محمد خاتمی هم اعتراضات مردمی را «توطئه بزرگ» خواند

محمد خاتمی، رئیس‌جمهور دوران اصلاحات در ایران، در بیانیه‌ای که جمعه ۲۶ دی منتشر شد، اعتراضات گسترده مردمی را نه محصول خشم انباشته جامعه، بلکه نتیجه «توطئه‌ای بزرگ و برنامه‌ریزی‌شده» دانست و بار دیگر نقش اسرائیل و آمریکا را برجسته کرد. او نوشت:

خاتمی در حالی از «نگرانی و دردآور بودن» وضعیت موجود سخن گفت که اعتراضات مردمی در هفته‌های اخیر با سرکوب خونین، تیراندازی مستقیم به معترضان و کشته شدن هزاران نفر همراه بوده است؛ موضوعی که در متن بیانیه او هیچ بازتابی نیافته است.

رئیس دولت اصلاحات بدون اشاره به کشتار معترضان، تأکید کرد: «ورود خشونت عریان، صحنه پذیرفتن رسمی حق اعتراض ملت را به سرعت عوض کرد.» جمله‌ای که منتقدان آن را نادیده‌گرفتن منشأ اصلی خشونت، یعنی عملکرد نیروهای سرکوب حکومتی می‌دانند.

او البته بخشی از مسئولیت بحران را متوجه حاکمیت دانست و با بیان این‌که «بسیاری از سیاست‌های جاری و اشکالات ساختاری» در کنار تحریم‌ها به افزایش اعتراض‌ها دامن زده است، افزود: «اکنون ایران و ایرانیان عزیز نه تنها در تنگنا بلکه در وضعیت بحرانی و خطیری قرار گرفته‌اند.» با این حال، این انتقادها نیز در چارچوبی کلی و بدون اشاره به ساختار سرکوب، فقدان پاسخگویی و مطالبات صریح مردم بیان شده است.

خاتمی در بخش دیگری از بیانیه، از عملکرد دولت مسعود پزشکیان در روزهای ابتدایی اعتراض‌ها تمجید کرد و گفت: «دور از انصاف است اگر رفتار مدنی دور از خشونت دولت پزشکیان با مردم را در روزهای نخستین اعتراض‌های مردمی نادیده بگیریم.» این حمایت در شرایطی مطرح می‌شود که همان دولت، اندکی بعد، معترضان را «آشوبگر» و «مزدور» خواند و عملاً در کنار علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، راه سرکوب را توجیه کرد.

رئیس‌جمهور دوران اصلاحات همچنین هشدار داد: «نباید گذاشت که این جامعه و ارزش‌های آن دوقطبی شود» و تلاش کرد میان مخالفت با دخالت خارجی و نارضایتی عمیق مردم از وضع موجود تفکیک قائل شود: «اشتباه نشود که نه گفتن مردم به بیگانه و دلبستگی آنان به تمامیت ارضی به معنی رضایتشان از وضع موجود نیست.» با این حال، تکرار ادبیات «توطئه خارجی» دقیقاً همان سازوکاری است که سال‌هاست برای بی‌اعتبار کردن اعتراضات مردمی به‌کار گرفته می‌شود.

پیش از این مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران که خاتمی از دولت او تمجید کرد، در پانزدهمین روز اعتراضات، در سخنانی تلویزیونی از مردم خواست در محله‌ها جمع شوند و جلوی «آشوب» را بگیرند. او معترضان را «آشوبگران» نامید و گفت: «آمریکا و اسرائیل به آن‌ها می‌گویند بروید جلو، ما هستیم.» پزشکیان همچنین مدعی شد: «این‌ها یک عده‌ای را در داخل و خارج آموزش دادند، یک تروریست‌هایی را از خارج وارد کشور کردند»، ادعاهایی که بدون ارائه سند، مسئولیت خشونت اسفارگسیخته و بی‌سابقه را از دوش حکومت برمی‌دارد و به «دشمن خارجی» نسبت می‌دهد.

در همین فضا، نشریه «صدای ایران» وابسته به دفتر علی خامنه‌ای، با لحنی هشدارآمیز، «تمام احزاب و جریانات سیاسی، دانشگاهیان، روحانیان و رؤسای ادوار قوا» را فراخواند تا «در کنار حاکمیت» بایستند. در بازنشر این مطلب توسط رسانه‌های امنیتی مانند فارس و تسنیم، نام چهره‌هایی چون محمد خاتمی، حسن روحانی و محمود احمدی‌نژاد به‌صراحت مطرح شد و «سکوت و تردید نخبگان» نوعی خیانت ضمنی خوانده شد؛ دعوتی که بیش از هر چیز برای حفظ بقای حکومت است.