«جنبش سوسک‌ها» دوباره به خیابان‌های هند آمد؛ این بار پای «مهندسی انتخابات» وسط است

جنبش جوانان موسوم به «سوسک‌ها» در هند روز شنبه ۱۸ مهر  (۱۰ اکتبر) بار دیگر برای برگزاری اعتراض در دهلی‌نو فراخوان داد؛ این بار نه در اعتراض به افشای سؤالات امتحانی، بلکه علیه بازبینی گسترده فهرست رای‌دهندگان که تاکنون به حذف بیش از ۱۳۰ میلیون نام منجر شده است.

معترضان این روند را تهدیدی برای حق رای میلیون‌ها شهروند می‌دانند و خواستار توقف آن و استعفای گیانش کومار، رئیس کمیسیون انتخابات هند، شده‌اند. دولت نارندرا مودی و کمیسیون انتخابات اتهام دستکاری سیاسی فهرست‌ها را رد می‌کنند.

قرار بود هزاران نفر روز شنبه در «جانتار مانتار»، محل اصلی تجمع‌های اعتراضی در مرکز دهلی نو، گرد هم آیند، اما پلیس اعلام کرد به دلیل دیر ارائه شدن درخواست، مجوز برگزاری تجمع را صادر نکرده است.

مقام‌ها اطراف محل تجمع را با موانع فلزی مسدود کردند، هزاران نیروی پلیس در خیابان‌های مرکزی مستقر شدند و اینترنت موبایل در بخش‌هایی از منطقه قطع شد. محدودیت‌های گسترده در شبکه قطار و مترو نیز رفت‌وآمد در پایتخت و دسترسی معترضان به محل تجمع را دشوار کرده است. گزارش‌های رسانه‌ای پیش‌تر از استقرار بیش از ۲۳ هزار نیروی پلیس در سراسر دهلی خبر داده‌اند.

محور اصلی اعتراض‌ها طرحی است که کمیسیون انتخابات هند آن را «بازبینی ویژه و فشرده» فهرست رای‌دهندگان می‌نامد. این روند ابتدا در ایالت بیهار آغاز شد و سپس به بیشتر ایالت‌ها و قلمروهای فدرال هند گسترش یافت. بر اساس آمار منتشرشده، تاکنون نام بیش از ۱۳۰ میلیون نفر از فهرست‌ها حذف شده و میلیون‌ها نفر برای بازگرداندن نامشان اعتراض یا درخواست تجدیدنظر ثبت کرده‌اند.

معترضان می‌گویند الزام به ارائه اسناد قدیمی و مدارک هویتی برای بسیاری از شهروندان، به‌ویژه فقرا و گروه‌های آسیب‌پذیر، دشوار است و خطر محروم شدن واجدان شرایط از حق رای را افزایش می‌دهد.

احزاب مخالف ادعا می‌کنند حذف نام‌ها به‌طور نامتناسبی رای‌دهندگانی را تحت تاثیر قرار داده که احتمال دارد به مخالفان دولت مودی رای دهند، در حالی که حامیان حزب حاکم «بهاراتیا جاناتا» کمتر آسیب دیده‌اند یا حتی به فهرست‌ها افزوده شده‌اند.

کمیسیون انتخابات و دولت این اتهام را رد کرده‌اند و می‌گویند هدف بازبینی، حذف اسامی تکراری و افراد فاقد شرایط قانونی و در عین حال حفظ نام رای‌دهندگان واجد شرایط است. اختلاف بر سر همین موضوع اکنون به یکی از اصلی‌ترین محورهای رویارویی دولت، مخالفان و گروه‌های مدنی تبدیل شده است.

اعتراض‌ها در روزهای گذشته به شهرهای دیگری نیز کشیده شد. هزاران نفر پنجشنبه در بنگلور تجمع کردند و در دهلی نیز راهول گاندی، رهبر حزب کنگره، هنگام شرکت در اعتراض به عملکرد کمیسیون انتخابات برای مدتی بازداشت شد. او و دیگر رهبران مخالف خواستار کناره‌گیری گیانش کومار و بازگرداندن نام کسانی شده‌اند که به گفته آنان بدون دلیل موجه از فهرست رای‌دهندگان حذف شده‌اند.

«جنبش سوسک‌ها» که فعالیتش را در ماه مه (اردیبهشت) به‌عنوان یک کارزار آنلاین جوانان آغاز کرد، طی چند ماه گذشته به یکی از بازیگران اصلی اعتراض‌های خیابانی هند تبدیل شده است. این گروه پیش‌تر در اعتراض به افشای برگه‌های امتحانی، تحصن و اعتصاب غذا برگزار کرد؛ اعتراض‌هایی که در نهایت به استعفای وزیر آموزش دولت مودی در ماه ژوئیه (تیر) انجامید. اکنون این جنبش می‌کوشد با تمرکز بر حق رای و سلامت انتخابات، دامنه فعالیت خود را از مسائل آموزشی به یکی از حساس‌ترین موضوعات سیاسی هند گسترش دهد.

انتخابات سراسری بعدی هند قرار است در سال ۲۰۲۹ برگزار شود، اما چند انتخابات مهم ایالتی در سال آینده می‌تواند نخستین آزمون سیاسی جدی برای اثرگذاری این موج اعتراضی باشد.