عربستان صادرات نفت را از مسیر عمان افزایش می‌دهد؛ تردد در تنگه هرمز همچنان محدود است

شرکت نفت دولتی عربستان سعودی، آرامکو، محموله‌های نفت خام از انواع عرب لایت، عرب مدیوم و عرب هوی را به پالایشگاه‌های آسیایی برای بارگیری در نزدیکی بندر صحار عمان پیشنهاد کرده است. منابع آگاه به این موضوع به رویترز گفته‌اند که صحار در خارج از تنگه هرمز قرار دارد و انتقال نفت در این منطقه به عربستان امکان می‌دهد بخشی از صادرات خود را بدون عبور مستقیم از این آبراه انجام دهد.

این اقدام نشان می‌دهد آرامکو در شرایطی که تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته، تلاش می‌کند حجم بیشتری از نفت خام را از خلیج فارس خارج و در خارج از تنگه به مشتریان منتقل کند. آرامکو در هفته‌های اخیر دست‌کم دو پیشنهاد مشابه برای فروش نفت عرب مدیوم و عرب هوی به خریداران آسیایی ارائه کرده بود.

در همین حال، عربستان بارگیری نفت در پایانه‌های رأس‌التنوره و الجعیمه در داخل خلیج فارس را نیز افزایش داده است. بر اساس داده‌های ماهواره‌ای شرکت مشاوره «انرژی اَسپکتز» (Energy Aspects)، میزان بارگیری روزانه در این پایانه‌ها طی هفته گذشته دو برابر شده و به حدود دو نفتکش غول‌پیکر، معادل حدود چهار میلیون بشکه نفت، رسیده است. داده‌های شرکت «کپلر» نیز نشان می‌دهد چهار نفتکش غول‌پیکر با ظرفیت مجموع حدود هشت میلیون بشکه، روز چهارشنبه در رأس‌التنوره در حال بارگیری بوده‌اند.

افزایش عرضه نفت عربستان سعودی در خارج از تنگه هرمز در حالی صورت می‌گیرد که دیگر تولیدکنندگان نفت منطقه خلیج فارس نیز تلاش کرده‌اند محموله‌های بیشتری را در نقاط خارج از این آبراه بارگیری کنند. برخی از این کشورها برای انتقال محموله‌ها از تنگه هرمز نفتکش‌هایی را تأمین کرده‌اند که در مواردی سامانه‌های ردیابی خود را خاموش کرده‌اند.

عربستان برای انتقال نفت خود به دریای سرخ، به‌ویژه پس از مختل شدن کشتیرانی در تنگه هرمز، به خط لوله شرق ـ غرب متکی بوده است. این خط لوله به طول حدود یک هزار و ۲۰۰ کیلومتر، میدان‌های نفتی شرق عربستان در حاشیه خلیج فارس را به بندر ینبع در دریای سرخ متصل می‌کند و به ریاض اجازه می‌دهد بخشی از نفت صادراتی خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی برساند.

اما حمله پهپادی روز جمعه به این خط لوله موجب آسیب به آن و توقف فعالیتش شد. منابع تجاری و کشتیرانی روز گذشته، سه‌شنبه ۲۴ شهریور / ۱۵ سپتامبر گفتند بارگیری‌های نفت در ینبع متوقف شده و عربستان به مشتریان اروپایی اطلاع داده است که برخی محموله‌های نفت خام برنامه‌ریزی‌شده برای بارگیری در ماه سپتامبر لغو خواهند شد. دست‌کم یک خریدار آسیایی نیز اعلام کرده است که آرامکو به او اطلاع داده محموله‌هایی که قرار بود این ماه از ینبع بارگیری شوند، با تأخیر مواجه شده و زمان بارگیری آن‌ها تغییر خواهد کرد.

عربستان هنوز زمان ازسرگیری فعالیت خط لوله را اعلام نکرده است، هرچند کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، روز سه‌شنبه گفت انتظار دارد انتقال نفت از این خط لوله ظرف چند روز از سر گرفته شود.

کاهش شدید تردد در تنگه هرمز

همزمان، داده‌های مقدماتی کشتیرانی نشان می‌دهد تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز همچنان در سطح بسیار پایینی قرار دارد. روز سه‌شنبه تنها چهار کشتی از این آبراه عبور کردند؛ دو کشتی وارد تنگه شدند و دو کشتی از آن خارج شدند. این رقم در روز دوشنبه هفت فروند و میانگین روزانه در یک دوره ۱۰روزه حدود ۱۸ فروند بوده است.

