مصر، به سوی درگیری در یمن

درخواست عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهوری مصر، برای کسب مجوز از پارلمان جهت دفاع از عربستان سعودی بر اساس اصل ۱۵۲ قانون اساسی مصر، نشانه‌ی عزم قاهره برای درگیر شدن در جنگ یمن است. مصر به‌جای آماده‌سازی یک نیروی اعزامی برای نبرد مستقیم در خاک یمن، آرایش نظامی دفاعی خود را بر محور پدافند هوایی نقطه‌ای، رهگیری دریایی ساحلی و بازدارندگی دریایی در جنوب دریای سرخ سازماندهی می‌کند.

پیش‌تر، مصر موضعی محتاطانه نسبت به درگیری نظامی مستقیم در درگیری‌های منطقه با محوریت حملات آمریکا و اسرائیل به ایران داشته و در عین حال به صورت مستمر از متحدان خود در خلیج فارس حمایت کرده است.

با وجود حضور جنگنده‌های رافال مصری در امارات در جریان سفر سیسی، مصر به طور علنی هیچ دخالت‌گری نظامی را  تأیید نکرد و به توافق دفاعی مشترکی که عربستان سعودی با ترکیه و پاکستان برقرار کرد، نپیوست. اخیرا، با افزایش حملات حوثی ها به زیرساخت های سعودی، مذاکراتی میان ولیعهد سعودی محمد بن سلمان و سیسی درباره اهمیت تأمین امنیت ناوبری در آبراه های حیاتی باب‌المندب و دریای سرخ شکل گرفته است. این گرایش به دخالت در جنگ یمن در ادامه همین مذاکرات است.

نقش احتمالی مصر

مصر  بادخالت خود در جنگ یمن به لحاظ نظامی چه خواهد کرد؟

خبرگزاری رویترز به نقل از آندریاس کریگ، مدرس ارشد مطالعات امنیتی در کالج کینگز لندن، نوشته است: «آنچه قاهره می تواند انجام دهد، تقویت تاب آوری سعودی، بهبود کنترل دریای سرخ، تقسیم بار دفاعی و افزایش هزینه سیاسی حملات مداوم است.»

تحلیل‌گران این برآوردها را از شکل درگیر شدن مصر در جنگ یمن دارند:

دخالت نظامی مصر بر حفاظت از تأسیسات حیاتی انرژی، کارخانه‌های نمک‌زدایی آب و مراکز هوانوردی غیرنظامی در غرب و جنوب عربستان سعودی متمرکز خواهد شد. این استقرار شامل سامانه‌های موشکی پدافند هوایی میان‌برد متحرک و سامانه‌های کوتاه‌برد ضدپهپاد خواهد بود. این رهگیرها به‌طور ویژه برای درگیری با موشک‌های کروز، و همچنین حملات فوجی پهپادهایی که از نقاط کور شبکه‌های ارتفاع‌بالای پاتریوت (PAC-3) عبور می‌کنند، بهینه‌سازی شده‌اند.

نیروی دریایی مصر عملیات خود را از پایگاه نظامی راهبردی برنیس در سواحل جنوب شرقی دریای سرخ و فرماندهی ناوگان جنوب در «سفاجا» هدایت می‌کند. یگان‌های نیروی دریایی مصر به‌جای عملیات در عمق خلیج فارس، بر دالان‌های مرکزی و جنوبی دریای سرخ متمرکز خواهند شد. مأموریت اصلی آن‌ها اسکورت کاروان‌های تجاری، تأمین پوشش راداری هشداردهنده و اجرای عملیات ضدمین و رهگیری دریایی در شمال تنگه باب‌المندب خواهد بود.

رهبران سیاسی و نظامی مصر تأکید کرده‌اند که در هر حال سربازان مصری در هیچ‌گونه عملیات پاکسازی زمینی یا نبردهای پیاده‌نظام در ارتفاعات کوهستانی یمن شرکت نخواهند کرد.

مصر یکی از بزرگ ترین نیروهای مسلح جهان عرب را دارد. این کشور تجهیزات خود را از کشورهای مختلف تأمین می کند. نیروی هوایی آن جنگنده های F-16 ساخت آمریکا، رافال فرانسوی و میگ-۲۹ ساخت روسیه را به کار می گیرد.

