حوثی‌ها بندر کلیدی المخا در یمن را تصرف کردند

حوثی‌های یمن تلاش گسترده‌ای را برای به دست گرفتن کنترل کامل ساحل دریای سرخ این کشور آغاز کرده‌اند و مدعی کنترل بندر راهبردی المخا شده‌اند. این تحول در جریان جدی‌ترین موج درگیری‌های چند سال گذشته با دولت یمن، که از حمایت عربستان سعودی برخوردار است، رخ داده است.

تصرف ساحل دریای سرخ می‌تواند یک فاجعه راهبردی برای عربستان سعودی و آمریکا باشد و ایران و نیروهای متحد آن را به کنترل کامل دو گلوگاه حیاتی کشتیرانی غرب در دو سوی شبه‌جزیره عربستان نزدیک‌تر کند: باب‌المندب در جنوبی‌ترین بخش دریای سرخ و تنگه هرمز در خلیج فارس.

ناظران می‌گویند اکنون کاهش درگیری‌ها، که از زمان آتش‌بس تحت حمایت سازمان ملل در آوریل ۲۰۲۲ شدیدترین درگیری‌ها بوده، بعید به نظر می‌رسد. به باور آن‌ها، حوثی‌ها در تلاش‌اند در کنار نبرد بر سر کنترل تنگه هرمز، جبهه دومی را در جنگ آمریکا علیه ایران باز کنند.

مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، اندیشکده‌ای مستقر در لندن در زمینه دفاع و امنیت، اعلام کرد که اوضاع در یمن در حال خارج شدن از کنترل است. این مؤسسه افزود که دولت یمن، که از سوی سازمان ملل به‌رسمیت شناخته می‌شود، جبهه‌های جدیدی علیه حوثی‌ها گشوده است، به این امید که بتواند فشار بیشتری بر شورشیان وارد کند؛ فشاری که آن‌ها توان تحملش را نداشته باشند.

درگیری‌ها همچنین این پرسش را مطرح کرده است که آیا عربستان سعودی، که روز پنج‌شنبه تا ۴۰ حمله هوایی علیه مواضع حوثی‌ها انجام داد، توافق دفاعی مکه را فعال خواهد کرد و از پاکستان و ترکیه، دو طرف دیگر این توافق، خواهد خواست نیرو به منطقه اعزام کنند یا نه. این پیمان ماهیتی دفاعی دارد و بعید است فعالیت‌های نظامی عربستان در یمن را شامل شود.

حوثی‌ها با هدف تصرف بخش بیشتری از ساحل دریای سرخ در جنوب بندر حدیده، می‌خواهند عربستان سعودی و آمریکا را تحت فشار قرار دهند تا با توافقی برای رفع محاصره نفتکش‌های ایرانی در خلیج فارس موافقت کنند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز چهارشنبه اذعان کرد که انتظار ندارد جنگ با ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در اوایل ماه نوامبر پایان یابد.

آخرین مرحله تشدید تنش‌ها زمانی آغاز شد که حوثی‌ها با استفاده از پهپاد و موشک‌های بالستیک به تأسیسات انرژی و شهرهای جنوبی عربستان سعودی حمله کردند. در واکنش، نیروهای نظامی عربستان بین ۱۲ تا ۱۶ شهریور / ۳ تا ۷ سپتامبر، دست‌کم ۱۵ حمله انجام دادند.

سازمان پایش داده‌های درگیری‌ها (Acled)، نهاد پژوهشی و غیرانتفاعی مستقل در آمریکا که در زمینه جمع‌آوری، بررسی و تحلیل داده‌های مربوط به درگیری‌های مسلحانه، خشونت سیاسی و اعتراضات در سراسر جهان فعالیت می‌کند؛ برآورد کرده است که تنها طی این دوره پنج‌روزه، ۲۷۶ نفر کشته شده‌اند. درگیری‌ها همچنان ادامه داشته و حوثی‌ها مدعی شده‌اند کنترل شهر المخا در استان تعز، همچنین شهر داخلی حَیس و اردوگاه خالد بن ولید، بزرگ‌ترین پایگاه نظامی منطقه، را به دست گرفته‌اند. بر اساس برآوردی که از سوی منابع مرتبط با حوثی‌ها منتشر شده، نیروهای شورشی کنترل بیش از ۲۳۲۰ مایل مربع، معادل حدود ۶۰۰۰ کیلومتر مربع از اراضی را به‌دست گرفته‌اند.