هیچ نفتکش بسیار بزرگ (VLCC) یا نفتکش حامل گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) در میان چهار کشتی ثبت‌شده روز سه‌شنبه نبود. البته برخی کشتی‌ها ممکن است با خاموش کردن سامانه‌های شناسایی و ردیابی خود از تنگه عبور کرده باشند و در نتیجه در آمار رسمی ثبت نشده باشند.

در میان کشتی‌های شناسایی‌شده، کشتی بزرگ حمل گاز Salute با حدود ۴۷۰ هزار بشکه گاز مایع نفتی (LPG) از مسیر ایران از تنگه خارج شد. همچنین نفتکش پاناماکس Nautilus با حدود ۵۱۰ هزار بشکه نفتا از مسیری نامشخص که در داده‌های ردیابی به‌عنوان مسیر تاریک ثبت شده، از تنگه خارج شد. دو کشتی واردشده نیز یک نفتکش فرآورده‌های نفتی و یک کشتی حمل فله خشک بودند که هر دو از مسیر ایران وارد شدند.

حملات حوثی‌ها و نگرانی‌های امنیتی عربستان

در همین شرایط، ائتلاف نظامی به رهبری عربستان اعلام کرد پدافند هوایی این کشور روز سه‌شنبه یک پهپاد متعلق به حوثی‌های یمن را در جنوب مکه منهدم کرده است. به‌گفته ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف، این پهپاد پیش از ورود به حریم هوایی ممنوعه شهر مکه رهگیری شد.

المالکی امنیت مکه را «خط قرمز» عربستان توصیف کرد و گفت این دومین تلاش حوثی‌ها برای هدف قرار دادن مکه محسوب می‌شود؛ نخستین مورد به پرتاب یک موشک بالستیک در سال ۲۰۱۷ بازمی‌گردد.

با این حال، مقام‌های حوثی هدف قرار دادن مکه را رد کرده‌اند. محمد الفرح، عضو دفتر سیاسی حوثی‌ها، این ادعا را «دروغی آشکار» خواند و گفت این گروه مکه را هدف قرار نداده است.

حوثی‌ها طی هفته گذشته چند حمله علیه اهدافی در عربستان اعلام کرده‌اند؛ از جمله حمله روز دوشنبه به یک پایگاه هوایی که به‌گفته مقام‌های ائتلاف تحت رهبری عربستان، در جریان آن ۱۳ غیرنظامی زخمی شدند. حوثی‌ها این حملات را در واکنش به حملات هوایی علیه مواضع خود در یمن توصیف کرده‌اند.

عربستان همچنین یک گروه مسلح طرفدار ایران در عراق را مسئول حمله روز جمعه به خط لوله شرق ـ غرب دانسته است؛ حمله‌ای که یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت این کشور را از مدار خارج کرد.

از سوی دیگر، حوثی‌ها طی روزهای اخیر بخش‌هایی از ساحل دریای سرخ یمن مشرف به تنگه باب‌المندب را در اختیار گرفته‌اند. باب‌المندب نیز یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی جهان است و اهمیت آن برای عربستان از این جهت افزایش یافته که بخشی از نفتی که دیگر نمی‌تواند از تنگه هرمز عبور دهد، از مسیر دریای سرخ و این آبراه قابل انتقال است.

با وجود تحولات امنیتی در منطقه، تعداد کشتی‌های عبوری از باب‌المندب در روز سه‌شنبه ۲۲ فروند گزارش شد که نسبت به ۲۴ فروند در روز دوشنبه تغییر چندانی نداشت.

عربستان از سال ۲۰۱۵ رهبری ائتلافی نظامی علیه حوثی‌ها را در یمن بر عهده داشته است. در سال‌های اخیر درگیری‌ها تا حد زیادی تحت تأثیر آتش‌بس کاهش یافته بود، اما با پیشروی نیروهای حوثی و درگیری دوباره با نیروهای همسو با دولت یمن، تنش‌ها بار دیگر شدت گرفته است. در همین چارچوب، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، هفته گذشته با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، درباره دریافت حمایت نظامی تماس گرفت؛ حمایتی که بنا بر گزارش موجود تاکنون عمدتاً به کمک‌های اطلاعاتی محدود بوده است.