جنگ و معیشت صیادان جنوب؛ ۱۵ کشته، صدها شناور آسیب‌دیده و وعده‌های جبران خسارت

حمزه رستم‌پور، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان شیلات ایران، شنبه ۲۳ آبان اعلام کرد که در جریان جنگ، ۱۵ صیاد کشته شده‌اند و حدود ۵۰۰ واحد صیادی در بنادر جنوبی کشور هدف حمله قرار گرفته‌اند. او همچنین مدعی شد که حملات آمریکا به قایق‌های ماهیگیری همچنان ادامه دارد.

آمار ۱۵ کشته پیش از این نیز از سوی نمایندگان جامعه صیادی اعلام شده بود، اما اظهارات تازه رئیس سازمان شیلات بار دیگر وضعیت خطرناک فعالیت در آب‌های جنوبی ایران را در کانون توجه قرار می‌دهد. جزئیات حملات اخیر، از جمله زمان، مکان و هویت قربانیان احتمالی، هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است.

برای صیادان سواحل خلیج فارس و دریای عمان، جنگ تنها به معنای خطر حمله در دریا نیست. از دست رفتن شناورها، آسیب به اسکله‌ها، محدودیت دسترسی به سوخت و دشواری تأمین تجهیزات، فعالیت اقتصادی هزاران نفر را تحت تأثیر قرار داده است. در بسیاری از مناطق ساحلی، ماهیگیری یکی از منابع اصلی درآمد خانوارهاست و توقف آن می‌تواند زنجیره‌ای از مشاغل وابسته به صید، حمل‌ونقل، نگهداری و فروش محصولات دریایی را نیز مختل کند.

از دست رفتن شناورها و منابع درآمد

گستردگی آسیب‌ها در هرمزگان، به‌ویژه در جزایر و مناطق ساحلی قشم، هنگام، جاسک و سیریک، ابعاد اقتصادی جنگ را آشکارتر کرده است. موسی قویدل، مدیرعامل تعاونی صیادی قشم، ۱۱ آبان اعلام کرده بود که در جریان حملات، ۴۲۰ قایق و ۷۰ لنج صیادی منهدم شده‌اند. به گفته او، علاوه بر ۱۵ کشته، ۱۱ صیاد نیز مجروح شده‌اند و خسارت واردشده به شناورها و زیرساخت‌های صیادی به حدود پنج هزار میلیارد تومان رسیده است.

با این حال، هنوز روشن نیست رقم ۵۰۰ واحد صیادی اعلام‌شده از سوی رئیس سازمان شیلات دقیقاً شامل چه نوع تأسیسات و شناورهایی است و چه تعداد از آن‌ها به‌طور کامل از بین رفته‌اند.

نابودی یک قایق یا لنج، تنها از دست رفتن یک وسیله کار نیست. هر شناور می‌تواند منبع درآمد چندین ملوان، کارگر و خانواده باشد. افزون بر هزینه خرید یا تعمیر شناور، تأمین تور، موتور، سوخت و دیگر تجهیزات نیز به سرمایه نیاز دارد؛ سرمایه‌ای که بسیاری از صیادان آسیب‌دیده ممکن است امکان جایگزین‌کردن آن را نداشته باشند.

این وضعیت برای کارگران و ملوانانی که مالک شناور نیستند، پیچیده‌تر است. در حالی که بخش مهمی از برنامه‌های جبران خسارت بر بازسازی شناورها متمرکز شده، وضعیت درآمد ازدست‌رفته و حمایت معیشتی از نیروی کار وابسته به صید همچنان مبهم است.

ادامه خطر حملات در آب‌های جنوبی

حملات به قایق‌های ماهیگیری در ماه‌های گذشته بارها در سواحل هرمزگان گزارش شده است. یکی از این موارد، حمله نهم آبان به دو قایق در نزدیکی روستای مسن در جنوب قشم بود. مقام‌های استان هرمزگان اعلام کردند که چهار صیاد در این حادثه آسیب دیدند. دو نفر ابتدا مفقود اعلام شدند، اما بعداً خبر نجات آن‌ها منتشر شد. مقام‌های دولتی مسئولیت حمله را متوجه آمریکا دانستند.

در شرایطی که تنگه هرمز به یکی از کانون‌های اصلی درگیری نظامی تبدیل شده، تمایز میان شناورهای نظامی و غیرنظامی اهمیتی حیاتی دارد. قایق‌های ماهیگیری نباید صرفاً به دلیل حضور در مناطق پرتنش یا نزدیکی به مسیرهای دریایی نظامی هدف حمله قرار گیرند.

هزاران میلیارد تومان خسارت و وعده‌های بازسازی

در کنار خطرات مستقیم جنگ، مسئله جبران خسارت‌های اقتصادی به یکی از مطالبات اصلی جامعه صیادی تبدیل شده است. دولت تاکنون وعده‌هایی برای بازسازی شناورها، تأمین تجهیزات و احیای زیرساخت‌های آسیب‌دیده داده است. با این حال، میان اعلام برنامه‌های حمایتی و بازگشت واقعی صیادان به فعالیت فاصله وجود دارد.

مدیرعامل اتحادیه شرکت‌های تعاونی صیادان هرمزگان، از تصمیم برای اختصاص ۴۰ میلیارد تومان به بازسازی زیرساخت‌های صیادی جزیره هنگام خبر داده است. این اعتبار قرار است برای تأمین امکاناتی مانند جایگاه سوخت، تجهیزات تولید یخ و دیگر زیرساخت‌های ضروری هزینه شود. تعیین تکلیف ۱۷ شناور منهدم‌شده نیز در دستور کار قرار گرفته است.

اما هنوز مشخص نیست چه میزان از منابع وعده‌داده‌شده در اختیار صیادان قرار گرفته و چند شناور آسیب‌دیده با حمایت دولت به چرخه فعالیت بازگشته‌اند. مشکلات جامعه صیادی به خسارت‌های مستقیم جنگ محدود نمی‌شود. کمبود سوخت، بلاتکلیفی مجوزهای صید و افزایش هزینه تجهیزات از موانعی هستند که حتی در صورت کاهش درگیری‌های نظامی نیز می‌توانند بازگشت به کار را دشوار کنند.

آینده نامعلوم معیشت در سواحل جنوب

با ادامه جنگ، فعالیت صیادی در جنوب ایران میان دو خطر گرفتار شده است: خطر جانی حضور در دریا و خطر اقتصادی توقف کار. برای خانواده‌هایی که درآمدشان به صید روزانه وابسته است، طولانی‌شدن این وضعیت می‌تواند به کاهش درآمد، افزایش بدهی و از دست رفتن فرصت‌های شغلی بینجامد.

در همین حال، پرسش‌های مهمی درباره مسئولیت نهادهای دولتی بی‌پاسخ مانده است: چه تعداد از خانواده‌های صیادان کشته‌شده و مجروح از حمایت مالی برخوردار شده‌اند؟ چه میزان از خسارت‌ها پرداخت شده است؟ چه برنامه‌ای برای جبران درآمد ازدست‌رفته کارگران و ملوانان وجود دارد؟

جنگ در جنوب ایران، علاوه بر تلفات انسانی و تخریب شناورها، امنیت شغلی و آینده اقتصادی جوامعی را تهدید می‌کند که حیات آن‌ها با دریا گره خورده است. برای صیادان آسیب‌دیده، بازگشت به زندگی عادی نه‌فقط به پایان حملات، بلکه به بازسازی امکانات کار، تأمین امنیت دریا و حمایت مؤثر از خانواده‌هایی وابسته است که منابع درآمد خود را از دست داده‌اند.