فرانسیس هالزن، کاشف ذرات مرموز کیهانی، برنده نوبل فیزیک شد

فرانسیس هالزن، دانشمند بلژیکی-آمریکایی سه‌شنبه ۱۴ مهر / ۶ اکتبر جایزه نوبل فیزیک را به‌دلیل مشارکت‌هایش در ساخت و توسعه رصدخانه نوترینوی آیس‌کیوب (IceCube) و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی دریافت کرد.

مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک، در بیانیه‌ای گفت: «فرانسیس هالزن رهبری یک تیم بین‌المللی از پژوهشگران و مهندسان را بر عهده داشته که ابزار علمی فوق‌العاده‌ای در اختیار ما گذاشته‌اند. پشتکار و بینش علمی او راه را برای نوع جدیدی از اخترشناسی هموار کرده است.»

هالزن که در بلژیک متولد شده، ۸۲ سال دارد و با دانشگاه ویسکانسین–مدیسن در آمریکا همکاری می‌کند.

پژوهش‌های هالزن درباره شناسایی و ثبت نوترینوها در قطب جنوب به دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد. نوترینوها ذراتی بسیار کوچک و تقریباً بدون جرم هستند که معمولاً از میان ماده عبور می‌کنند، بدون آن‌که با آن برخورد کنند. به همین دلیل می‌توانند از فاصله‌های بسیار دور به زمین برسند و اطلاعاتی درباره رویدادهای پرانرژی در کیهان در اختیار دانشمندان بگذارند.

رصدخانه آیس‌کیوب در اعماق یخ‌های قطب جنوب ساخته شده و با استفاده از هزاران حسگر، ردپای برخورد نوترینوها را شناسایی می‌کند. این رصدخانه امکان مطالعه برخی از خشن‌ترین و پرانرژی‌ترین پدیده‌های کیهان را فراهم کرده است.

آکادمی سلطنتی علوم سوئد روز سه‌شنبه در استکهلم اعطای این جایزه را اعلام کرد.

مبلغ جایزه نوبل امسال ۱۲ میلیون کرون سوئد، معادل حدود ۱.۲ میلیون دلار است؛ این مبلغ در صورتی‌که جایزه به یک فرد، گروه کوچکی از برندگان یا یک سازمان تعلق گیرد، یکسان خواهد بود.

سال گذشته نیز سه دانشمند به‌دلیل پژوهش درباره رفتار شگفت‌انگیز ذرات زیراتمی و پدیده‌ای به نام تونل‌زنی کوانتومی جایزه نوبل فیزیک را دریافت کردند. پژوهش‌های آن‌ها به دستیابی به اندازه‌گیری‌های فوق‌ حساس مورد استفاده در دستگاه‌های ام‌آر‌آی (MRI) کمک کرد و زمینه را برای ساخت تلفن‌های همراه بهتر و رایانه‌های سریع‌تر فراهم کرد.

اعلام برندگان جوایز نوبل امسال از روز دوشنبه آغاز شد؛ در نخستین جایزه، کارل دایسروت، دانشمند آمریکایی، و پیتر هگمان و گئورگ ناگل، دانشمندان آلمانی، به‌دلیل پژوهش‌هایی که به ساخت ابزاری مبتنی بر نور برای بررسی چگونگی عملکرد مغز انجامید، نوبل پزشکی را دریافت کردند.

اعلام جوایز نوبل روز چهارشنبه با جایزه شیمی ادامه می‌یابد و روز پنج‌شنبه جایزه نوبل ادبیات اعلام خواهد شد. پس از اعلام جایزه نوبل صلح در روز جمعه، برنده جایزه یادبود نوبل در علوم اقتصادی نیز روز دوشنبه آینده معرفی خواهد شد.