پایان مذاکرات کاپ ۳۱ بدون توافق نهایی: شکاف بر سر سوختهای فسیلی عمیق است
محور اصلی تنش در روزهای پایانی COP31، درج یا حذف تعهدات صریح برای گذار از سوختهای فسیلی (زغالسنگ، نفت و گاز) در متن توافق نهایی بود. از یک سو، ائتلافی از کشورهای آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی، کشورهای عضو اتحادیه اروپا و حامیان گذار سریع انرژی خواستار نقشه راه روشن برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی و توقف یارانههای مرتبط بودند. از سوی دیگر، کشورهایی با اقتصادهای بهشدت وابسته به صادرات سوختهای فسیلی در برابر این خواستهها مقاومت کردند و بر گنجاندن فناوریهای جذب و حذف کربن تأکید داشتند.

کاپ ۳۱ ترکیه بدون دستیابی به توافق نهایی به پایان رسید. ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ COP31 President and Turkeys Minister of Environment, Urbanisation and Climate Change Murat Kurum (C) and Australia's Minister for Climate Change and Energy and COP31 President of Negotiations Chris Bowen (5th L) arrive for a session during the United Nations Climate Change Conference (COP31) at the Antalya Expo Center, in Antalya, on November 22, 2026. The COP31 presidency proposed an eleventh-hour deal on November 22 that again fails to mention fossil fuels -- an omission that deepened a tense standoff at the UN climate talks. The latest offering by summit co-hosts Turkey and Australia published deep into overtime leaves unresolved tensions over planet-heating fossil fuels but retains a much-sought goal to electrify the global economy. (Photo by YASIN AKGUL / AFP)
طولانیترین نشست کنفرانس تغییرات اقلیمی بدون دستیابی به یک توافق نهایی پایان یافت. اعضای کنفرانس تغییرات اقلیم سازمان مللمتحد نتوانستند بر سر یک راهکار برای سازوکار انتقال عادلانه و تامین مالی کاهش سوختهای فسیلی به نتیجه برسند.
سیویکمین کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (COP31) در آنتالیای ترکیه، روز یکشنبه ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ (۱ آذر ۱۴۰۵) پس از نزدیک به دو هفته مذاکره فشرده و تمدید زمان مذاکرات تا ۴۴ ساعت پس از موعد مقرر، بدون دستیابی به توافق نهایی پایان یافت.
محور اصلی تنش در روزهای پایانی COP31، درج یا حذف تعهدات صریح برای گذار از سوختهای فسیلی (زغالسنگ، نفت و گاز) در متن توافق نهایی بود. از یک سو، ائتلافی از کشورهای آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی، کشورهای عضو اتحادیه اروپا و حامیان گذار سریع انرژی خواستار نقشه راه روشن برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی و توقف یارانههای مرتبط بودند. از سوی دیگر، کشورهایی با اقتصادهای بهشدت وابسته به صادرات سوختهای فسیلی در برابر این خواستهها مقاومت کردند و بر گنجاندن فناوریهای جذب و حذف کربن تأکید داشتند.
مراد کوروم، رئیس کنفرانس، گفت: «ما تمام تلاش خود را کردیم.»، و «نبود اجماع بر سر این سند به رسمیت شناخته میشود.».
او افزود ۱۹۶ کشور در این نشست حضور دارند و تصمیمگیری بر عهده آنهاست: «این متن به هیچکس تحمیل نشد.»
اتحادیه اروپا و شماری دیگر از کشورها با این استدلال که «سوختهای فسیلی عامل مستقیم گرمایش زمین هستند»، از تأیید پیشنویس نهایی که اشاره به آنها را حذف کرده بود خودداری کردند. منتقدان همچنین هشدار دادند که اتکای بیشازحد به فناوریهای جذب کربن ممکن است به کشورهای تولیدکننده نفت این پیام را بدهد که میتوانند به استخراج و تولید سوختهای فسیلی ادامه دهند.
