عراقچی: پاسخ رسمی آمریکا هنوز نرسیده؛ هرمز محور رایزنی‌های نیویورک بود

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، یکشنبه پنجم مهر گفت تهران هنوز منتظر است میانجی‌های مذاکرات، پاسخ رسمی و نهایی ایالات متحده به پیشنهاد ایران را منتقل کنند. اظهارات او یک روز پس از آن بیان شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در گفت‌وگو با خبرنگاران اعلام کرد پیشنهاد تهران را رد کرده است.

رویترز گزارش داده است که عراقچی پس از موضع‌گیری ترامپ نوشت میانجی‌ها تاکنون رد رسمی پیشنهاد را به ایران ابلاغ نکرده‌اند و تهران پس از دریافت «نظر قطعی» واشنگتن تصمیم خواهد گرفت.

ترامپ شنبه چهارم مهر گفته بود پیشنهاد ایران را رد کرده است. او در عین حال اصل تمایل ایران به توافق را تأیید کرد و مدعی شد تهران به دلیل فشارهای اقتصادی و کاهش درآمدهای ناشی از اختلال در عبور و مرور از تنگه هرمز خواهان توافق است. پیش از این موضع‌گیری، یک مقام آمریکایی مذاکرات غیرمستقیم از طریق میانجی‌ها را «مثبت و سازنده» توصیف کرده بود.

این تفاوت میان موضع علنی ترامپ و آنچه از کانال میانجی‌ها به تهران منتقل شده، به این معناست که روند دیپلماتیک دست‌کم از دید مقام‌های ایرانی هنوز رسماً پایان نیافته است.

تنگه هرمز در مرکز مذاکرات نیویورک

عراقچی همچنین گفته است که بازگشایی تنگه هرمز محور اصلی دیدارهای هیئت ایرانی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل بوده است.

او در گفت‌وگو با ایرنا گفت شروط تهران بر اساس تصمیم شورای عالی امنیت ملی در تمام دیدارهای مسعود پزشکیان و وزیر خارجه با مقام‌های خارجی مطرح شده است. به گفته عراقچی، هیئت ایرانی وظیفه داشته این شروط را توضیح دهد و از آنها دفاع کند.

تهران پیشنهاد کنونی خود را از طریق میانجی‌ها در ۲۵ شهریور به آمریکا منتقل کرده بود. یک مقام ارشد ایرانی ۳۱ شهریور به رویترز گفت ایران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران می‌تواند ظرف هفت روز تنگه هرمز را بازگشایی کند. همان مقام گفته بود هیئت ایران در نیویورک اختیار لازم برای پیگیری مذاکرات را دارد.

عراقچی بعدتر در نیویورک توضیح داد که در صورت توافق اولیه، یک مهلت هفت‌روزه برای بازگشایی تنگه و توقف درگیری‌های منطقه‌ای آغاز خواهد شد. پس از آن دو طرف می‌توانند درباره موضوعاتی که بر سر آنها توافق می‌کنند وارد مذاکرات گسترده‌تر شوند.

بر اساس گزارش الجزیره، مذاکرات در نیویورک ساعت‌ها از طریق میانجی‌ها ادامه داشته است. استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، گفته بود میانجی‌ها میان هیئت‌های ایران و آمریکا در رفت‌وآمد بوده‌اند. روایت‌ها درباره اینکه مقام‌های دو کشور مستقیماً نیز با یکدیگر ملاقات کرده‌اند متفاوت است. الجزیره همچنین گزارش داده که قطر در این دور از مذاکرات نقش فعالی داشته و عمان نیز در رایزنی‌های مربوط به سازوکار عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز حضور داشته است.

پرونده هسته‌ای در مرحله بعد

پیشنهاد کنونی در مرحله نخست بر پایان درگیری‌ها و بازگشایی هرمز متمرکز است، اما پرونده هسته‌ای همچنان یکی از اختلاف‌های اصلی دو کشور باقی مانده است.

عراقچی گفته در صورت دستیابی به توافق اولیه، مذاکرات بعدی می‌تواند موضوعات مورد توافق طرفین را دربرگیرد. رویترز نوشته است برنامه هسته‌ای ایران می‌تواند یکی از این موضوعات باشد.

مسعود پزشکیان نیز در گفت‌وگو با شبکه CBS گفته است ایران آماده گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای و مسائل دیگر است، اما آنچه «زورگویی و اجبار» می‌نامد نمی‌پذیرد. او بار دیگر گفت تهران در پی تولید سلاح هسته‌ای نیست.

در مقابل، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است حتی در صورت پذیرش پیشنهاد پایان جنگ از سوی آمریکا، تهران حاضر نیست از حق غنی‌سازی اورانیوم صرف‌نظر کند یا ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را به خارج منتقل کند. این موضع نشان می‌دهد حتی اگر دو طرف درباره توقف درگیری و هرمز به تفاهم برسند، مذاکرات هسته‌ای همچنان با اختلاف‌های اساسی روبه‌رو خواهد بود.

مذاکره در سایه تهدید حملات تازه

روند دیپلماتیک هم‌زمان با ادامه تهدیدهای نظامی دو طرف دنبال می‌شود.

رویترز یکشنبه پنجم مهر گزارش داد محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش ایران، گفته نیروهای مسلح برای احتمال حمله دوباره آمریکا آماده‌اند و در صورت آغاز حملات تازه واکنش نشان خواهند داد. امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش، نیز وضعیت کنونی جنگ را «مرحله‌ای حساس و تعیین‌کننده» خوانده و گفته ایران شرایطی را که در آن تجارتش مختل باشد اما دیگران از آبراه‌های منطقه استفاده کنند نمی‌پذیرد.

روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز به نقل از مقام‌های ناشناس آمریکایی گزارش داده که ترامپ نسبت به پذیرش شروط ایران بدبین است و احتمال ازسرگیری حملات هوایی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر را مطرح کرده است. رویترز این گزارش را بازتاب داده، اما دولت آمریکا تصمیم رسمی برای آغاز دور تازه حملات اعلام نکرده است.

جنگی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، در هفت ماه گذشته دوره‌هایی از کاهش درگیری و ازسرگیری حملات را پشت سر گذاشته است. اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز و محاصره بنادر ایران نیز به یکی از مهم‌ترین محورهای مناقشه تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، موضع تازه تهران نشان می‌دهد مسیر مذاکره هنوز از نگاه جمهوری اسلامی بسته نشده است. با این حال فاصله میان اعلام علنی ترامپ مبنی بر رد پیشنهاد و انتظار ایران برای دریافت پاسخ رسمی از میانجی‌ها نشان می‌دهد که حتی درباره وضعیت خود مذاکرات نیز دو طرف هنوز روایت یکسانی ارائه نمی‌کنند.