تکذیب گزارش‌ها درباره ارائه پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی به واشنگتن از طریق پوتین

یک منبع ارشد امنیتی ایران گزارش‌ها درباره ارائه ابتکار سیاسی جدید از سوی محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در جریان سفر اخیر او به مسکو را تکذیب کرد. این تکذیب پس از آن صورت گرفت که خبرگزاری رویترز و روزنامه نیویورک‌تایمز از احتمال طرح یک پیشنهاد جدید هسته‌ای از سوی تهران در مذاکرات غیرمستقیم با واشنگتن خبر داده بودند.

شبکه المیادین، نزدیک به جمهوری اسلامی ایران، گزارش داد که این منبع امنیتی، خبر ارائه ابتکار سیاسی جدید از سوی رضایی را «کاملاً ساختگی» توصیف کرده و گفته است محور اصلی گفت‌وگوهای مسکو، پایان دادن به جنگ بوده است. این منبع که نامش اعلام نشده، تأکید کرده است تهران تا زمانی که هر هفت شرط خود را به‌طور کامل و هم‌زمان محقق‌شده نبیند، دلیلی برای برداشتن گام‌های دیپلماتیک بیشتر نمی‌بیند.

محسن رضایی نیز در توضیح دیدار خود با پوتین گفت تهران شروط هفت‌گانه‌ای را به آمریکا اعلام کرده و تا زمانی که واشنگتن به این شروط عمل نکند، نه تنگه هرمز باز خواهد شد و نه مذاکره‌ای میان دو طرف صورت خواهد گرفت. او هدف تماس‌های دیپلماتیک جاری را واداشتن آمریکا به پرداخت آن‌چه حقوق ایران خواند، عنوان کرد.

رضایی که به مسکو سفر کرده بودف بعد از ظهر روز گذشته دو ساعت با ولادیمیر پوتین گفت‌وگو کرد. رسانه‌های ایران گزارش دادند که محسن رضایی در این سفر حامل پیام مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی به پوتین است.

رضایی پنج‌شنبه‌شب در جمع خبرنگاران در مسکو گفت سفر او قرار بود حدود یک ماه پیش انجام شود، اما به‌دلیل تحولات نظامی منطقه به تعویق افتاد. به‌گفته او، رهبر جمهوری اسلامی از او خواسته بود پیام خود را هرچه سریع‌تر به پوتین برساند. رضایی همچنین از انتقال پیام متقابل رئیس‌جمهور روسیه به رهبر جمهوری اسلامی خبر داد.

او گفت بخش مهمی از دیدار دو ساعته با پوتین به بررسی تحولات منطقه، پایان جنگ و ترتیبات امنیتی پس از آن اختصاص داشت. به‌گفته رضایی، پوتین حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران و بمباران تأسیسات هسته‌ای این کشور را محکوم کرده و این جنگ را ناعادلانه خواند. رئیس‌جمهور روسیه همچنین آمادگی مسکو را برای هرگونه کمک ممکن به پایان جنگ اعلام کرد.

رضایی افزود پوتین پیشنهاد مشخصی برای پایان جنگ ارائه نکرد، اما تأکید داشت که خروج منطقه از وضعیت «نه جنگ و نه صلح» باید هرچه زودتر اتفاق بیفتد.

اختلاف بر سر شروط ایران و پیشنهاد هسته‌ای

خبرگزاری رویترز روز پنج‌شنبه به‌نقل از یک مقام ارشد ایرانی که نخواست نامش فاش شود، گزارش داد تهران پیشنهادی هسته‌ای را از طریق قطر به آمریکا فرستاده است؛ پیشنهادی که قرار است تنها پس از برآورده شدن هفت خواسته ایران از سوی واشنگتن بررسی شود. به‌نوشته رویترز، دولت آمریکا در حال بررسی این پیشنهاد است.

نیویورک‌تایمز نیز در گزارشی جداگانه، به نقل از پنج مقام مطلع از مذاکرات، نوشت ایران در حال بررسی پیشنهادهای مشخص میانجی‌ها درباره برنامه هسته‌ای خود است و تماس‌های غیرمستقیم میان طرف‌ها در دوحه ادامه دارد.

با این حال، مقام‌های ایرانی تاکنون وجود توافقی برای آغاز مذاکرات مستقیم با آمریکا را رد کرده‌اند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز اوایل هفته جاری در جریان رایزنی با میانجی‌های قطری اعلام کرده بود که برای انجام مذاکره با آمریکا در جریان سفر هیئت ایرانی به قطر، هیچ ترتیبی داده نشده است.

