خشونت گفتاری

خشونت گفتاری چیست؟ آیا اگر خشونت گفتاری به خشونت جسمی و یا فیزیکی نیانجامد، باز هم ارزش بازبینی و واکاوی دارد؟ چرا باید در باره‌ی خشونت گفتاری سخن رانیم، آن را جدی انگاریم، و بدون محافظه‌کاری به نقش خود و دیگران در پاسداشت و بازتولید روزمره‌ی آن بپردازیم؟

خشونت گفتاری اصطلاح زبانی دقیقی نیست. آمیختگی آن با احساسات تحریک‌شده و آنی، سردرگمی در فهم معنای دقیق آن را در زندگی روزمره پدید می‌آورد. ولی خشونت گفتاری در دنیای سیاست بدین گونه «بی‌گناه»، تصادفی، و کم‌هزینه نیست.

جستار «خشونت گفتاری در جنبش زن، زندگی، آزادی در دیاسپورا» کوششی است در برنمایی از نوعی از خشونت نهادینه‌ شده در جامعه‌ی سیاسی ایران که مانند آفتی مزمن به جان آن افتاده‌است.

خشونت گفتاری رایج‌ترین و هنجارمندشده‌ترین نوع خشونت است. خشونت گفتاری در مجموع به هر نوع ارتباط در قالب سخنرانی، نوشتاری، رفتاری در دنیای واقعی یا مجازی که سبب آزار جسمی، روحی‌-روانی، اعتباری یا مالی شود یا که خطر عملی شدن هر یک از آنها را افزایش دهد، اشاره می‌شود.  تهدید، انگ‌زنی، اتهام‌زنی، کوچک‌سازی، خوارسازی، شرم‌سازی، هراس‌افکنی، بسیاری از انواع آلت‌دست‌سازی، قلدری، لیچاره‌گویی، و … همه‌ی این‌ها نمونه‌هایی از خشونت‌های گفتاری‌ا‌ند. در بسیاری موارد، هم‌پوشانی بین انواع نمونه‌های خشونت‌ گفتاری وجود دارد. برای مثال، اصطلاح «۵۷ی» با توجه به بسترگفتمانی می‌تواند -از جمله- انگ‌زنی، خوارسازی، شرم‌سازی، و یا هراس‌افکنی به شمار آید. افزون برین، همه‌ی این نمونه‌ها می‌توانند در زیستگاه‌های متفاوتی بکار گرفته‌شوند، از سیاست گرفته‌ تا محیط کار، آموزشگاه‌ها،‌ ورزش و هر جای دیگری که جمعی از انسان‌ها را با گرایش‌های گوناگون خواسته یا ناخواسته گرد هم می‌آورد.

زبان، فرهنگ، جنسیت، رسانه‌های اجتماعی، فرد و گروه هر یک نقش ویژه‌ای در گسترش، هنجارمندی، و پاینده‌سازی این آفت بازی می‌کند. با بکارگیری ترفندهای زبانی حکومت‌های اقتدارگرا می‌توانند مردم را از دشمن‌های واهی بهراس اندازند و خود را همچون ناجی آنان جا زنند. در جامعه‌ای که تبعیض در فرهنگ آن هنجارمند شده‌باشد، همواره در برابر تهاجم بی‌وقفه‌ی خشونت گفتاری و پیامدهای ویرانگر آن آسیب‌پذیرتر است. پدرسالاری نماد جامعه‌ای سویه‌دار است. در چنین جامعه‌هایی سودبری از خشونت، از جمله خشونت گفتاری، همچون ارزشی و معیاری برای مرد یا برتر بودن نمایان می‌شود. بی‌دلیل نیست که در جنگ‌ها این جنس مرد است که بازیگر اصلی است. حتا نگاهی به لیچاره‌هایی که در کوچه و بازار بکارگرفته‌می‌شوند یادآور نقش مسلط مرد در اعمال خشونت گفتاری‌اند. در جوامع‌ پدرسالار، کسی مرد واقعی است که اراده‌اش را بر جنس زن در غالب پدر، شوهر، برادر، پسر، و یا قیمِ (مرد) کسی که ضعیف انگاشته‌می‌شود (زن، بچه، «ناتوانان») تحمیل کند. پدیده‌ی خشونت گفتاری در فضای رسانه‌های اجتماعی گاه بازتابی بی‌شرمانه‌تر دارد چون کاربران آن در فضای ناشفاف مجازی خود را ناشناس، غیرقابل دسترس، و بنا بر این، ناپاسخگو به رفتار و منش خود می‌شمارند. صرفنظر از اینکه خشونت گفتاری در سپهر دنیای واقعی یا مجازی باشد، افراد یا گروه‌ها در هر جامعه‌ای بر روی هنجارهای حاکم و ارزش‌های آن تاثیر می‌گذارند. این افراد و گروه‌ها هستند که اغلب با ایفای نقش‌های چندگانه‌ از آمران، عاملان، و مجریان خشونت‌ گفتاری هنجارمند شده در زیستگاه‌های خود بشمار می‌آیند. یک فرد یا گروه در راه‌اندازی، پذیرش، و گسترش خشونت گفتاری علیه «دیگران» نقش کلیدی دارد.

خشونت گفتاری دغدغه‌ی دادگری ندارد چون تمرکز آن بر حذف «دیگری» از راه خاموش کردن زورگویانه است. ازین رو، بنمایه‌ی خشونت گفتاری بر بیدادگری‌ست. بدین سان، می‌توان چند و چون و ژرفای اجندای سیاسی فرد یا گروه‌های سیاسی را با توجه به آنچه در خشونت گفتاری‌شان نثار «دیگران» یا غیرخودی‌ها می‌کنند، دریافت.  

همچنان که آشکار است، پدیده‌ی خشونت گفتاری را می‌توان از دیدگاه‌های متفاوتی مانند سیاست، اقتصاد، روان‌شناختی، بیولوژیک و یا دیگر شاخه‌های دانش‌ورزانه غور و بررسی کرد. در این کتابچه، برای بازشناخت این پدیده‌ی فراگیر و همگانی، من پرسمان خشونت گفتاری را بگونه‌ای کیفی و کمی تنها در سیاست، در چارچوب و کرانمندی یک تز در دوره‌ی کارشناسی در ایران‌آکادمیا، واکاوی کرده‌ام.

پیشاپیش سپاسگزار بازخوردهای شما در این زمینه هستم؛ می‌توانید نظر و یا پیشنهادهای خود را با این ایمیل به اطلاع نویسنده برسانید:

verbalviolence2023@gmail.com