مصر سالانه حدود ۱,۳ میلیارد دلار کمک نظامی آمریکا دریافت می کند که به تأمین مالی خرید تجهیزات نظامی آمریکا کمک می کند. واشنگتن  امسال «شرایط حقوق بشری» بخشی  از این بودجه را پس از آنچه «نقش مفید» قاهره از آغاز جنگ ایران خواند، لغو کرد.

تلاش برای تأمین امنیت دالان باب‌المندب

قاهره تنگه باب‌المندب، جنوب دریای سرخ و کانال سوئز را یک زنجیره پیوسته، تفکیک‌ناپذیر و حیاتی از امنیت دریایی و منافع اقتصادی خود می‌داند.

محرک اصلی حساسیت مصر نسبت به وضعیت دریای سرخ مصر، امنیت اقتصادی است. اختلالات مداوم دریایی و تغییر مسیر کشتی‌ها به سمت دماغه‌ امید نیک، درآمدهای ترانزیتی کانال سوئز را بیش از ۵۰ درصد کاهش داده و دولت را از میلیاردها دلار درآمد حیاتی ارزی محروم ساخته است. مصر با دخالت خود، در پی کاهش حق بیمه‌های ریسک جنگ، بازیابی اعتماد خطوط کشتیرانی تجاری و احیای مجدد حجم ترانزیت ورودی به کانال سوئز و خط لوله انتقال نفت خام سومد است.

عربستان سعودی تکیه‌گاهی مالی و اساسی برای مصر به‌شمار می‌رود و میلیاردها دلار سپرده در بانک مرکزی و سرمایه‌گذاری مستقیم در این کشور دارد. اختصاص آتشبارهای پدافند هوایی و ناوهای جنگی، علاوه بر انجام تعهدات امنیتی متقابل قاهره در چارچوب معاهدات همکاری مشترک عربی، تضمین می‌کند که بسته‌های نجات مالی و پشتیبانی اضطراری انرژی ریاض از قاهره به‌صورت پایدار حفظ شود.

ثبات اقتصادی مصر مدت هاست که با خلیج فارس نفت‌خیز گره خورده است. حواله های مالی از کارگران مصری مقیم خارج منبع مهمی از ارز خارجی و درآمد برای خانواده ها در کشور است، آن هم در زمانی که تورم دو رقمی با افزایش قیمت غذا و سوخت تشدید شده است.

عربستان سعودی، امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس از حامیان مالی کلیدی سیسی هستند و از زمان سرنگونی محمد مرسی، رئیس جمهوری دارای گرایش به اخوان المسلمین از سوی ارتش در سال ۲۰۱۳، ده ها میلیارد دلار به مصر کمک کرده‌اند.

درگیری با ایران؟

اگر مصر به سوی درگیری مستقیم در یمن به شکل کمک فعال به عربستان سعودی رود، یک گام مهم به سمت مداخله در جنگ علیه ایران، در همسویی با آمریکا و اسرائیل برداشته است. این مداخله نه با انتشار بیانیه‌های آتشین علیه ایران بلکه در زیر لوای همبستگی عربی پیش می‌رود.

رئیس جمهوری مصر، عبدالفتاح السیسی  در سخنرانی روز شنبه، ۱۷ اکتبر گفت مصر «هرگز، هرگز برادران خود در خلیج فارس را فراموش نخواهد کرد» و به رهبران عربستان گفت که قاهره «هر اقدامی برای حفاظت از شما انجام خواهد داد».

پویش درگیری‌ها در منطقه خلیج فارس و دریای سرخ به سمتی می‌رود که ممکن است، مدام بر تعداد نیروهای مداخله‌گر در آن افزوده شود. هر طرف دلایلی برای دخالت خود دارد. همه در فکر امنیت و منافع اقتصادی خود هستند. دخالت‌گری بیشتر، تنش را بالا برده و بر وسعت منطقه‌ای ستیز افزوده است. حضور فعال مصر در درگیری‌ها به عنوان یک نشانه این امر تعبیر می‌شود.

بعید نیست که دوره برخورد محتاطانه قاهره و تهران به یکدیگر، با سیاست جدیدی که رئیس جمهوری مصر خواهان پیش گرفتن آن شده، به پایان برسد.