پنج سال زندان برای سعید شکیبا به دلیل تقلید صدای خامنه‌ای

سعید شکیبا، دوبلور و تولیدکننده محتوای طنز در شبکه‌های اجتماعی، به پنج سال حبس تعزیری محکوم شده است. بر اساس گزارش هرانا، خبرگزاری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، این حکم روز چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵، در زندان تهران بزرگ به او ابلاغ شد. شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی محمدرضا عموزاد، این حکم را با عنوان اتهامی اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی کشور» صادر کرده است.

صدور حکم پس از برگزاری جلسه رسیدگی به پرونده شکیبا در هفته گذشته صورت گرفت. با این حال، جزئیات بیشتری درباره مستندات دادگاه، مصادیق اتهام اجتماع و تبانی و دفاعیات این شهروند منتشر نشده است.

از انتشار ویدیو تا بازداشت

ماجرای پیگرد قضایی سعید شکیبا به انتشار ویدیویی در روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه بازمی‌گردد؛ ویدیویی که در آن او صدای علی خامنه‌ای را تقلید کرده بود. این ویدیو با واکنش گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شد و کمتر از یک روز پس از انتشار آن، خبر تشکیل پرونده قضایی علیه سازنده‌اش منتشر شد.

خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضائیه، ۲۲ مهرماه بدون ذکر نام شکیبا، از تشکیل پرونده برای یک بلاگر اینستاگرامی با حروف اختصاری «س.ش» خبر داد. این رسانه محتوای منتشرشده را «توهین‌آمیز و هتاکانه» توصیف کرد و مدعی شد با فرد مورد نظر «برخورد مقتضی» صورت گرفته است؛ اما در آن زمان درباره نوع برخورد و وضعیت این شهروند توضیحی نداد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شکیبا در اواسط مهرماه، پس از انتشار این ویدیو، توسط نیروهای حکومتی بازداشت و به زندان تهران بزرگ منتقل شد. تاریخ دقیق بازداشت و جزئیات محل و چگونگی دستگیری او به‌طور مستقل اعلام نشده است.

هم‌زمان با این رویداد، صفحه اینستاگرام سعید شکیبا نیز از دسترس خارج شد. شامگاه ۲۲ مهر، تمامی پست‌های این صفحه حذف شده بود و تنها اطلاعیه‌ای با نشان فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی (فراجا) در آن باقی مانده بود. در این اطلاعیه اعلام شده بود که صفحه با دستور مقام قضایی و به‌دلیل انتشار محتوای موسوم به «مجرمانه» تا اطلاع ثانوی مسدود شده است.

واکنش رسانه‌های حکومتی و کاربران شبکه‌های اجتماعی

انتشار ویدیوی تقلید صدای خامنه‌ای تنها به تشکیل پرونده قضایی محدود نماند و رسانه‌های نزدیک به حکومت نیز به آن واکنش نشان دادند. خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، شکیبا را به توهین به خامنه‌ای و خانواده او متهم کرد و ویدیوی او را حاوی «تمسخر» و «قبح‌شکنی» دانست. این رسانه مدعی شد محتوای منتشرشده از سوی او با معیارهای طنز و شوخی تناسبی ندارد.

در شبکه‌های اجتماعی نیز واکنش‌ها یکدست نبود. شماری از کاربران نزدیک به حکومت با انتشار نظرهایی زیر ویدیوی شکیبا خواستار برخورد قضایی با او شدند. در مقابل، گروه دیگری از کاربران با تحسین توانایی او در تقلید صدا، نسبت به برخورد امنیتی و قضایی با این طنزپرداز ابراز نگرانی کردند.

شکیبا پیش از این نیز با انتشار ویدیوهای طنز و تقلید صدای چهره‌های شناخته‌شده فعالیت می‌کرد. او همچنین در ویدیویی جداگانه از کشته‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ حمایت کرده بود.

برخورد قضایی با طنزپردازان و کاربران شبکه‌های اجتماعی

پرونده سعید شکیبا در ادامه مجموعه‌ای از برخوردهای قضایی با کاربران و تولیدکنندگان محتوای طنز و انتقادی در فضای مجازی قرار می‌گیرد.

یکی از نمونه‌ها، پرونده حسین شنبه‌زاده، ویراستار و فعال شبکه‌های اجتماعی است که پس از انتشار تنها یک نقطه در پاسخ به پستی از علی خامنه‌ای در شبکه ایکس، در خرداد ۱۴۰۳ بازداشت شد. او در نهایت به مجموع ۱۲ سال زندان محکوم شد که پنج سال آن قابل اجرا بود. هرچند مقام‌های قضایی اتهامات دیگری را نیز علیه او مطرح کردند، انتشار همان پاسخ کوتاه توجه گسترده‌ای را به پرونده‌اش جلب کرد.

زینب موسوی، کمدین شناخته‌شده ایرانی، نیز از دیگر نمونه‌های این برخوردهاست. او در مهرماه ۱۴۰۱ در قم بازداشت و به دو سال زندان محکوم شد. موسوی در آبان ۱۴۰۲ نیز به‌دلیل انتشار ویدیویی طنزآمیز درباره جنگ اسرائیل و حماس بار دیگر بازداشت شد.

وحید نعمتی، رپر و بلاگر ساکن قزوین نیز در تیرماه ۱۴۰۳ پس از انتشار یک قطعه رپ طنزآمیز با استفاده از سخنان مریم قالیباف، دختر محمدباقر قالیباف، درباره حواشی موسوم به «سیسمونی‌گیت» و مراسم عروسی او، به یکی از نهادهای امنیتی احضار شد. گزارش‌هایی درباره بازداشت او منتشر شد، هرچند نعمتی بعداً بازداشت خود را تکذیب کرد. در همین حال، صفحات اینستاگرام و فیسبوک او با دستور قضایی مسدود شدند.

این پرونده‌ها، با وجود تفاوت در موضوع و اتهامات مطرح‌شده، نشان‌دهنده دامنه برخوردهای قضایی با فعالیت‌های طنزآمیز و انتقادی در شبکه‌های اجتماعی ایران هستند.

محکومیت سعید شکیبا به پنج سال زندان نیز بار دیگر مسئله امنیت فعالیت‌های فرهنگی و طنز سیاسی و حدود تحمل انتقاد از صاحبان قدرت در جمهوری اسلامی را مطرح می‌کند.