلال در عرضه نفت خاورمیانه در شرایطی رخ می‌دهد که ذخایر نفتی برخی مصرف‌کنندگان بزرگ نیز در حال کاهش است.