هاآرتص: رئیس امارات درباره حمله ۷ اکتبر حماس به نتانیاهو هشدار داده بود

روزنامه هاآرتص در گزارشی که روز سه‌شنبه ۱۷ شهریور / ۸ سپتامبر منتشر شد، جزئیات تحقیق گسترده‌ای را درباره هشدارهای پیش از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل منتشر کرده است. این تحقیق برای کتاب جدیدی با عنوان «گروگان‌ها: ۸۴۳ روز رهاشدگی» نوشته شلومو الدار و روث یووال انجام شده و بر گفت‌وگو با ده‌ها منبع در اسرائیل و خارج از آن، اسناد داخلی، مکاتبات و ضبط برخی مکالمات استوار است.

بر اساس این تحقیق، محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، حدود یک هفته و نیم پیش از حمله حماس، از ابوظبی با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل تماس گرفت و در گفت‌وگویی حدود ۴۵ دقیقه‌ای درباره اطلاعاتی که درباره برنامه حماس به‌دست آورده بود با نتانیاهو صحبت کرد.

بنا بر این روایت، بن زاید به نتانیاهو گفت که یحیی سنوار، رئیس دفتر سیاسی حماس که در ۱۶ اکتبر سال ۲۰۲۴ (۲۵ مهر سال ۱۴۰۳) در حملات اسرائیل به جنوب غزه کشته شد، در حال آماده‌سازی عملیاتی بزرگ علیه اسرائیل است؛ عملیاتی که می‌تواند به کشته‌شدن شمار زیادی از افراد، بی‌ثباتی منطقه و آسیب‌دیدن توافق‌های ابراهیم میان اسرائیل و کشورهای عربی منجر شود.

این تماس، طبق تحقیق هاآرتص، از طریق یک سامانه ارتباطی ویژه میان رهبران امارات و اسرائیل انجام شد. شلومو الدار گفته است این سامانه به‌گونه‌ای بود که نماینده‌ای از سفارت امارات دستگاه ارتباطی مورد استفاده برای تماس را در اختیار مقام مربوط قرار می‌داد و سپس گفت‌وگو انجام می‌شد.

در روایت منتشرشده، نتانیاهو واکنش نسبتاً آرامی به هشدار رئیس‌جمهوری امارات نشان داد. او به بن زاید اطمینان داد که اسرائیل بر اوضاع غزه مسلط است و برای هر سناریویی آمادگی دارد. نتانیاهو همچنین ارزیابی کرده بود که اگر حماس قصد انجام اقدامی داشته باشد، احتمالاً هدف اصلی آن کرانه باختری خواهد بود، نه غزه.

به‌نوشته هاآرتص، نتانیاهو پس از این تماس، محتوای هشدار بن زاید را با مقام‌های ارشد امنیتی اسرائیل در میان نگذاشت. بنا بر این گزارش، نه هرتزی هالوی، رئیس وقت ستاد ارتش، نه رونن بار، رئیس شین‌بت، و نه دیوید بارنیا، رئیس موساد، از این تماس و هشدار مطلع نشدند.

پیام «زلزال» سنوار

تحقیق هاآرتص همچنین از مسیر دیگری برای انتقال هشدار درباره برنامه سنوار خبر می‌دهد.

بر اساس این روایت، در اوایل سپتامبر ۲۰۲۳ و در شرایطی که مذاکرات غیرمستقیم میان اسرائیل، حماس و فتح درباره پرونده اسرای اسرائیلی و پیکر دو سرباز اسرائیلی متوقف شده بود، سنوار برای مدتی از دید سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل خارج شد.

سپس سنوار با یک مقام مرتبط با الفتح تماس گرفت و از او خواست پیامی را به اسرائیلی‌ها منتقل کند. مضمون پیام این بود که اگر در مذاکرات پیشرفتی حاصل نشود، او در حال آماده‌سازی «غافلگیری بزرگی» برای اسرائیل است.