در میان شروط اعلام‌شده از سوی تهران، پایان محاصره دریایی آمریکا، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و برقراری آتش‌بس در سراسر منطقه قرار دارد. بازگشایی تنگه هرمز نیز یکی از محورهای اصلی اختلاف است.

عراقچی پیش‌تر در تشریح یک طرح هفت‌روزه گفته بود در صورت پذیرش شروط ایران از سوی واشنگتن، امکان بازگشایی تنگه هرمز در روز ششم و آغاز مذاکرات در روز هفتم وجود دارد.

فشارهای داخلی بر ترامپ و موضع تهران

تحولات سیاسی داخلی آمریکا نیز بر تصمیم‌گیری دونالد ترامپ درباره ایران سایه انداخته است. نیویورک‌تایمز گزارش داده است که شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس نمایندگان و سنا، یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های سیاست خارجی دوران ریاست‌جمهوری ترامپ را با پیچیدگی بیشتری روبه‌رو کرده و نشانه‌ای از کاهش محبوبیت او در افکار عمومی آمریکا بوده است.

ترامپ روز چهارشنبه، در واکنش به پیروزی دموکرات‌ها، پذیرفت که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران یکی از عوامل اصلی نتیجه انتخابات بوده است. با این حال، او گفت سیاست گذشته و آینده‌اش در قبال تهران تغییری نخواهد کرد و هزینه‌های سیاسی و اقتصادی این سیاست را برای جلوگیری از گسترش توان هسته‌ای ایران ارزشمند دانست.

رئیس‌جمهور آمریکا شب گذشته نیز در کاخ سفید به خبرنگاران درباره ایران گفت: «اصلاً اهمیتی ندارد که دارند چه پیشنهادی را بررسی می‌کنند. آن‌ها قرار نیست سلاح هسته‌ای داشته باشند. خودشان این را می‌دانند و من هم می‌دانم.»

در مقابل، مجتبی خامنه‌ای روز چهارشنبه امیدواری به تغییر سیاست واشنگتن در پی نتایج انتخابات را رد کرد. او کسانی را که تصور می‌کنند با امتیاز دادن می‌توان آمریکا را از خصومت با جمهوری اسلامی منصرف کرد، «به‌شدت در اشتباه» دانست.

در همین حال، برخی مقام‌های ایرانی شکست جمهوری‌خواهان را نشانه تأثیرگذاری فشارهای نظامی و اقتصادی تهران بر واشنگتن دانسته‌اند. روزنامه دولتی ایران نیز در واکنش به این تحولات، تصویری طنزآمیز از ترامپ منتشر کرد که در آن سر رئیس‌جمهور آمریکا به شکل بادکنکی ترسیم شده و موشکی آن را سوراخ می‌کند.

همکاری‌های تهران و مسکو؛ از ترتیبات امنیتی تا انتقال گاز

سفر رضایی به مسکو تنها به تحولات جنگ و مذاکرات با آمریکا محدود نبود. به‌گفته دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، دو طرف درباره همکاری‌های دوجانبه، مسائل امنیتی منطقه و طرح‌های اقتصادی مشترک نیز گفت‌وگو کردند.

رضایی با اشاره به نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در تهران گفت گزارشی از این نشست به پوتین ارائه کرده است. به‌گفته او، رئیس‌جمهور روسیه از برگزاری چنین نشست‌هایی استقبال کرده و بر ضرورت شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای با مشارکت کشورهای منطقه و بدون دخالت قدرت‌های خارجی تأکید کرده است.

در بخش اقتصادی مذاکرات، رضایی از تصویب قرارداد اجرایی ساخت خط ‌آهن رشت ـ آستارا با مشارکت روسیه در شورای عالی امنیت ملی ایران خبر داد. قرار است وزیر راه و شهرسازی ایران این قرارداد را به نمایندگی از تهران امضا کند.

دو طرف همچنین درباره احداث خط لوله انتقال گاز روسیه به ایران گفت‌وگو کرده‌اند؛ طرحی که به‌گفته رضایی می‌تواند به تأمین بخشی از نیاز گازی ایران و صادرات مجدد گاز روسیه به کشورهای همسایه کمک کند.

این دیدار در ادامه تماس‌ها و رایزنی‌های اخیر مقام‌های دو کشور انجام شد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در اواخر اکتبر از آمادگی مسکو برای کمک به ایران سخن گفته و اعلام کرده بود که کارکنان فنی و متخصصان به‌تدریج به نیروگاه هسته‌ای بوشهر بازمی‌گردند. پیش از آن نیز مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در حاشیه نشستی منطقه‌ای در ترکمنستان با پوتین دیدار کرده بود.