هشدارهای بین‌المللی به تهران؛ از تحریم‌های تازه تا نشست اضطراری شورای امنیت

در پی سرکوب اعتراض‌ها و برخوردهای امنیتی در ایران، موجی از واکنش‌های بین‌المللی شکل گرفته است. وزیران خارجه کشورهای عضو گروه ۷، شامل کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا به‌همراه مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که «به‌شدت نگران» تحولات مرتبط با اعتراض‌ها هستند و «به‌طور قاطع با تشدید سرکوب خشن مردم ایران از سوی مقام‌های ایرانی» مخالفت می‌کنند.

این بیانیه که پنج‌شنبه ۲۵ دی / ۱۵ ژانویه در وب‌سایت اتحادیه اروپا منتشر شد، از «سطح بالای گزارش‌شده کشته‌ها و مجروحان» در ایران ابراز نگرانی عمیق کرده و «استفاده عامدانه از خشونت» توسط نیروهای امنیتی علیه معترضان را محکوم کرده است. گروه ۷ هشدار داده که در صورت ادامه سرکوب اعتراض‌ها و نقض تعهدات بین‌المللی حقوق بشری، آماده اعمال «اقدامات محدودکننده و تحریم‌های بیشتر» علیه ایران است.

هم‌زمان، اورزولا فون‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، اعلام کرد که اتحادیه اروپا در حال بررسی تشدید تحریم‌ها علیه ایران است. او در گفت‌وگو با خبرنگاران کشتار جوانان را «تراژدی انسانی» خواند و گفت آن‌چه در ایران رخ می‌دهد «نفرت‌انگیز» است. به‌گفته او، اتحادیه اروپا پیش‌تر تحریم‌های گسترده‌ای علیه ایران اعمال کرده که شامل بیش از ۲۳۰ مقام دولتی، پلیس و قاضی و نیز بیش از ۴۰ نهاد حکومتی از جمله گشت ارشاد و زندان‌ها می‌شود.

فون‌درلاین تأکید کرد که هرچند اتحادیه اروپا علیه اعضایی از سپاه پاسداران تحریم وضع کرده، اما تاکنون نتوانسته است بر سر قرار دادن کل این نهاد در فهرست سازمان‌های تروریستی به توافق برسد. او با بیان این‌که «در حال بررسی عمیق‌تر کردن تحریم‌ها هستیم»، گفت این تحریم‌ها «اثرگذار» بوده و می‌توانند به تغییر وضعیت و پایان این حکومت کمک کنند. او افزود معترضان خواستار قرار گرفتن سپاه و دیگر مسئولان «جنایت‌ها» در فهرست تحریم‌ها هستند و اتحادیه اروپا اهمیت این مطالبه را درک می‌کند، هرچند جزئیات بیشتری ارائه نداد.

این در حالی است که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا پنج‌شنبه ۲۵ دی / ۱۵ ژانویه اعلام کرد دفتر کنترل دارایی‌های خارجی این وزارتخانه (اوفک) تحریم‌های تازه‌ای را علیه مقامات ارشد امنیتی جمهوری اسلامی، از جمله علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و شبکه‌های مالی پنهان اعمال کرده است؛ شبکه‌هایی که به‌گفته واشنگتن در سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات مسالمت‌آمیز و انتقال و پولشویی درآمدهای نفتی و پتروشیمی نقش داشته‌اند.

در همین حال، شورای امنیت سازمان ملل متحد بنا به درخواست ایالات متحده آمریکا قرار است نشست اضطراری برای بررسی سرکوب اعتراض‌ها در ایران برگزار کند؛ نشستی که انتظار می‌رود بعدازظهر پنج‌شنبه به‌وقت شرق آمریکا آغاز شود.

واکنش‌ها به اروپا محدود نمانده است. وزیر امور خارجه نیوزیلند با ابراز «انزجار» از تشدید خشونت‌ها در ایران، سرکوب «بی‌رحمانه» نیروهای امنیتی و کشتار معترضان را محکوم کرد. وینستون پیترز در پیامی نوشت مردم ایران حق اعتراض مسالمت‌آمیز، آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات دارند؛ حقوقی که به‌گفته او «به شکلی خشن سرکوب می‌شود». او همچنین از شهروندان نیوزیلندی در ایران خواست در صورت امکان هرچه زودتر این کشور را ترک کنند.

