توافق ایران و عمان برای ایجاد کریدور موقت دریانوردی و پاکسازی مین‌های تنگه هرمز

ایران و عمان روز سه‌شنبه ۳ شهریور / ۲۵ اوت در بیانیه مشترکی اعلام کردند که «در چارچوب رایزنی‌های دو کشور درباره ازسرگیری دریانوردی ایمن در تنگه هرمز، بر ایجاد یک کریدور موقت مشترک دریانوردی و اجرای پروژه‌ای مشترک برای پاکسازی مین‌های این تنگه توافق کردند».

دو کشور همچنین مذاکرات فنی برای دستیابی به توافق درباره یک کریدور دائمی، ترتیبات آینده اداره تنگه هرمز، تبادل اطلاعات، مدیریت ترافیک دریایی و ارائه خدمات دریانوردی و امنیتی را ادامه خواهند داد.

در بیانیه تهران و مسقط همچنین بر ضرورت احترام به حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور ساحلی تنگه هرمز و رعایت قوانین بین‌المللی تأکید شده است. ایران و عمان قرار است در ادامه درباره ترتیبات آینده تنگه با کشورهای منطقه نیز رایزنی کنند.

این بیانیه مشترک در حالی منتشر شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا روز سه‌شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «همه مین‌ها از آب‌های بین‌المللی تنگه هرمز منفجر یا خارج شده‌اند.» او همچنین هشدار داد هر کشتی یا قایقی که اقدام به مین‌گذاری دوباره کند، «منهدم خواهد شد».

ترامپ با بیان این‌که آمریکا با استفاده از توان فضایی خود «هر وجب» از تنگه را زیر نظر دارد، تأکید کرد که «سیاست تحمل صفر در قبال مین‌گذاری کاملاً برقرار است».

تشدید تحریم‌های آمریکا

توافق تهران و مسقط همزمان با تشدید کم‌سابقه فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران اعلام شده است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز دوشنبه از آن‌چه وزارت خزانه‌داری «یورش اقتصادی» علیه ایران خواند، خبر داد و اعلام کرد واشنگتن افزون بر تحریم ده‌ها فرد، شرکت و کشتی مرتبط با ایران، فشار بر کشورهای طرف معامله با تهران را نیز افزایش خواهد داد.

بسنت گفت آمریکا برای دیگر کشورهایی که همچنان با ایران فعالیت اقتصادی دارند، جدول زمانی تعیین خواهد کرد تا این فعالیت‌ها را متوقف کنند و در صورت ادامه همکاری، با اقدامات تنبیهی روبه‌رو خواهند شد. با این حال، دولت آمریکا در اعلام روز دوشنبه نام کشورهای مشخصی را به عنوان هدف تحریم‌های جدید اعلام نکرد و هنوز تحریم‌های ثانویه گسترده علیه این کشورها را اعمال نکرده است.

بر اساس جزئیات اعلام‌شده از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا، دامنه فعالیت‌هایی که می‌تواند مشمول تحریم‌های ثانویه قرار گیرد گسترش یافته و حوزه‌هایی مانند دارایی‌های دیجیتال و رمزارزها، فن‌آوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی را دربرمی‌گیرد. شرکت‌ها و مؤسسات خارجی که به‌گفته واشنگتن در پولشویی یا دور زدن تحریم‌های ایران نقش داشته باشند نیز ممکن است از دسترسی به نظام مالی آمریکا محروم شوند.

وزارت خزانه‌داری همچنین نزدیک به ۶۰ فرد، شرکت و کشتی را به فهرست تحریم‌ها اضافه کرده است. اهداف جدید شامل شبکه‌های مرتبط با تأمین تجهیزات برای برنامه موشکی و هسته‌ای ایران، یک شبکه سایبری که آمریکا آن را مسئول حملات علیه زیرساخت‌های این کشور می‌داند و شبکه‌های کشتیرانی، تجاری و مالی مرتبط با فروش نفت ایران است.

بخش دیگری از تحریم‌ها شبکه‌های تأمین مالی و لجستیکی مرتبط با برنامه‌های موشکی و هسته‌ای ایران را در خاورمیانه و آسیا هدف گرفته است. در میان تحریم‌شدگان، شرکت‌هایی در چین نیز قرار دارند که به‌گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا تجهیزات دارای کاربرد دوگانه در اختیار یک مؤسسه فناوری ایرانی قرار داده‌اند.

واشنگتن همچنین شبکه صادرات نفت ایران را هدف قرار داده و شماری از واسطه‌های کشتیرانی، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات سوخت‌رسانی و واسطه‌های مالی در امارات متحده عربی، سنگاپور و هنگ‌کنگ را تحریم کرده است. پنج نفتکش نیز به عنوان بخشی از «ناوگان سایه» ایران در فهرست دارایی‌های مسدودشده قرار گرفته‌اند.