سرلشکر طارق صالح، فرمانده نیروهای دولت یمن، چنین عنوان کرد که برای تجدید سازمان نیروها در مکانی امن، یک عقب‌نشینی راهبردی در جنوب المخا ترتیب داده است. او گفت: «نیروهای مسلح در ساحل غربی طی روزهای گذشته، در جریان مقابله با حمله حوثی‌ها که از سوی ایران برنامه‌ریزی و حمایت شده بود، هزینه سنگینی، از جمله شهید و زخمی، پرداختند.»

در همین حال، عربستان سعودی همچنان از برتری هوایی خود برای حمله به مواضع حوثی‌ها استفاده می‌کند؛ هرچند منابع دولتی پیشروی زمینی حوثی‌ها در امتداد ساحل و حملات موشکی آن‌ها به جزایر راهبردی زُقَر و حَنیش در دریای سرخ را تأیید کرده‌اند.

درگیری‌ها در مناطق مختلف یمن، از جمله الضالع، البیضاء، مأرب، شبوه، الجوف، حدیده و تعز، جریان داشته است. در روزهای نخست ازسرگیری درگیری‌ها، حوثی‌ها در برخی مناطق مجبور به عقب‌نشینی شدند، زیرا نبرد هم‌زمان در چندین جبهه، منابع و شمار نیروهای جنگنده آن‌ها را تحت فشار قرار داده بود.

حوثی‌ها امیدوارند اختلافات سیاسی در داخل دولت یمن، که خود را در نبود یک ساختار نظامی یکپارچه نشان می‌دهد، به‌تدریج برتری را به آن‌ها بدهد. امارات متحده عربی که پیش‌تر یکی از بازیگران قدرتمند در جنوب یمن بود و از نیروهای جدایی‌طلب شورای انتقالی جنوب حمایت می‌کرد، در آغاز سال جاری میلادی حمایت مالی و نظامی خود را متوقف کرد. نیروهای جنوب نیز از جنگیدن خارج از منطقه خود خودداری کرده‌اند.

شروان هند‌رین علی، تحلیلگر یمن در سازمان پایش داده‌های درگیری‌ها، گفت: «به‌نظر نمی‌رسد درگیری‌ها در آینده نزدیک کاهش یابد، زیرا هر دو طرف همچنان به تشدید تنش‌ها ادامه می‌دهند و هدفشان وارد کردن خسارت کافی به طرف مقابل برای وادار کردن آن به مصالحه است.»

او افزود: «از نظر توان نظامی، دو طرف در مقایسه با دوره بلافاصله پیش از آتش‌بس ۲۰۲۲، که در آن زمان حوثی‌ها دست بالا را داشتند، اکنون از توان نسبتاً برابری برخوردارند.»

او همچنین گفت: «درگیری‌ها همچنان بر جبهه‌های ساحل دریای سرخ در حدیده و تعز متمرکز خواهد بود؛ مناطقی که هم حوثی‌ها و هم دولت عربستان و یمن منافع جدی در تصرف کامل آن‌ها دارند تا طرف مقابل را از کنترل مؤثر بر تنگه باب‌المندب محروم کنند.»

این درگیری‌ها به افزایش قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه کمک کرده است؛ این در حالی است که قیمت نفت طی هفته‌های پیش از آن بیشتر در محدوده ۸۰ دلار معامله می‌شد.

تشدید درگیری‌ها و رسیدن آن به خشونت‌های تمام‌عیار در این هفته، روندی تدریجی داشته است. این روند پس از آن آغاز شد که هیئتی بلندپایه از حوثی‌ها، که این گروه از مدت‌ها پیش ائتلافی پیچیده با ایران داشته است، برای شرکت در مراسم تشییع علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در ماه ژوئیه به تهران رفت. این هیئت با یک هواپیمای ایرانی به یمن بازگشت، اما مقام‌های سعودی اجازه فرود هواپیما در صنعا، پایتخت تحت کنترل شورشیان، را ندادند.

عربستان سعودی در واکنش، باند فرودگاه را بمباران کرد و حوثی‌ها نیز اعلام کردند که محاصره دریایی عربستان سعودی در دریای سرخ را آغاز می‌کنند؛ اقدامی که شورشیان یمنی آن را «محاصره در برابر محاصره» توصیف کردند.

اعلام این محاصره در ۲۹ تیر / ۲۰ ژوئیه، در ۳ مرداد / ۲۵ ژوئیه با حمله به پالایشگاه جازان در عربستان سعودی و در ۲ شهریور / ۲۴ اوت با حمله به یک نفتکش در نزدیکی ینبع دنبال شد.

عربستان سعودی پس از آن‌که ایران در پی حملات آمریکا و اسرائیل، عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را محدود کرد، بیش از پیش به مسیر دریای سرخ برای تجارت خود وابسته شده است.