شرق: ایرلاین‌ها زنان باسابقه را به بازنشستگی پیش از موعد سوق می‌دهند

روزنامه «شرق» گزارش داده است که شماری از شرکت‌های هواپیمایی ایران، زیر فشار کاهش درآمد و محدودیت در تعدیل نیروی انسانی، زنان باسابقه را به بازنشستگی پیش از موعد سوق می‌دهند. این گزارش تازه در ادامه روندی منتشر می‌شود که از ماه‌ها پیش با تعدیل صدها مهماندار و کاهش امنیت شغلی کارکنان صنعت هوانوردی آغاز شده بود.

شرق شنبه ۱۱ مهر نوشته است که برخی ایرلاین‌های کوچک، پس از کاهش فعالیت ناوگان و افزایش هزینه‌ها، تعدیل نیروی انسانی را از زنانی آغاز کرده‌اند که بیش از ۲۰ سال سابقه کار دارند. به نوشته این روزنامه، این کارکنان تحت فشار قرار گرفته‌اند تا درخواست بازنشستگی پیش از موعد ارائه کنند.

شرق تعداد زنانی را که تاکنون با این وضعیت روبه‌رو شده‌اند اعلام نکرده و نام شرکت‌های هواپیمایی را نیز منتشر نکرده است. این بخش از گزارش بر «شنیده‌های شرق» استوار است و تاکنون سازمان هواپیمایی کشوری یا شرکت‌های هواپیمایی به آن واکنش علنی نشان نداده‌اند.

تعدیل صدها مهماندار

خبرگزاری کار ایران ایلنا نیز، ۲۰ خرداد امسال به نقل از منابع کارگری گزارش داده بود که حدود ۴۰۰ نفر از مجموع نزدیک به ۱۵۰۰ مهماندار شاغل در شرکت‌های هواپیمایی مستقر در تهران کار خود را از دست داده‌اند.

یکی از مهمانداران تعدیل‌شده در آن زمان به ایلنا گفته بود که با کاهش تعداد پروازها، قرارداد بسیاری از کارکنان تمدید نشده و سازوکار مشخصی برای حفظ امنیت شغلی یا بازگشت آنان به کار پس از افزایش دوباره پروازها وجود ندارد. منابع کارگری همچنین گفته بودند شماری از مهمانداران اخراج‌شده برای تأمین هزینه زندگی به رانندگی در تاکسی‌های اینترنتی روی آورده‌اند.

گزارش امروز شرق نشان می‌دهد که شکل تعدیل نیرو ممکن است تغییر کرده باشد. در حالی که پیش‌تر تمدید نشدن قراردادها و اخراج کارکنان گزارش می‌شد، اکنون به گفته این روزنامه، زنان دارای سابقه کافی برای بازنشستگی به یکی از نخستین گروه‌های هدف کاهش نیروی انسانی تبدیل شده‌اند.

این شیوه محدود به صنعت هوانوردی نیست. ایران‌وایر در سال ۱۴۰۰ در گزارشی درباره وضعیت زنان کارگر در یک شرکت قطعه‌سازی نوشته بود زنانی که ۲۰ سال سابقه داشتند، با وجود تمایل به ادامه کار، برای بازنشستگی تحت فشار قرار می‌گرفتند. کارگران آن شرکت گفته بودند اعتراض به این تصمیم می‌توانست با تهدید به اخراج و از دست دادن برخی مزایا همراه شود.

تبصره چهار ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی مقرر می‌کند زنان کارگر با ۲۰ سال سابقه و ۴۲ سال سن «می‌توانند» با ۲۰ روز حقوق بازنشسته شوند. متن قانون این امکان را به‌عنوان یک حق برای تقاضای بازنشستگی تعریف کرده است، نه الزام به ترک کار. در صورت استفاده از این مقررات، مستمری نیز بر مبنای ۲۰ روز حقوق محاسبه می‌شود.

جنگ و بحران مزمن صنعت هوانوردی

فشار بر نیروی کار در شرایطی افزایش یافته که صنعت هوانوردی ایران هم‌زمان با آثار جنگ، تحریم، فرسودگی ناوگان و افزایش هزینه‌های عملیاتی مواجه است.