در این پیام، سنوار از واژه عربی «زلزال» به معنای «زلزله» استفاده کرد و تأکید کرد که در حال آماده‌سازی عملیاتی غیرعادی و هراس‌انگیز است.

بر اساس گزارش هاآرتص، این مقام الفتح پیام را به فردی منتقل کرد که با یکی از مشاوران محمد بن زاید در ارتباط بود. در نتیجه، پیام سنوار به مقام‌های اماراتی ارسال شد و در نهایت از این مسیر به اطلاع بن زاید رسید.

این هشدار در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۳ (۲۴ شهریور ۱۴۰۲) نیز به شین‌بت منتقل شد. رونن بار، رئیس وقت شین‌بت، نتانیاهو را از این اطلاعات مطلع کرد.

دو روز بعد، جلسه‌ای امنیتی با حضور مقام‌های ارشد اسرائیلی برگزار شد و موضوع تهدید احتمالی از سوی حماس مورد بررسی قرار گرفت. در آن زمان، ارزیابی دستگاه‌های امنیتی اسرائیل ظاهراً این نبود که حماس در آستانه یک حمله گسترده در ابعاد ۷ اکتبر قرار دارد.

یکی از فرضیه‌هایی که در آن مقطع مطرح بود این بود که سنوار ممکن است قصد داشته باشد الیزابت تسورکوف، پژوهشگر اسرائیلی-روسی را که در عراق ربوده و ناپدید شده بود، به گروگان بگیرد تا از او برای افزایش قدرت چانه‌زنی حماس در مذاکرات تبادل اسرا استفاده کند.

به این ترتیب، پیام‌های یحیی سنوار به‌عنوان نشانه‌ای از یک عملیات بزرگ نظامی تفسیر نشد.

با این حال، بنا بر تحقیق جدید، اگر مقام‌های امنیتی اسرائیل از هشدار مستقیم بن زاید به نتانیاهو اطلاع داشتند، ممکن بود ارزیابی آن‌ها از پیام سنوار متفاوت باشد.

یکی از مقام‌های ارشد شین‌بت که در این تحقیق با او گفت‌وگو شده، گفته است اطلاع از هشدار رئیس امارات می‌توانست در تفسیر اطلاعات موجود و ارزیابی سطح تهدید مؤثر باشد.

هشدار جداگانه مصر

تحقیق جدید همچنین هشدار جداگانه‌ای را از سوی مصر مطرح می‌کند.

بر اساس این گزارش، عباس کامل، رئیس وقت دستگاه اطلاعات عمومی مصر، نیز در همان دوره پیام هشداری درباره برنامه حماس به دفتر نخست‌وزیری اسرائیل منتقل کرده بود.

مضمون هشدار مصر نیز درباره وقوع «چیزی غیرعادی» و یک «عملیات هراس‌انگیز» از سوی حماس بود.

در روایت منتشرشده، پاسخ اسرائیل نیز مشابه ارزیابی‌ای بود که نتانیاهو در گفت‌وگو با بن زاید مطرح کرده بود: اسرائیل مدعی بود که اوضاع غزه تحت کنترل است و تمرکز اصلی نیروهایش بر کرانه باختری قرار دارد.

هشدار مصر موضوعی جدا از ادعای تماس مستقیم بن زاید و نتانیاهو است و سابقه آن نیز به گزارش‌های منتشرشده پس از حمله ۷ اکتبر بازمی‌گردد. نتانیاهو پیش‌تر دریافت هشدار عملیاتی مشخص از مصر را رد کرده بود.

هشدار دیگری در اول اکتبر

تحقیق هاآرتص همچنین به جلسه‌ای در اول اکتبر ۲۰۲۳، تنها شش روز پیش از حمله، اشاره می‌کند.

