انتخابات ریاست خبرگان در راه است؛ پیامد آن برای جایگاه مجتبی چیست؟
رقابت فشرده برای ریاست مجلس خبرگان، در شرایطی که محمدعلی موحدی کرمانی به دلیل ضعف جسمانی قصد کنارهگیری دارد، پرده از معمایی اساسی برداشته است: آیا این جابهجایی در هیئترئیسه مقدمهای برای تعیین تکلیف جایگاه مبهم مجتبی خامنهای است یا تنها نمایشی از مدیریت بحران در خلأ قدرت؟ حسن شریعتمداری، تحلیلگر سیاسی، در گفتوگو با زمانه تأکید میکند که خبرگان دیگر ناظر بر رهبری نیست، بلکه کارگزار تثبیت جانشینی شده و بدون توافق سپاه و روحانیت نافذ هیچ تصمیمی نمیگیرد. به گفتهٔ او، ریاست آینده میتواند مسیر تشکیک در مشروعیت رهبری فعلی را هموار یا مسدود کند، اما هرگز به رفراندوم یا تغییر قانون اساسی نخواهد انجامید.
زمانه در گفتوگو با حسن شریعتمداری
نمایی از نشست مجلس خبرگان رهبری. حسن شریعتمداری میگوید این نهاد دیگر ناظر بر رهبری نیست و بدون توافق سپاه و روحانیت نافذ تصمیمی نمیگیرد؛ رقابت ریاست آن بیش از آنکه برای مردم معنا داشته باشد، بر سر تعیین تکلیف جایگاه مبهم مجتبی خامنهای است. عکس: ایرنا / اکبر توکلی
خبرهای غیررسمی از رقابت فشرده برای ریاست مجلس خبرگان در شرایط ضعف جسمانی موحدی کرمانی حکایت دارد؛ علمالهدی، اعرافی و رجبی بهعنوان گزینههای اصلی مطرح شدهاند. اما این جابهجایی در هیئترئیسه در حالی رخ میدهد که وضعیت مجتبی خامنهای همچنان در هالهای از ابهام است و خود رهبر جمهوری اسلامی مدتهاست نه در منظر عمومی دیده میشود و نه صدای مستقیمی از او شنیده میشود. در چنین فضایی، رقابت بر سر ریاست نهادی که قرار است بر رهبری نظارت کند و مسیر جانشینی را رقم بزند، بیش از هر چیز فاصله میان ظاهر قانونی و واقعیت قدرت را آشکار میکند.
پرسش اساسی این است که مجلس خبرگان وقتی خودِ شخص اول نظام از میدان دید و شنود عمومی خارج شده، اساساً چه کارکردی دارد؟ آیا این رایزنیها نشانهای از آمادهسازی برای انتقال قدرت در حلقه بستهاند یا صرفاً نمایش مدیریت بحران در ساختاری که دیگر حتی قادر نیست چهره رهبریاش را به جامعه نشان دهد؟ گفتوگو با آقای حسن شریعتمداری، تحلیلگر سیاسی نشان میدهد که خبرگان نه ناظر بر عملکرد رهبری، بلکه کارگزار تثبیت جانشینی است و مشروعیت تیم حاکم به فرض وجود، توانایی و قانونی بودن انتخاب مجتبی گره خورده است؛ رئیس بعدی این مجلس ممکن است راه تشکیک در همین فرض را باز کند یا ببندد، اما راه رفراندوم و تغییر قانون اساسی را باز نخواهد کرد:
خبرگان بدون توافق سپاه قادر به تعیین تکلیف رهبری نیست
حسن شریعتمداری در آغاز گفتوگو با زمانه دربارهٔ کارکرد واقعی مجلس خبرگان گفت این نهاد پس از خامنهای به کارگزار او تبدیل شده و اکنون بدون توافق سپاه و بخشهایی از روحانیت ذینفوذ کاری از پیش نمیبرد. به گفتهٔ او، همین توافقهاست که میتواند رهبری آینده را تثبیت کند، در آنچه تعیین شده تشکیک کند یا وظایف آن را کنترل کند. شریعتمداری افزود:
وضعیت مجتبی خامنهای میان چند پرسش معلق است: آیا اساساً وجود دارد یا نه؛ اگر وجود دارد، آیا در موقعیتی هست که بتواند رهبری کند؛ روش انتخاب او قانونی بوده یا نه؛ آیا این انتخاب شبههٔ موروثی بودن رهبری را پدید آورده؛ و آیا در همان چارچوب گفتمانهای داخل رژیم، شایستهتر از او هم بوده و نادیده گرفته شده است.
او تأکید کرد که این بحثها در تعادل کنونی نیرو میتواند در خبرگان شدت بگیرد و بر وضعیت ناپایدار رهبری، که میان نبود و بیثباتی شدید در نوسان است، و نیز بر جدال موافقان و مخالفان مذاکره اثر قاطع بگذارد:
از این جهت، خبرگان وضعیتی خاص پیدا کرده که به کارکرد سنتیاش در جمهوری اسلامی ربطی ندارد و مولود تعادل قوا و شرایط کنونی است.
