طرح دو روزه بازگشایی تنگه هرمز

با وجود اعلام دستیابی ایران و میانجی‌گران قطری به پیشنهادی برای بازگشایی تنگه هرمز در مدت دو روز، هنوز نشانه‌ای از توافق نهایی تهران و واشنگتن بر سر اجرای این طرح وجود ندارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، می‌گوید آمریکا باید در روز نخست مجموعه‌ای از شروط ایران را اجرا کند تا در روز دوم مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز بازگشایی شود. با این حال، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و شرایط آغاز مذاکرات همچنان ادامه دارد.

عراقچی روز شنبه ۹ آبان در گفت‌وگو با شبکه الجزیره اعلام کرد که پیشنهاد اولیه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز یک برنامه هفت‌روزه بود، اما میانجی‌گران قطری خواستار کوتاه شدن زمان اجرای آن شدند. به گفته وزیر خارجه جمهوری اسلامی، قطر ابتدا پیشنهاد کاهش این مدت به پنج روز را مطرح کرد و در جریان رایزنی‌های بعدی، طرف‌ها به پیشنهادی برای اجرای طرح در دو روز رسیدند.

عراقچی توضیح داد که بر اساس این پیشنهاد، ایالات متحده باید در روز نخست اقداماتی را انجام دهد و در روز دوم، تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به وضعیت پیشین بازگردد. شروط اعلام‌شده تهران شامل لغو تحریم‌های اعمال‌شده پس از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، کاهش حضور نیروهای نظامی آمریکا در منطقه، بازگرداندن معافیت‌های نفتی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، از جمله منابع مالی نگهداری‌شده در قطر است.

جمهوری اسلامی همچنین خواستار به‌رسمیت‌شناختن مسیر کشتیرانی مورد توافق با عمان در تنگه هرمز و بسته‌شدن سایر مسیرها شده است. این مطالبه، مسئله نحوه اداره و کنترل تردد دریایی در یکی از مهم‌ترین آبراه‌های تجاری جهان را نیز به بخشی از مذاکرات تبدیل کرده است.

با وجود کوتاه شدن زمان‌بندی پیشنهادی، اختلافات اساسی میان تهران و واشنگتن برطرف نشده است. به گزارش رویترز، میانجی‌گران قطری پیش‌تر طرح جداگانه‌ای برای اقدامات اعتمادساز متقابل طی هفت روز ارائه کرده بودند که مقام‌های ایرانی آن را رضایت‌بخش ندانستند.

در مقابل، طرح هفت‌روزه جمهوری اسلامی نیز پیش‌تر از سوی دونالد ترامپ رد شده بود. اختلاف اصلی به ترتیب اقدامات دو طرف مربوط می‌شود؛ تهران خواهان اجرای تعهدات آمریکا پیش از بازگشایی تنگه هرمز است، در حالی که واشنگتن خواسته‌های متفاوتی برای پیشبرد مذاکرات مطرح کرده است.

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین تأیید کرده است که نامه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، در نشست‌های مقام‌های ارشد حکومت بررسی شده است. عراقچی تلاش واشنگتن برای گشودن مسیر گفت‌وگو را اقدامی مثبت توصیف کرد، اما تأکید داشت که در شرایط کنونی برنامه‌ای برای دیدار مستقیم با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد.

او گفت یکی از معاونانش برای ادامه گفت‌وگو با میانجی‌گران به قطر سفر کرده و رایزنی‌ها با مشارکت قطر و پاکستان ادامه دارد.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز روز شنبه اعلام کرد ترامپ هنوز درباره انجام حملات نظامی جدید علیه ایران تصمیم نگرفته است و ترجیح می‌دهد اختلافات از مسیر دیپلماتیک حل شوند. روبیو درعین‌حال تأکید کرد که آمریکا توانایی انجام عملیات نظامی را حفظ کرده است.

در چنین شرایطی، طرح دو روزه هنوز در مرحله پیشنهاد و رایزنی قرار دارد و پذیرش آن از سوی واشنگتن تأیید نشده است. بنابراین کوتاه شدن زمان اجرای پیشنهادی را نمی‌توان به معنای دستیابی به توافق صلح یا بازگشایی قریب‌الوقوع تنگه هرمز دانست.