در آن جلسه، رونن بار بار دیگر درباره احتمال اقدام حماس هشدار داد و پیشنهادهایی برای اقدام پیش‌گیرانه علیه رهبران ارشد این گروه، از جمله سنوار، مطرح شد.

بر اساس این گزارش، نتانیاهو دستور رد این پیشنهاد را صادر نکرد، اما آن را نیز فوراً تصویب نکرد. در عوض از مقام‌های امنیتی خواست برنامه‌های عملیاتی را آماده کنند تا آن‌ها را بررسی کند.

یکی از مقام‌های امنیتی که در تحقیق با او گفت‌وگو شده، این رویکرد را نوعی به تعویق انداختن تصمیم‌گیری توصیف کرده است.

هاآرتص می‌گوید نتانیاهو در این جلسه نیز هشدارهایی را که بنا بر تحقیق، از سوی امارات متحده عربی و مصر دریافت کرده بود با مقام‌های حاضر در میان نگذاشت.

پیشنهاد قطر در ساعات نخست پس از حمله

تحقیق جدید تنها به هشدارهای پیش از حمله محدود نمی‌شود و نحوه برخورد مقام‌های اسرائیلی با پیشنهادهای میانجی‌گری در ساعات نخست پس از حمله را نیز بررسی می‌کند.

بر اساس این روایت، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، شامگاه ۷ اکتبر با دیوید بارنیا، رئیس موساد، تماس گرفت.

طبق گزارش هاآرتص، نخست‌وزیر قطر در این تماس اعلام کرد که حماس آمادگی دارد غیرنظامیان اسرائیلی را آزاد کند و قطر آماده است برای میانجی‌گری وارد عمل شود.

بارنیا، بنا بر این گزارش، پیشنهاد قطر را نپذیرفت و اعلام کرد که اسرائیل در آن مقطع قصد مذاکره با حماس را ندارد.

در همین حال، کانال دیگری نیز از طریق محمد دحلان، مقام سابق الفتح، شکل گرفت. بر اساس تحقیق، دحلان از طریق افرادی که با او در غزه ارتباط داشتند، با حلقه نزدیک به سنوار تماس برقرار کرد.

در این مسیر نیز، بنا بر گزارش، پیام‌هایی از سوی حماس درباره آمادگی برای آزادی گروگان‌های غیرنظامی بدون پیش‌شرط منتقل شد. با این حال، این بخش از روایت با اختلاف نظر و مناقشه همراه است و مقام‌های قطری روایت ارائه‌شده درباره این تماس‌ها را تأیید نکرده‌اند.

دفتر نتانیاهو: «دروغ محض است»

دفتر نخست‌وزیر اسرائیل روز سه‌شنبه در واکنش به گزارش هاآرتص، اصل ادعای تماس میان نتانیاهو و محمد بن زاید را رد کرد.

دفتر نتانیاهو اعلام کرد که نخست‌وزیر اسرائیل در دوره مورد اشاره با رئیس‌ امارات گفت‌وگویی نداشته و هیچ هشداری نیز از سوی او دریافت نکرده است. دفتر نتانیاهو این گزارش را «دروغ محض» توصیف کرده است.

رونن بار و هرتزی هالوی نیز، بنا بر گزارش هاآرتص، گفته‌اند که از هشدار منتسب به رئیس‌ امارات اطلاع نداشته‌اند.

امارات متحده عربی نیز تاکنون به پرسش‌های مطرح‌شده درباره این ادعا پاسخ رسمی نداده است.

در مقابل، شلومو الدار، یکی از نویسندگان کتاب، تأکید کرده است که تیم تحقیقاتی بدون اتکا به اسناد و شواهد متعدد حاضر به انتشار این روایت نشده است. او گفته است تحقیق بر اساس ضبط مکالمات، اسناد و تطبیق اطلاعات به‌دست آمده از منابع مختلف انجام شده است.

