تشدید فشارها بر گروه‌های کُرد ایرانی؛ حمله تازه ایران به اقلیم کردستان ـ درخواست ترکیه برای خلع سلاح پژاک

صبح چهارشنبه ۲۹ مهر / ۲۱ اکتبر دست‌کم دو پرتابه مواضع حزب آزادی کردستان (پاک) را در دره بالیسان، واقع در شمال‌شرق اربیل، هدف قرار دادند. این حمله در شرایطی صورت گرفت که تنش‌ها بر سر سرنوشت گروه‌های مخالف کُرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق افزایش یافته و هم‌زمان، مقام‌های ایران و ترکیه بر ضرورت خلع سلاح یا انحلال این گروه‌ها تأکید کرده‌اند.

رباز شریفی، سخنگوی حزب آزادی کردستان، به خبرگزاری کُردی رووداو گفت که بین دو تا چهار پرتابه حدود ساعت ۹:۳۰ صبح، مواضع این حزب را در نزدیکی روستای حسن‌آوا در کوهستان بالیسان هدف قرار دادند.

به‌گفته او، این حمله تلفاتی نداشت. یک منبع امنیتی اعلام کرد که مواضع حزب هدف دو پهپاد تهاجمی «حدید-۱۱۰» قرار گرفته‌اند، اما گزارش‌ها درباره نوع سلاح به‌کاررفته متفاوت بود و برخی منابع از موشک‌های بالستیک سخن گفتند.

به‌گفته یکی از ساکنان منطقه، دست‌کم یکی از حملات به بخش غربی کوه بنی‌هریر، در حدود ۷۰ کیلومتری شمال‌ شرق اربیل، اصابت کرده است. او گفت صدای چهار انفجار مهیب را شنیده و یکی از پرتابه‌ها به تونلی ناتمام برخورد کرده است.

این حمله یک روز پس از آن انجام شد که محمد کاظم آل‌صادق، سفیر ایران در بغداد، مدعی شد عراق با اخراج گروه‌های مخالف کُرد ایرانی از اقلیم کردستان یا تحویل آن‌ها به تهران موافقت کرده است. به‌گفته سفیر ایران، این تصمیم در نشست مشترک امنیتی روز دوشنبه با حضور مقام‌های عراقی، ایرانی و نمایندگان اقلیم کردستان اتخاذ شده بود. با این حال، یک مقام عراقی حاضر در نشست دستیابی به چنین توافقی را رد کرد و در گزارش رسمی عراق نیز اشاره‌ای به اخراج یا تحویل این گروه‌ها نشده بود.

مخالفت احزاب کُرد با خلع سلاح و اخراج

در واکنش به این اظهارات، حمه نظیف قادری، از مقام‌های ارشد حزب دموکرات کردستان ایران، روز سه‌شنبه اعلام کرد که این حزب سلاح‌های خود را زمین نخواهد گذاشت و از مبارزه برای حقوق کُردها دست نخواهد کشید. او گفت دولت عراق و حکومت اقلیم کردستان هیچ تصمیمی درباره اخراج یا تحویل این حزب به ایران به آن ابلاغ نکرده‌اند.

قادری سلاح‌های حزب را ابزاری برای دفاع از مردم کردستان ایران در برابر سرکوب جمهوری اسلامی توصیف کرد و گفت حزب دموکرات کردستان به حاکمیت عراق و اقلیم کردستان احترام می‌گذارد و از خاک این مناطق برای انجام عملیات نظامی استفاده نخواهد کرد.

مقام‌های کومله و حزب آزادی کردستان نیز اعلام کردند که هیچ‌گونه ابلاغ رسمی درباره لزوم ترک اقلیم کردستان دریافت نکرده‌اند.

عراق و ایران در ۲۸ اسفند ۱۴۰۱ (۱۹ مارس ۲۰۲۳) توافق‌نامه‌ای امنیتی درباره مرزهای مشترک خود امضا کردند. بر اساس این توافق، بغداد متعهد شد امنیت مرز مشترک را تأمین کند، گروه‌های مخالف کُرد ایرانی را خلع سلاح کند و آن‌ها را از مناطق مرزی با ایران دور سازد. مقام‌های عراقی در شهریور / سپتامبر همان سال اعلام کردند که این گروه‌ها خلع سلاح شده‌اند و مقرهای مرزی خود را تخلیه کرده‌اند و ترتیبات اسکان اعضای آن‌ها به‌عنوان پناهنده در حال انجام است.

