سازمان ملل: حفاظت از کُردها و اقلیت‌ها در سوریه ضروری است

فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، وعده داد که در چارچوب تلاش‌ها برای تقویت حاکمیت قانون در سوریه، از اقدامات لازم برای حمایت از اقلیت‌های قومی پشتیبانی کند. این اظهارات پس از حمله به خانواده‌های کُرد آواره‌ای مطرح شد که قصد داشتند به خانه‌های خود در شمال شرق سوریه بازگردند.

تورک درباره آینده کُردها پس از انحلال برنامه‌ریزی‌شده «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF)، گفت طی هفته‌های آینده به سوریه سفر خواهد کرد. او بر ضرورت ایجاد نظام حقوقی و قضایی‌ای تأکید کرد که به همه جوامع این کشور خدمت کند.

فولکر تورک گفت: «برای ما بسیار مهم است که هر کاری از دستمان برمی‌آید انجام دهیم؛ نه‌تنها برای حمایت از مقام‌های مسئول در ایجاد سازوکارهای عدالت انتقالی، بلکه برای پیشبرد این روند به‌طور کلی.»

او افزود که دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل از پایان سال ۲۰۲۴ تاکنون شاهد «تغییرات گسترده‌ای» در سوریه بوده است.

با این حال، تورک تأکید کرد که این تغییرات به معنای نبود مشکلات نیست. او به خشونت‌ها در سویدا و مناطق ساحلی سوریه، به‌ویژه در لاذقیه، اشاره کرد؛ اما درباره حملات اخیر به خانواده‌های کُرد آواره در شمال‌ شرق سوریه، معروف به روژاوا، اظهارنظر مستقیمی نکرد.

حمله به خانواده‌های کُرد در گری‌سپی (تل‌ابیض)

اظهارات کمیسر عالی حقوق بشر در شرایطی مطرح می‌شود که نگرانی‌ها درباره امنیت کُردهایی افزایش یافته است که در پی عملیات نظامی ترکیه در سال ۲۰۱۹ از خانه‌های خود در روژاوا آواره شدند و اکنون می‌کوشند به محل زندگی و املاکشان بازگردند. گری‌سپی (تل‌ابیض) و سری‌کانی (رأس‌العین) از جمله مناطقی هستند که بازگشت آوارگان به آن‌ها با دشواری‌های جدی روبه‌رو شده است.

روز دوشنبه ۴ آبان / ۲۶ اکتبر خانواده‌های کُرد هنگام بازگشت به گری‌سپی هدف حمله قرار گرفتند. گروهی از افراد به خودروهای آن‌ها آسیب رساندند و شماری را به آتش کشیدند. در پی این حمله، بیش از ۱۰۰ خانواده، از جمله زنان و کودکان، ناچار شدند برای چند ساعت در ساختمان اداره محلی پناه بگیرند.

به گزارش کمیته آوارگان گری‌سپی، این خانواده‌ها به درخواست مدیر این شهر به آن‌جا رفته بودند تا اسناد مالکیت خانه‌ها و املاک خود را ارائه کنند؛ املاکی که پس از حدود هفت سال آوارگی قصد بازپس‌گیری آن‌ها را داشتند.

ساکنان محلی به خبرگزاری کُردی رووداو گفتند که دست‌کم هشت خودرو متعلق به خانواده‌های بازگشته به آتش کشیده شده است. دیده‌بان حقوق بشر سوریه، مستقر در بریتانیا، نیز گزارش داد که حدود ۲۰ خودرو آسیب دیده یا سوزانده شده‌اند و در جریان ناآرامی‌ها صدای تیراندازی به گوش رسیده است.

رووداو اعلام کرد که نتوانسته است هویت یا وابستگی افراد مسئول این حمله را به‌طور مستقل تأیید کند.

این رویداد نگرانی‌ها را درباره امنیت کُردهای آواره‌ای تشدید کرده است که می‌خواهند به مناطقی بازگردند که پس از عملیات نظامی ترکیه در سال ۲۰۱۹ تحت کنترل نیروهای مورد حمایت آنکارا قرار گرفتند.