واکنش مخالفان نتانیاهو

انتشار این گزارش بلافاصله با واکنش شدید مخالفان نتانیاهو در اسرائیل روبه‌رو شد.

نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، اعلام کرد که گزارش درباره دریافت هشدار از سوی نتانیاهو را درست می‌داند و گفت نخست‌وزیر مسئولیت «مستقیم و شخصی» در قبال شکست منتهی به حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ دارد.

گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و از اعضای سابق کابینه جنگ، نیز گفت گزارش جدید به مجموعه شواهدی اضافه می‌کند که نشان می‌دهند نتانیاهو پیش از حمله با هشدارهای متعددی روبه‌رو بوده است.

مخالفان نتانیاهو بار دیگر خواستار تشکیل یک کمیسیون تحقیق دولتی برای بررسی عملکرد سیاسی و امنیتی اسرائیل پیش و در جریان حمله ۷ اکتبر شده‌اند.

سابقه هشدارهای پیش از ۷ اکتبر

گزارش جدید در خلأ منتشر نشده است. پیش از این نیز تحقیقات متعددی درباره شکست اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل در برابر حمله حماس انجام شده بود.

از جمله، گزارش‌های قبلی حاکی از آن بود که رونن بار، رئیس وقت شین‌بت، ماه‌ها پیش از حمله درباره افزایش خطر درگیری گسترده با حماس به نتانیاهو هشدار داده بود. همچنین مقام‌های اطلاعاتی اسرائیل پیش از ۷ اکتبر اطلاعاتی درباره تمرین‌ها، تحرکات و آمادگی‌های غیرعادی حماس در اختیار داشتند، اما بخش مهمی از این اطلاعات با این فرض تفسیر شد که حماس تمایلی به جنگ گسترده ندارد و در پی حفظ آرامش نسبی در غزه است.

یکی از مهم‌ترین مسائل مورد بررسی در تحقیقات مربوط به ۷ اکتبر همین «تصور» یا ارزیابی اطلاعاتی بود؛ یعنی این فرض که حماس به‌دلیل منافع اقتصادی و سیاسی خود از آغاز یک جنگ تمام‌عیار با اسرائیل پرهیز خواهد کرد.

گزارش تازه هاآرتص، در صورت صحت، موضوع دیگری را به این پرونده اضافه می‌کند: این ادعا که افزون بر اطلاعاتی که در اختیار دستگاه‌های امنیتی اسرائیل قرار داشت، دست‌کم یک رهبر منطقه‌ای ــ رئیس‌ امارات ــ شخصاً نخست‌وزیر اسرائیل را از احتمال عملیات بزرگ حماس مطلع کرده بود، اما این هشدار در اختیار همه مقام‌های ارشد امنیتی قرار نگرفت.

کتاب «گروگان‌ها: ۸۴۳ روز رهاشدگی» حاصل تحقیق شلومو الدار و روث یووال است و موضوع آن فقط هشدارهای پیش از ۷ اکتبر نیست، بلکه تصمیم‌ها و عملکرد مقام‌های اسرائیلی در ارتباط با حمله، جنگ و پرونده گروگان‌ها را نیز بررسی می‌کند.

انتشار یافته‌های آن بار دیگر بحث درباره مسئولیت سیاسی و امنیتی بنیامین نتانیاهو و دیگر مقام‌های ارشد اسرائیل در قبال شکست منتهی به حمله ۷ اکتبر را در مرکز توجه قرار داده است.

انتشار این گزارش در آستانه انتخابات پارلمانی اسرائیل نیز بر اهمیت سیاسی آن افزوده است. انتخابات سراسری اسرائیل قرار است ۵ آبان / ۲۷ اکتبر برگزار شود و بنیامین نتانیاهو در شرایطی برای یک دوره دیگر نخست‌وزیری رقابت می‌کند که عملکرد دولت او در قبال حمله ۷ اکتبر یکی از مهم‌ترین محورهای انتقاد مخالفان است.