Share

زمانه به مناسبت توافق هسته‌ای وین، از فعالان سیاسی، تحلیل‌گران،کنشگران، روزنامه‌نگاران و نویسندگان دعوت کرده به پرسش‌هایی در باره وزن و نقش روشنفکران و منتقدان در نقد و بررسی و آگاهی‌رسانی پیرامون برنامه‌های اتمی ایران پاسخ دهند.

atomic-energy_RZ_07-2015-1a

یادداشت‌ها و مقالاتی که می‌خوانید در پاسخ به پرسش‌های زیر نوشته شده‌اند و برخی از این دیدگاه‌ها، حاصل گفت‌وگوی کوتاه تلفنی‌اند. از ده‌ها نفر برای شرکت در این «نظرخواهی» دعوت شده و ماحصل به تدریج و به ترتیب به این مجموعه افزوده می‌شود.

برنامه اتمی حدود دوازده سال اقتصاد و سیاست در ایران را در چنبره خود گرفت و هنوز هم قطعی نیست که سایه آن از سر رخدادهای کشور کم شده باشد.

• آیا نیروهای منتقد از ابتدا در باره این برنامه به اندازه‌ای در خور روشنگری کردند؟

 • آیا روشنفکران ایرانی اکنون می‌توانند مفتخر باشند که از آغاز منتقد جدی این برنامه‌ بوده و به اندازه لازم درباره آن هشدار داده‌اند؟

• اگر برنامه اتمی به اندازه کافی و به خوبی نقد شده، نقطه قوت این نقد در کجا بوده و تا چه حد تأثیر گذاشته؟ و اگر کوتاهی شده، علت در چه بوده است؟

نیره توحیدی: در ناموسی کردن برنامه هسته‌ای نقش داشتیم

0,,1510878_4,00بخشی از ما در عوام‌زدگی، تابوسازی و ناموسی کردن برنامه هسته‌ای نقش داشته‌ایم. این واقعیت ناشی از تشابهاتی است که در ذهنیت و پارادایم‌های تحلیلی بعضی از روشنفکران چپ سنتی با حکومت اسلام‌گرا وجود دارد.

• مهران مصطفوی: بسیاری متن توافق را نخواند‌ه‌اند

Mostafaviعکس‌العمل‌های بسیاری نشان می‌دهد که متن پر حجم و تکنیکی توافق‌نامه را مطالعه نکرده‌اند. من از این توافقنامه‌ بدون کوچک‌ترین تردید به عنوان ترکمنچای هسته‌ای یاد می‌کنم.

محمدرضا شالگونی: از پشت عینک ناسیونالیسم نگاه می‌کنند

محمدرضا شالگونیبرخورد بخشی از مخالفان رژیم با مسأله هسته‌ای آشکارا آشفته یا مخرب بوده است، زیرا یا با همان ذهنیت ناسیونالیستی با مسأله برخورد می‌کرده‌اند، یا بی‌اعتناء به اصل حاکمیت مردم ایران.

کاظم علمداری: برخی توجیه یا سکوت کردند

Kazem-Alamdariگروهی از موضع “ناسیونالیسم” به دام این “استدلال” افتادند که چرا اسرائیل بمب اتم دارد و ما نداشته باشیم. انگار پیشرفت یک کشور به داشتن بمب اتم است و یا ایران قرار است با اسرائیل وارد جنگ شود.

حسن هاشمیان: انفعال در برابر تبلیغات حکومتی

Hashemianبزرگترین اشتباه روشنفکران و صاحب نظران ایرانی این است که اجازه دادند جمهوری اسلامی پروژه هسته‌ای را در قالب احساسات ملی‌گرایانه ایرانی و رویاروئی با کشورهای منطقه تبلیغ کند.

فریدا آفاری: بیانیه فوکوشیما یک نقطه قوت بود

frieda-afaryیکی از بهترین بیانیه‌ها پس از فاجعه فوکوشیما توسط برخی از روشنفکران در خارج کشور نوشته شد. نقطه قوت متن این بود که نفس انرژی اتمی را به زیر سوال برد و نشان داد که اتم حتی در سطح انرژی صلح‌آمیز نیز، تکنولوژی بسیار خطرناک و مهارناپذیری است.

بهزاد کریمی: مخالفت‌ها وهشدارها نافذ نبودند

behzad_karimiنقد روشنفکری این پروژه، عمدتاً معطوف به نقد روش سیاسی پیشبرد آن بوده تا خصلت برنامه‌ای آن. حال آنکه نقد این پروژه تنها زمانی جدی و عمیق و رادیکال می‌بود و می‌شد که از زاویه برنامه‌ای صورت می‌گرفت.