با وجود این توافق، حملات ایران به مواضع گروه‌های مخالف کُرد ایرانی در اقلیم کردستان ادامه یافته است. از آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اسفند / فوریه گذشته، اقلیم کردستان با نزدیک به هزار حمله پهپادی و موشکی روبه‌رو شده است. در یکی از حملات پیشین، در ۲۰ مهر / ۱۲ اکتبر، دو پهپاد یک اردوگاه حزب دموکرات کردستان ایران در منطقه کویه در استان اربیل را هدف قرار دادند که به خسارت‌های مادی انجامید، اما تلفاتی در پی نداشت.

قادری همچنین تأکید کرد که اعضای این گروه‌ها به‌عنوان پناهندگان سیاسی از حمایت‌های بین‌المللی برخوردارند و دولت عراق و حکومت اقلیم کردستان مسئولیت انسانی دارند که از آن‌ها محافظت کنند. او گفت حزبش به گفت‌وگو با بغداد و اربیل ادامه خواهد داد.

راست افراطی ترکیه خواستار انحلال پژاک شد

در همین حال، دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی ترکیه و از چهره‌های راست افراطی این کشور، روز سه‌شنبه از گسترش ابتکار آنکارا با عنوان «ترکیه عاری از تروریسم» به طرحی برای ایجاد «منطقه‌ای عاری از تروریسم» حمایت کرد و خواستار پایان فعالیت و خلع سلاح تمامی شاخه‌های حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) شد. مقام‌های ترکیه مدعی‌اند که پژاک وابسته به حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) است.

باغچلی با حمایت از اظهارات اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران، در جریان سفر او به آنکارا در ماه سپتامبر، خواستار انحلال پژاک و شاخه‌های آن شد و این اقدام را گامی در جهت صلح منطقه‌ای دانست. وزارت کشور ترکیه نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که دو کشور روند برچیدن شاخه‌های پ‌ک‌ک را که با نام‌های مختلف در مناطق گوناگون فعالیت می‌کنند، دنبال می‌کنند. با این حال، رسانه‌های دولتی ایران در گزارش‌های مربوط به سفر مومنی به ترکیه اشاره‌ای به پ‌ک‌ک یا پژاک نکرده بودند.

پژاک که در سال ۱۳۸۳ / ۲۰۰۴ تأسیس شد، برای گسترش حقوق خودمختاری کُردها در ایران مبارزه می‌کند. این گروه بارها با نیروهای امنیتی ایران درگیر شده، هرچند گروه‌های مخالف کُرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان در سال‌های اخیر عملیات نظامی گسترده‌ای انجام نداده‌اند.

اظهارات باغچلی در ادامه روندی مطرح می‌شود که از اواخر سال ۱۴۰۳ / ۲۰۲۴ با پیشنهاد آغاز فرایند صلح با پ‌ک‌ک آغاز شد. عبدالله اوجالان، رهبر زندانی این حزب، در بهمن ۱۴۰۳ / فوریه ۲۰۲۵ از پ‌ک‌ک خواست منحل شود، سلاح‌هایش را زمین بگذارد و مبارزه مسلحانه را با فعالیت سیاسی جایگزین کند. پارلمان ترکیه نیز در مرداد ۱۴۰۴ / اوت ۲۰۲۵ قانونی را برای فراهم کردن چارچوب بازگشت و ادغام مجدد اعضای پ‌ک‌ک تصویب کرد، اما اختلاف‌ها و بی‌اعتمادی میان دو طرف مانع اجرای کامل آن شده است.

پ‌ک‌ک در اوایل مهر ۱۴۰۴ / اکتبر ۲۰۲۵ از عقب‌نشینی تمامی واحدهای مسلح خود از داخل خاک ترکیه و ترک برخی تونل‌ها در نزدیکی مرز ترکیه در اقلیم کردستان خبر داد. با این حال، نعمان قورتولموش، رئیس پارلمان ترکیه، اعلام کرد اجرای قانون مربوط به بازگشت اعضای این گروه تا زمانی که پ‌ک‌ک سلاح‌های خود را زمین نگذارد، متوقف خواهد ماند.