رقابت ریاست خبرگان فقط تعادل داخل نظام را جابهجا میکند
حسن شریعتمداری در ادامه دربارهٔ رقابت علمالهدی، اعرافی و رجبی بر سر ریاست مجلس خبرگان گفت این جابهجایی برای مردم تأثیری ندارد و اثر آن فقط در تعادل نیروی داخل نظام است:
آن بخشی که به کمک سپاه و سرداران باقیماندهٔ سپاه، در هشتم مارس ۲۰۱۲، بلافاصله پس از از میان رفتن آقای خامنهای، با عجله و تحت فشار سپاه مجلس خبرگان را تشکیل دادند و مجتبی را به رهبری برگزیدند، امروز تنها منبع مشروعیتشان برای ادامهٔ رهبری نظام همان فرض وجود مجتبی است. تا امروز نه تصویری از او هست و نه صحبتی از او دیده شده است. شورای رهبری که طبق اصل مربوط به دوران فقدان رهبر، در ۲۵ اسفند تشکیل شده بود، پس از تثبیت رهبری مجتبی خامنهای از سوی خبرگان در ۱۷ اسفند ملغا شد. اعضای آن شورا رئیسجمهور، رئیس قوهٔ قضائیه، یعنی آقای پزشکیان و آقای اژهای، و آقای اعرافی بهعنوان عضو شورای نگهبان بودند.
او در ادامه یادآوری کرد:
امروز شورای رهبری وجود ندارد. بنابراین رهبری متعلق به این فرض است که مجتبی خامنهای هم وجود دارد و هم میتواند رهبری کند. اگر در اینکه او قادر به رهبری هست یا نه، انتخابش قانونی بوده یا نه، و اصلاً وجود دارد یا نه، تشکیک شود، پایهٔ مشروعیت تصمیمات تیمی که کسانی مثل قالیباف و پزشکیان و دیگران مدعی ارتباط با او هستند و مشروعیت اقداماتشان را از رهبری میگیرند، از میان میرود. در آن صورت رژیم در مسیر فروپاشی قرار میگیرد، مگر آنکه بتوانند رهبری بعدی را تعیین کنند.
او نتیجه گرفت ریاست خبرگان از آن جهت مهم است که میتواند اجازهٔ طرح یا جلوگیری از این بحثها را بدهد، اما در میان نامزدهای کنونی کسی را در قد و قوارهٔ ورود به چنین تشکیکی نمیبیند.
ریاست خبرگان وزن جناحها را عوض میکند، نه ماهیت قدرت را
علمالهدی چهرهای علنی در سرکوب فرهنگی، کنترل اجتماعی و برخورد با اعتراض است. حسن شریعتمداری دربارهٔ پیام ریاست احتمالی علمالهدی بر مجلس خبرگان گفت تفاوت میان او، اعرافی و رجبی در حد جابهجایی وزن میان باندهای داخل نظام است، نه تغییری در زندگی مردم:
فرق در حد همان جابهجایی وزن میان گروههاست: گروه مذاکرهکننده مثل قالیباف، پزشکیان، عراقچی و دیگران؛ گروه مخالف مذاکره مثل جلیلی؛ و گروهی که در میانه ایستاده، مثل محسن رضایی و دیگران.
شریعتمداری در ادامه به جهتگیریهای سیاسی مهمترین نامزدها اشاره کرد:
نامزدها تاکنون علمالهدی، اعرافی، صادق لاریجانی و رجبی بودهاند؛ شاید کسان دیگری هم باشند. اعرافی از یک سو به سپاه نزدیک است و از سوی دیگر رئیس حوزههای علمیه است. علمالهدی به جلیلی و به آقای میرباقری و دوستان او، یعنی کسانی که بهشدت مخالف مذاکرهاند، نزدیک است. صادق لاریجانی هم به آن گروه میانی نزدیک است که میکوشد همه را در دست داشته باشد.
او سپس در جمعبندی تأکید کرد که همهٔ این نیروها هوای یکدیگر را دارند:
اثر اینها در زندگی مردم بهاندازهٔ اثر همان تیمهاست. همهٔ اینها نوعی هوای یکدیگر را دارند؛ هم فاسدند، هم قاتلاند و هم به فکر مردم نیستند.
جابهجایی هیئترئیسه خبرگان راه رفراندوم را باز نمیکند
حسن شریعتمداری در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر هیئترئیسهٔ خبرگان بر تقاضای مردم و نخبگان برای رفراندوم و تغییر قانون اساسی اثر دارد، گفت پذیرش رفراندومِ ناظر به تغییرات اساسی قانون اساسی ربطی به مجلس خبرگان ندارد و در اختیار رهبر است. او توضیح داد که در قانون اساسی دو نوع رفراندوم وجود دارد و در نوع معطوف به تغییر بنیادین، رهبر باید همهپرسی را بپذیرد، بر اجرا نظارت کند و نتیجه را تأیید کند؛ در غیر این صورت حتی رأی مردم نیز بیاثر خواهد بود. شریعتمداری افزود:
مجلس خبرگان اگر رهبری را عزل کند و بهجای او شورای رهبری بگذارد، شاید نوعی نفوذ پیدا کند. اما در وضعیت فعلی، همانطور که در دورهٔ آقای خامنهای هم بود، پس از تثبیت رهبری کارگزار رهبری خواهد شد و اثر وجودی مستقلی از خود نخواهد داشت.
*این مصاحبه توسط حسین نوشآذر انجام شده و متن را هم او نوشته است.
نظرها
نظری وجود ندارد.