حسن شریعتمداری: شکاف بزرگی در اپوزیسیون وجود دارد

Shariatmadari_Hassanناسیونالیسم‌، حس اقتدار ملی یا غرب‌ستیزی، شکاف‌های بزرگی در اپوزیسیون ایجاد می‌کرد و جلوی همصدائی وهمدلی آنان را در انتقاد می‌گرفت. به گسترش این تفرقه و شکاف، تبلیغات وسیع نظام نیز کمک می‌رساند.

• مهدی جامی: منتقدان در امور حقوقی و بین‌المللی ضعیف‌اند

Mehdi Jamiنیروهای منتقد در طول یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاسی و حقوقی و رسانه‌ای دهه گذشته عمدتا حاشیه‌نشین بوده‌اند اما درک این حاشیه‌نشینی می‌تواند آگاهی‌بخش و چه بسا زیر و رو کننده باشد.

• فواد تابان: روشنفکری با پرسشگری وداع کرده است

foad tabanشکست سیاست اتمی دست‌کم می‌بایست رهبری حکومت را زیر یک علامت سوال بزرگ قرار دهد. مشکل اما این است که روشنفکری ایران – در مفهوم عام و تاثیرگذارش – با پرسش‌گری وداع کرده و با موج می‌رود.

شکوه میرزادگی: کمتر کسی به صلح و حفظ زمین پرداخت

shokooh-mirzadegiتاسیسات تکنولوژی اتمی برای حفظ زمین، حفظ میراث‌های طبیعی و فرهنگی، و آرامش و سلامت انسان (در چارچوب حقوق بشر) مخاطره‌آفرین هستند. چنین بحثی در محافل کارشناسی و روشنفکری ایران جایی باز نکرد.

عطا هودشتیان: تبلیغات حکومتی دست بالا را داشت

Houdashtianدر دوران طولانی مذاکرات اتمی، از نظر سخن‌پراکنی، تبلیغات و جلب نظر، دست برتر را جمهوری إسلامی داشت. زیرا جاه‌طلبی‌های خود را عمیقا با اسلامیت و ایرانیت و عظمت و شکوه و برتری ملت ایران توجیه کرد.

کاظم کردوانی: اپوزیسیون شعار و برنامه واحدی نداشت

kardavaniنیرو­های اپوزیسیون و روشنفکرانِ مترقی ایران­ آن­طور که می­‌بایست نتوانستند جنبه‌های گوناگون و مردم‌­فریبانه­ شعارِ کاذبِ ملیِ «حق مسلم ما» را به­ درستی نشان دهند

حسن اشکوری: کاستی در روشنگری ناشی از خفقان است

hasan-yosefiسیاست اتمی ایران، در این سالیان عموما از منظر اقتصادی و آن هم بیشتر در خارج از کشور مورد نظر بوده و کمتر از همه در باب آثار و عواقب زیست محیطی هسته‌ای سخن رفته است.

ژاله وفا: برخی مجیزگوی برنامه‌های هسته‌ای شدند

Jaleh_Vafaبه طیفی از فعالان سیاسی متعلق هستم که از وظیفه افشاگری دست نشست و با کتاب و مقاله و مصاحبه و برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی، مردم را در جریان بحران هسته‌ای قرار داد.

منصور فرهنگ: در خارج از کشور اهمال نشده است

Farhangاهل فن و اهل سیاست به وظیفه خودشان در اعلام موضع و آگاهی‌رسانی عمل کرده‌اند اما در یک جامعه بسته، صحبت‌ها تنها به گوش گروهی می‌رسد که به رسانه‌ها و سایت‌ها دسترسی دارند.

رسول نفیسی: ابعاد این پروژه عبث از حیطه نقد خارج است

Nafisiدر لحظاتی حتی ذهن نقاد باز می‌ماند که از کدام سو انتقاد کند. ناسیونالیزم هم بی تاثیر نبود ولی انتقاد اصولی می‌بایست اعتلا یافته و ایران را از کل انرژی شیطانی هسته‌ای بر حذر دارد.

علی افشاری: منتقدان نقش تعیین‌کننده نداشتند

Afshariنیروهای منتقد در فرایند منجر به توافق جامع موثر بودند و توانستند مانع تبدیل سناریوی ماجراجویی به پروژه‌ای ملی شوند. اما این تاثیر دامنه زیادی نداشت. ملاحظات ایدئولوژیک، سیاسی و تنزه طلبی باعث شد این مسئولیت اجتماعی به شکل مناسب تحقق نیابد.

الاهه بقراط: برنامه اتمی کاملا سیاسی و نظامی بوده و هست

elahe Boghratمردم و جامعه مدنی و حتی کارشناسان محیط زیست و اقتصاد، نه در راه انداختن این برنامه نقش داشتند و نه در توقف آن! برنامه اتمی یک برنامه کاملا سیاسی و نظامی بوده و تصمیم‌گیرندگانش هم سیاسی‌ها و نظامی‌ها هستند.