فشار بر شرکای تجاری ایران

تهدید آمریکا تنها متوجه ایران نیست. دونالد ترامپ پیش‌تر هشدار داده بود کشورهایی که به ایران کمک اقتصادی کنند با پیامدهای شدید روبه‌رو خواهند شد و دولت او اکنون تلاش می‌کند شرکای تجاری تهران را نیز برای کاهش روابط اقتصادی با ایران تحت فشار قرار دهد. چین، امارات متحده عربی، ترکیه، هند، پاکستان و عمان از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در سال‌های اخیر هستند که می‌توانند در معرض فشارهای بیشتر واشنگتن قرار گیرند.

رویترز روز سه‌شنبه نوشت عراق نمونه‌ای از ابزاری است که آمریکا می‌تواند برای اعمال این فشار به‌کار گیرد. واشنگتن طی سال‌های گذشته شماری از بانک‌های عراقی را به‌دلیل ارتباط با ایران تحریم کرده است و به دلیل نقش دلار در درآمدهای نفتی عراق و وابستگی نظام مالی این کشور به ساختار مالی تحت رهبری آمریکا، اهرم قابل توجهی برای فشار بر بغداد دارد.

با وجود این فشارها، تحریم بانک‌ها و مؤسسات عراقی تاکنون نتوانسته روابط اقتصادی ایران و عراق را به‌طور کامل قطع کند. ارزش تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰ میلیارد دلار اعلام شده و عراق سالانه حدود چهار تا پنج میلیارد دلار برای گاز وارداتی از ایران پرداخت می‌کند. کارشناسان معتقدند تحریم‌های جدید می‌تواند هزینه و ریسک مبادلات مالی میان دو کشور را افزایش دهد، اما لزوماً به قطع روابط تجاری آن‌ها منجر نخواهد شد.

همین موضوع یکی از چالش‌های اصلی راهبرد جدید واشنگتن است: کشورهایی مانند چین و ترکیه اقتصادهای بزرگ‌تری دارند و ظرفیت بیشتری برای جذب فشار آمریکا دارند، در حالی که کشورهایی مانند عراق به‌دلیل وابستگی بیشتر به نظام مالی مبتنی بر دلار آسیب‌پذیرترند.

اسکات بسنت نیز در توضیح رویکرد آمریکا نسبت به تحریم شرکای ایران از احتیاط واشنگتن در قبال پیامدهای جهانی این سیاست سخن گفته است. او در پاسخ به این پرسش که چرا آمریکا در مرحله کنونی نام کشورهای هدف را اعلام نکرده است، گفت: «چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»

واکنش پزشکیان

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، روز سه‌شنبه فشار اقتصادی آمریکا را بخشی از راهبرد واشنگتن برای ایجاد نارضایتی داخلی دانست. او گفت: «دشمنان متوجه شده‌اند که از راه نظامی نمی‌توانند ملت ایران را تسلیم کنند یا شکست دهند»، و به گفته او، به همین دلیل بر «ایجاد مسائل اجتماعی و نارضایتی‌های اقتصادی» تمرکز کرده‌اند تا ایران را به آشوب بکشانند. پزشکیان افزود که حفظ «وحدت و انسجام» در برابر این فشارها هدف دولت و مسئولان جمهوری اسلامی است.

رئیس‌جمهوری ایران همچنین فشار اقتصادی را یکی از راهبردهای آمریکا برای وادار کردن تهران به تسلیم توصیف کرد و گفت: «آیا باید در برابر مشکلات کوتاه بیاییم و تسلیم شویم؟ قطعاً خیر.»

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز تحریم‌های جدید آمریکا را فراتر از فشار علیه ایران دانست و آن را اقدامی علیه حاکمیت دیگر کشورها توصیف کرد. او گفت: «اعلام تحریم‌های اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران، بسیار فراتر از ادامه جنگ اقتصادی غیرقانونی علیه یک کشور واحد است.» بقائی افزود که این سیاست به‌گفته او تلاشی برای «اعمال حاکمیت فراسرزمینی آمریکا بر کلیه دولت‌های مستقل عضو سازمان ملل متحد» است.

بقائی در واکنش دیگری گفت اگر آمریکا بانک‌ها، شرکت‌ها، بنادر، فرودگاه‌ها و دولت‌ها را میان تبعیت از واشنگتن و مواجهه با اقدامات تنبیهی قرار دهد، موضوع دیگر فقط به ایران محدود نخواهد بود. او نتیجه چنین روندی را «فرسایش کامل حاکمیت ملی» و زمینه‌ساز «بازگشت فاجعه‌بار به استعمار عریان و تمام‌عیار» دانست.