رویترز: چین از ایران خواسته است حوثیها را مهار کند
همزمان با کاهش شدید عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز و افزایش نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در دریای سرخ، پکن نگران است که اختلال همزمان در دو مسیر اصلی انتقال انرژی، بحران جهانی نفت و تجارت دریایی را تشدید کند؛ نگرانیای که با توجه به وابستگی چین به نفت خاورمیانه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
بخش خبر
پرچمهای جمهوری اسلامی ایران، چین و عربستان سعودی ـ عکس از شاتراستاک
خبرگزاری رویترز، پنجشنبه ۲۶ شهریور / ۱۷ سپتامبر بهنقل ازسه منبع ایرانی نوشته که چین در یک پیام محرمانه از تهران خواسته است برای مهار حوثیهای یمن از نفوذ خود بر این گروه استفاده کند. این درخواست پس از آن مطرح شد که عربستان سعودی از پکن درخواست کمک کرد.
بهگفته این منابع، ریاض پس از آن به چین روی آورد که حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ و در اطراف تنگه راهبردی بابالمندب پیشرویهای سریعی داشتند؛ تحولی که صادرات نفت عربستان و کشتیرانی در منطقه را در معرض خطر بیشتری قرار داده است.
چین در مواضع علنی خود خواستار خویشتنداری، گفتوگو و برقراری دوباره امنیت کشتیرانی شده است، اما بهگفته منابع ایرانی، پیام خصوصی پکن به تهران صریحتر از مواضع علنی این کشور بوده است.
پکن از ایران میخواهد از نفوذ خود بر حوثیها استفاده کند تا مانع گسترش بیشتر درگیری به مسیرهای انرژی شود؛ مسیرهایی که چین، بهعنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان، بهشدت به آنها وابسته است.
این سه منبع که از مذاکرات جاری مطلع شدهاند و به شرط ناشناس ماندن با رویترز صحبت کردهاند، نگفتند پیام چین دقیقاً چگونه به تهران منتقل شده است و آیا این پیام در جریان سفر روز چهارشنبه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به چین مطرح شده یا نه.
بهگفته منابع، پاسخ تهران این بوده است که ثبات و صلح در منطقه در گرو پایان یافتن جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است.
منابع ایرانی گفتند مقامهای چینی هیچ تهدید صریحی مطرح نکردهاند و همچنین نگفتهاند که اگر ایران از نفوذ خود بر حوثیها استفاده نکند، پکن قصد دارد فشار اقتصادی بر تهران وارد کند.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به پرسش رویترز درباره این گزارش گفت: «چین نمیخواهد تنشهای منطقهای بیش از این به یمن و دریای سرخ سرایت کند. تشدید بیثباتی منطقهای به نفع هیچیک از طرفها نیست.»
این وزارتخانه افزود: «حاکمیت و امنیت همه کشورها باید مورد احترام قرار گیرد و نباید تأسیسات حیاتی برای معیشت مردم هدف قرار گیرند. چین خواستار پایان دادن به اقداماتی است که وضعیت را بیش از پیش پیچیده میکنند و بر حل مسائل از طریق گفتوگو و مذاکره تأکید دارد.»
خطر گسترش جنگ به یک درگیری منطقهای بزرگتر
چین بیش از یک دهه است که بزرگترین شریک تجاری ایران محسوب میشود و همچنان اصلیترین خریدار نفت ایران است. بر اساس دادههای شرکت تحلیل و اطلاعات بازار کالا، کپلر، خرید چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد صادرات دریابرد نفت ایران را تشکیل میداد؛ رقمی معادل میانگین حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت در روز.
یک دیپلمات ارشد غربی در منطقه به رویترز گفت: «پکن یکی از معدود پایتختهایی است که هنوز میتواند بر ایران فشار بیاورد تا حوثیها را مهار کند.»
حوثیها که در دهه ۱۹۹۰ در مخالفت با نفوذ مذهبی سنی عربستان سعودی در یمن ظهور کردند، بنا بر گفته منابع ایرانی و کشورهای غربی، از ایران سلاح، آموزش و کمک مالی دریافت میکنند و بخشی از «محور مقاومت» مورد حمایت تهران بهشمار میروند. با این حال ایران میگوید در تصمیمات حوثیها دخالتی ندارد.
در روزهای اخیر، پیشروی حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ اهمیت این موضوع را بیشتر کرده است. گزارش جداگانه رویترز میگوید حوثیها در هفتههای اخیر به یک نیروی مهم منطقهای تبدیل شدهاند و با تصرف مواضعی در نزدیکی بابالمندب، توانایی بیشتری برای تهدید کشتیرانی در دریای سرخ پیدا کردهاند.