تعویق بازگشت ۸۰۰ خانواده به سری‌کانی (رأس‌العین)

پیامدهای این حمله، برنامه بازگشت خانواده‌های آواره به سری‌کانی را نیز مختل کرده است. کمیته آوارگان این شهر روز چهارشنبه اعلام کرد که حرکت کاروانی متشکل از ۸۰۰ خانواده تا اطلاع ثانوی به تعویق افتاده است.

این تصمیم به‌معنای تداوم شرایط دشوار برای خانواده‌هایی است که بیش از هفت سال در اردوگاه‌های آوارگان زندگی کرده‌اند و همچنان به خدمات اولیه و فرصت‌های معیشتی محدودی دسترسی دارند.

آواش خاتون، زن آواره‌ای از سری‌کانی، به رووداو گفت که در دوران انتظار برای بازگشت به خانه‌اش، به‌سختی می‌تواند هزینه خرید مواد غذایی را تأمین کند.

او گفت: «حتی پول خرید یک قرص نان را هم ندارم. دیگر چیزی برایمان باقی نمانده است؛ هیچ‌ چیزی نداریم.» او تأکید کرد که ناچار شده است مواد غذایی را نسیه بخرد.

خاتون امیدوار بود با بازگشت به خانه‌اش دست‌کم سرپناه و غذایی برای خود فراهم کند، اما افراد مسلح ملکش را در اختیار گرفته‌اند.

او پرسید: «مردم چطور می‌توانند در چنین شرایطی بازگردند؟ اگر راه‌ها باز نشوند و سربازان خودمان همراهی‌مان نکنند، چطور می‌توانیم برگردیم؟ آیا باید خودمان را به‌دست افراد مسلح بسپاریم؟»

کمیته آوارگان سری‌کانی اعلام کرد که تعویق برنامه بازگشت ناشی از اقدامات اداری و تشریفاتی بوده است، نه حوادث امنیتی‌ای که موجب نگرانی خانواده‌های آواره شده‌اند.

از زمان آغاز برنامه سازمان‌یافته بازگشت در ماه اوت، شش کاروان زمینه بازگشت ۳۱۸۱ خانواده به سری‌کانی و مناطق روستایی اطراف آن را فراهم کرده‌اند. با این حال، اختلاف بر سر مالکیت املاک، زیرساخت‌های آسیب‌دیده و تهدیدهای امنیتی همچنان مانع پیشرفت این روند هستند.

آینده کُردها پس از انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه

نگرانی‌ها درباره آینده کُردها در سوریه در شرایطی افزایش یافته است که دولت مرکزی در دمشق و مقام‌های کُرد در روژاوا در تلاش‌اند توافق ژانویه را اجرا کنند؛ توافقی که پس از چند هفته درگیری حاصل شد و چارچوبی برای ادغام نهادهای نظامی و غیرنظامی منطقه در ساختارهای دولتی سوریه تعیین کرد.

این توافق در نهایت به انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه به‌عنوان یک نیروی نظامی مستقل در اوت ۲۰۲۶ انجامید.

نیروهای دموکراتیک سوریه که رهبری آن‌ها را کُردها بر عهده داشتند، از متحدان اصلی ایالات متحده آمریکا در جنگ علیه داعش بودند و پیش‌تر بخش‌های گسترده‌ای از شمال و شرق سوریه را کنترل می‌کردند. انحلال این نیروها بخشی از روند انتقال ساختارهای نظامی، امنیتی و اداری منطقه به دولت مرکزی سوریه است.

با وجود این، ادغام نظامی به‌تنهایی به معنای حل مسائل مربوط به حقوق سیاسی و فرهنگی کُردها، تضمین امنیت مناطق کُردنشین یا تعیین تکلیف املاک آوارگان نیست. بازگشت امن آوارگان و امکان بازپس‌گیری املاک همچنان از چالش‌های جدی پیش روی مقام‌های سوری است.