مرتضی دهقان، مدیرعامل شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران، شهریور امسال اعلام کرد ۲۷ فرودگاه در جریان جنگ آسیب دیده‌اند. به گفته او، خسارت‌ها باندها، تاکسی‌وی‌ها، پارکینگ هواپیما، ساختمان‌های ایمنی و آتش‌نشانی، تجهیزات کمک‌ناوبری و برخی ترمینال‌های مسافری را دربر گرفته است.

فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی نیز پیش‌تر گفته بود حدود ۱۰۰ فروند هواپیما در جریان جنگ درجات مختلفی از آسیب را متحمل شده‌اند. او توضیح داده بود بخش زیادی از این هواپیماها پیش از جنگ نیز عملیاتی نبودند و از قطعات آنها برای پشتیبانی از ناوگان فعال استفاده می‌شد؛ به گفته وزیر راه، هشت هواپیمای عملیاتی به‌طور کامل از بین رفته‌اند.

دولت در ماه‌های گذشته هم‌زمان کوشیده است از افزایش بیکاری در واحدهای آسیب‌دیده جلوگیری کند. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی طرح «حفظ اشتغال بنگاه‌های اقتصادی در شرایط اضطرار» را برای تأمین بخشی از سرمایه در گردش و پرداخت حقوق کارکنان اجرا کرده است. هدف اعلام‌شده این طرح جلوگیری از تبدیل مشکلات نقدینگی کوتاه‌مدت به تعدیل دائمی نیروی کار بوده است.

محدودیت تازه برای هواپیماهای MD

شرق بخش دیگری از فشار مالی بر ایرلاین‌ها را به محدودیت تازه سازمان هواپیمایی کشوری برای هواپیماهای خانواده MD-80 مرتبط کرده است. این هواپیماها جت‌های مسافربری قدیمی ساخت مک‌دانل داگلاس هستند که هنوز در ناوگان برخی شرکت‌های هواپیمایی ایران استفاده می‌شود.

بر اساس نامه‌ای که این روزنامه منتشر کرده، سازمان هواپیمایی از شرکت‌های بهره‌بردار خواسته بود در محاسبات عملیاتی این هواپیماها پنج هزار کیلوگرم از حداکثر وزن مجاز برخاست کم کنند. کاهش ظرفیت بار و مسافر، به‌ویژه برای ایرلاین‌های کوچک دارای چند فروند هواپیمای MD، می‌تواند درآمد هر پرواز را کاهش دهد.

یک مقام انجمن صنفی شرکت‌های هواپیمایی که نامش در گزارش شرق ذکر نشده، این محدودیت را بیش از اندازه سختگیرانه توصیف کرده و گفته است مبنای فنی کافی ندارد. محدودیت اعمال‌شده بر هواپیماهای خانواده MD به نگرانی‌های ایمنی درباره موتورهای این هواپیماها مربوط است و سابقه آن به دستورهای ایمنی اداره هوانوردی فدرال آمریکا بازمی‌گردد.

با این حال، اجرای چنین الزامات فنی در ایران با مسئله تحریم نیز گره خورده است. تحریم‌های آمریکا سال‌ها دسترسی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به قطعات، خدمات تعمیر و نگهداری و شبکه‌های رسمی تأمین را محدود کرده و واشنگتن در سپتامبر ۲۰۲۶ این محدودیت‌ها را تشدید کرد؛ از جمله مجوزهایی را که بخشی از مبادلات مرتبط با هوانوردی غیرنظامی و قطعات ایمنی را امکان‌پذیر می‌کرد، تعلیق کرد. در چنین شرایطی، الزام به تعمیر یا تعویض قطعات می‌تواند برای ایرلاین‌هایی که ناوگان قدیمی‌تری دارند، هزینه و دشواری عملیاتی بیشتری ایجاد کند.

گزارش تازه شرق در چنین شرایطی یک وجه جنسیتی مشخص به بحران اشتغال در صنعت هوانوردی اضافه می‌کند. اگر گزارش فشار بر زنان برای بازنشستگی تأیید شود، مقرراتی که برای فراهم کردن امکان بازنشستگی زودتر زنان کارگر وضع شده، در عمل می‌تواند به ابزاری برای کاهش نیروی انسانی و انتقال بخشی از هزینه بحران ایرلاین‌ها به زنان باسابقه تبدیل شود.