در پی این موضوع، چندین کشور در نشست عمومی پایانی، «پیمان آنتالیا» را که از سوی مدیریت ترکیهای-استرالیایی کنفرانس ارائه شده بود، رد کردند. پیشنویس ارائهشده از سوی ریاست کنفرانس هیچ تعهد صریحی برای کنار گذاشتن زغالسنگ، نفت و گاز در بر نداشت و در عوض تنها به ارجاعی کلی به مصوبه سال ۲۰۲۳ در دبی بسنده کرده بود که بر اساس آن جهان باید به تدریج از حاملهای انرژی فسیلی فاصله بگیرد؛ آن هم در حالی که سوزاندن این سوختها عامل اصلی تغییرات اقلیمی است.
علاوه بر موضوع سوختهای فسیلی، اختلافات بر سر موارد زیر نیز مذاکرات را به رکود کشاند:
تأمین مالی اقلیمی: کشورهای در حال توسعه خواستار ضمانتهای قویتر و منابع مالی پایدار از سوی کشورهای توسعهیافته برای سازگاری با پیامدهای روبهرشد بحران اقلیمی بودند.
سازوکار «انتقال عادلانه»: حذف یا کمرنگ شدن برخی اولویتهای پیشین مرتبط با انتقال عادلانه برای حمایت از کارگران و جوامع آسیبپذیر، اعتراض ناظران و نهادهای مدنی را برانگیخت.
محدوده ۱.۵ درجه سانتیگراد: پیشنویسهای سازشکارانه مطرحشده، اذعان میکردند که مسیر فعلی گرمایش جهانی احتمال عبور از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد توافق پاریس را افزایش داده است؛ موضوعی که به باور منتقدان، در مقایسه با فوریت بحران اقلیمی ناکافی بود.
واکنش ریاست کنفرانس، سازمان ملل و نهادهای مدنی
مراد کوروم، وزیر محیط زیست ترکیه و رئیس COP31، پس از شکست تلاشها برای اجماع، عدم تصویب تصمیمها را رسمی کرد و گفت: «درک میکنم که بر سر این متن توافقی وجود ندارد؛ به همین دلیل این تصمیمها به تصویب نرسیدهاند.» ریاست مشترک این دوره که با مشارکت ترکیه به عنوان میزبان و کریس بوون، وزیر تغییرات اقلیمی و انرژی استرالیا به عنوان رئیس مذاکرات اداره میشد، طی ساعات پایانی رایزنیهای متعددی با نمایندگان حدود ۲۰۰ کشور انجام داد، اما پیشنویس اصلاحشده نیز نتوانست رضایت همه طرفها را جلب کند.
در پی این نتیجه، دبیرکل سازمان ملل متحد هشدار داد که بحران اقلیمی منتظر رسیدن دولتها به نقطه مشترک نمیماند و تأکید کرد که در یافتههای علمی هیچ ابهامی وجود ندارد. فعالان محیط زیست و گروههای سلامت نیز این نتیجه را ناامیدکننده توصیف کردند و گفتند زمان صرفاً سخن گفتن درباره کنار گذاشتن سوختهای فسیلی سپری شده و دولتها باید به سمت اقدامات عملی و الزامآور حرکت کنند.
عدم حصول توافق نهایی در COP31، چالشهای ساختاری فرآیند مذاکرات اقلیمی سازمان ملل را بار دیگر برجسته کرد؛ فرآیندی که نیازمند اجماع میان کشورهایی با منافع اقتصادی، سطح توسعه و میزان آسیبپذیری کاملاً متفاوت است. این بنبست در حالی رخ داد که پس از توافق پاریس در سال ۲۰۱۵، گزارشهای برنامه محیط زیست سازمان ملل نشان دادهاند جهان در آستانه عبور از سقف دمایی ۱٬۵ درجه سانتیگراد قرار دارد.
عدم توافق بر سر متن نهایی موجب خواهد شد در فاصله یک سال نهادهای مدنی و فعالان محیطزیست دشواری بیشتری را برای نزدیک کردن دیدگاه اعضای کنفرانس در پیش داشته باشند.


نظرها
نظری وجود ندارد.