کانادا نیز از مرگ یک شهروند خود در ایران خبر داد. آنیتا اَنِند، وزیر خارجه این کشور اعلام کرد این شهروند «به دست مقام‌های ایرانی» جان باخته است، هرچند جزئیاتی درباره زمان و چگونگی آن ارائه نشد. به‌گفته او، اعتراض‌های مسالمت‌آمیز ایرانیان که خواستار شنیده شدن صدای خود هستند، با بی‌اعتنایی آشکار حکومت به جان انسان‌ها پاسخ داده شده است. کانادا این خشونت‌ها را محکوم کرده و خواستار توقف فوری آن شده است.

در داخل ایران، گزارش‌هایی از تجربه دانشجویان خارجی نیز منتشر شده است. شماری از دانشجویان پاکستانی که روز پنج‌شنبه به کشورشان بازگشتند، به خبرگزاری رویترز گفتند در زمان اقامت در ایران صدای تیراندازی می‌شنیدند و از خشونت و ناآرامی گسترده خبر داشتند، در حالی که اجازه خروج از خوابگاه‌ها را نداشتند. به‌گفته آن‌ها، اطراف دانشگاه‌ها آسیب دیده، بانک‌ها و مسجدها تخریب یا آتش زده شده و ارتباطات به‌دلیل قطع اینترنت مختل بوده است. یک دیپلمات پاکستانی در تهران نیز گفت سفارتخانه تماس‌های زیادی از سوی حدود ۳۵۰۰ دانشجوی پاکستانی دریافت کرده که به‌دلیل نبود اینترنت، از خطوط تلفن محلی برای رساندن پیام به خانواده‌هایشان استفاده می‌کنند.

با این حال، برخی منابع داخلی که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، می‌گویند شدت اعتراض‌ها از روز دوشنبه کاهش یافته، هرچند قطع یک‌هفته‌ای اینترنت جریان اطلاعات را به‌شدت محدود کرده است. در همین چارچوب، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، اعلام کرده دولت در تلاش است به مشکلات اقتصادی از جمله فساد و نرخ ارز رسیدگی کند تا قدرت خرید اقشار کم‌درآمد بهبود یابد؛ مسائلی که به‌گفته او از عوامل اولیه شکل‌گیری اعتراض‌ها بوده‌اند.

در میان ناآرامی‌ها، خبر کشته شدن یک امدادگر هلال‌احمر نیز نگرانی‌ها را افزایش داده است. فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر اعلام کرد یکی از کارکنان محلی هلال‌احمر ایران در استان گیلان حین انجام وظیفه جان باخته و پنج نفر دیگر زخمی شده‌اند. این نهاد با ابراز همبستگی با هلال‌احمر ایران، خواستار حفاظت از کارکنان امدادی و احترام به نشان هلال‌احمر برای تداوم کمک‌های حیاتی شد. گروه‌های حقوق بشری می‌گویند سرکوب‌ها تاکنون دست‌کم ۳۴۲۸ کشته بر جا گذاشته و قطع اینترنت برای پنهان‌سازی شدت خشونت‌ها به‌کار رفته است.

هم‌زمان، نت‌بلاکس، نهاد ناظر بر اینرنت در جهان شامگاه پنج‌شنبه اعلام کرد که قطع سراسری اینترنت در ایران وارد دومین هفته شده است. این نهاد گفت داده‌ها نشان می‌دهند اختلال گسترده همچنان ادامه دارد؛ قطعی‌ای که هم‌زمان با گزارش‌ها از تلفات بالای ناشی از خشونت حکومتی، نگرانی‌های جهانی درباره وضعیت داخل ایران را تشدید کرده است.

در سطح منطقه‌ای، یک مقام ارشد سعودی به خبرگزاری فرانسه گفت عربستان سعودی به همراه قطر و عمان تلاش‌های فشرده‌ای را برای منصرف کردن دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از حمله به ایران انجام داده‌اند؛ اقدامی که به‌گفته او می‌توانست «پیامدهای بسیار خطرناکی» برای منطقه داشته باشد. به‌دنبال این تنش‌ها، بخشی از نیروها و تجهیزات از پایگاه هوایی آمریکا در قطر جابه‌جا شد، هرچند منابع آگاه بعدتر از کاهش سطح هشدار امنیتی و بازگشت تدریجی هواپیماها و نیروها خبر دادند. مقام‌های خلیج فارس هشدار داده‌اند هرگونه حمله به تأسیسات آمریکا در منطقه بر روابط ایران با کشورهای همسایه اثر جدی خواهد گذاشت.

عصر پنج‌شنبه، نیویورک تایمز هم نوشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل از ترامپ خواسته است که حمله به ایران را به تعویق بیندازد.