حبیب حسینی‌فرد: زین پس باید برای آینده روشنگری کرد

Husseinifard-1-2کارنامه مخالفان و منتقدان برنامه هسته‌ای ایران لاغر و کم بار و بر است. رویکرد در برابر این برنامه عمدتا از جنبه سیاسی و مخالفت با حکومت بوده و کمتر مسائل حقوقی، اقتصادی و زیست محیطی این پرونده مورد اعتنا قرار گرفته است. برای جبران مافات باید تعلیق داوطلبانه غنی‌سازی را طلب کرد.

بهروز عارفی: نقدها عمدتا متوجه مذاکرات بودند

Behrooz Arefiاگر نقدی خوانده باشیم، عمدتا مربوط به سال‌های اخیر و موضوع مذاکره با غرب است. نه در مورد ضرورت یا عدم ضرورت نیاز ایران به انرژی اتمی تفسیری روشن و مستدل نوشته شده و نه با استدلال کافی  آن را رد کرده‌اند.

علی کشتگر: کارنامه روشنفکران از دوران جنگ ۸ساله هم ضعیف‌تر است

Keshtgarروشنفکران، دانشگاهیان، کارشناسان،کنشگران سیاسی و مدنی و روزنامه‌نگاران هیچ کدام- از استثنائات می‌گذرم- از آغاز تا به امروز به اصل پروژه هسته‌ای جمهوری اسلامی که یک فاجعه اقتصادی بوده و هست، به اندازه کافی رویکرد انتقادی نداشته‌اند و نمی‌توانند از آنچه نکرده‌اند مفتخر باشند.

• محمدرضا نیکفر: دانش، آزادی‌خواهی و اخلاق – در نقد برنامه اتمی

Mohammad_Reza_Nikfarروشنفکران و فعالان سیاسی مخالف و منتقد، در مجموع  در ماجرای هسته‌ای منفعل، سرگردان و غافل بودند. کسانی که خودشان نیاز به روشن شدن دارند، طبعاً نمی‌توانند نقش روشنگرانه‌ای را ایفا کنند

مقالات مرتبط

• روشنفکران و ترس از تابو و توده

Mehdi_Khalaji_smallمهدی خلجی – سیاست خارجی جمهوری اسلامی و سیاست هسته‌ای‌اش مسئول دارد. مسئول آن تنها حکومت یا تصمیم‌گیران سیاسی نیستند؛ روشن‌فکران نیز در آن‌چه هستیم و به سویی که رهسپاریم مسئول‌اند.

عصر سیاست‌زدایی و سازشگری پس از توافق هسته‌ای

Abdee Kalantariعبدی کلانتری – همانند اصلاح‌طلبان ایرانی، برخی مفسران لیبرال آمریکایی برآنند که توافق هسته‌ای تأثیر «ترانسفورماتیو» بر حکومت ایران خواهد داشت، یعنی کاراکتر آن را به تدریج عوض می‌کند.

برنامه اتمی ایران، روشنفکران و انتقاد پذیری جمهوری اسلامی

Roshandelجلیل روشندل – انتقاد از برنامه اتمی ایران عمدتاً بر محور خطرات ناشی از نقص فنی و نقصان‌های تکنولوژیکی چرخیده و گهگاه برآوردهایی از بار اقتصادی آن به عمل آمده. در مواقعی هم انتقادات درسایه حقوق بشر قرار گرفته است.

پروژه هسته‌ای و هویت‌سازی بر مبنای جمهوری اسلامی

akbar-ganji16اکبر گنجی- مهم‌ترین شعار صلح آمیزی که روشنفکران ایرانی می‌توانستند در اندازند و روشنفکران منطقه را با خود همراه سازند، شعار “پاک سازی خاورمیانه از سلاح‌های کشتار جمعی” بود و هست.

چرا باید به کالبد شکافی پروژه هسته‌ای پرداخت؟

Afshariعلی افشاری- درمرور موشکافانه پروژه هسته‌ای باید بحران‌سازی و خط تقابل را عامل زیربنایی دید و نقش رهبری و مقامات حکومتی تا منتقدان و روشنفکران را در عظمت‌طلبی اتمی بررسی کرد.

توافق هسته‌ای و آغاز یک دوره دیگر “سازندگی”  • جرعه‌ای بزرگ از جام زهر دوم

Mohammad_Reza_Nikfarمحمدرضا نیکفر − دو مقاله درباره  قضیه اتمی و نگاه به آن به عنوان سرفصلی در حیات جمهوری اسلامی.

Share