هرگونه تهدید حوثیها علیه کشتیرانی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب میتواند بحران جهانی انرژی را بهشدت تشدید کند؛ بهویژه در شرایطی که تنگه هرمز نیز عملاً مسدود شده است.
در چنین شرایطی، ادامه حملات حوثیها به کشتیها یا بنادر دریای سرخ میتواند همزمان دو مسیر اصلی صادرات نفت خاورمیانه را مختل کند و جبهه تازهای در بحران انرژی و رویارویی گستردهتر ایران با آمریکا ایجاد کند.
یکی از منابع ایرانی با بیان اینکه ایران و متحدانش اکنون بر دو سوی شبکه دریایی مهم منطقه فشار وارد میکنند، افزود: «چین به هر دو مسیر وابسته است.»
الکس واتانکا، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، میگوید ممکن است پکن با فشار آمریکا بر تهران مخالف باشد، اما منافع چین در خاورمیانه بسیار فراتر از رابطه با ایران است.
تقریباً نیمی از واردات نفت چین از خاورمیانه تأمین میشود و ارزش تجارت چین با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس حدود ۳۰۰ میلیارد دلار در سال است.
واتانکا گفت: «ایران میتواند تنگه هرمز را مختل کند، اما در مقطعی این اهرم فشار شروع به آسیب زدن به همان قدرتی میکند که تهران بیش از پیش به آن وابسته است.»
معضل چین
سه منبع ایرانی میگویند هنوز مشخص نیست تهران تا چه اندازه به نگرانیهای مطرحشده از سوی پکن پاسخ عملی خواهد داد.
با این حال، رابطه ایران و چین برای تهران از نظر اقتصادی و راهبردی اهمیت زیادی دارد؛ بهویژه در شرایطی که ایران همچنان با آمریکا درگیر است.
چین از معدود کشورهایی است که ظرفیت مالی لازم برای سرمایهگذاری در صنعت نفت ایران را دارد و میتواند به کاهش فشار بر اقتصاد ایران که تحت تأثیر جنگ و تحریمها آسیب دیده است، کمک کند.
پکن همچنین پیشتر توانایی خود در زمینه میانجیگری دیپلماتیک میان تهران و ریاض را نشان داده است. در سال ۲۰۲۳، چین میانجی توافق ایران و عربستان سعودی برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک شد؛ روابطی که پس از سالها خصومت قطع شده بود.
اما نفوذ چین محدودیتهایی نیز دارد. منتقدان داخل ایران از سطح نسبتاً پایین تجارت و سرمایهگذاری غیرنفتی چین در ایران، پس از امضای توافق همکاری ۲۵ ساله دو کشور در سال ۲۰۲۱، انتقاد کردهاند؛ بهخصوص در مقایسه با تعهدات رو به افزایش چین برای سرمایهگذاری در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس.
چین برای تهران عاملی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت، اما دو منبع ایرانی گفتهاند منافع چین تنها یکی از عوامل مؤثر بر تصمیمهای ایران است. بهگفته آنها، تصمیمهای تهران تحت تأثیر مجموعهای از اولویتهای راهبردی، اقتصادی و سیاسی قرار دارد که گاه با یکدیگر رقابت میکنند.
دیپلمات غربی گفت: «تهران و پکن به یکدیگر نیاز دارند. چین عاملی است که تهران نمیتواند نادیده بگیرد و پکن میخواهد تنگه هرمز دوباره باز شود و کشتیرانی در دریای سرخ امن بماند.»
عباس عراقچی در سفر خود به پکن که روز گذشته چهارشنبه ۲۵ شهریور / ۱۶ سپتامبر انجام شد با وانگ یی، وزیر امور خارجه چین دیدار کرد و محور گفتوگوها وضعیت جنگ ایران و آمریکا، امنیت و بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از سرایت درگیری به یمن و دریای سرخ بود.
وانگ یی از ایران و آمریکا خواست خویشتنداری کنند، به توافق موقت آتشبس که در ماه ژوئن حاصل شده بود بازگردند و گفتوگوهای جدی را از سر بگیرند. او همچنین تأکید کرد که باید برای بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هرمز اقدام شود تا انتقال انرژی و زنجیرههای تأمین جهانی مختل نشود.
عراقچی نیز گفت ایران ضمن آمادگی برای دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود، از راه حلهای دیپلماتیک که حقوق ایران را تضمین کند استقبال میکند. او همچنین بر اهمیت روابط راهبردی تهران و پکن تأکید کرد.
عراقچی پس از دیدار با وزیر خارجه چین در شبکه اجتماعی ایکس نوشت «رایزنیهای موفقی» در چین انجام داده و افزود: «تصمیمهایی که امروز اتخاذ میشوند، بر توازن راهبردی آینده در منطقه تأثیرگذار خواهند بود و پیامدهای بیشمار و گستردهای در پی خواهند داشت.»
نظرها
نظری وجود ندارد.