افزایش ابعاد کشتار در اعتراضات ـ یک مقام حکومتی از کشته شدن دست‌کم ۵ هزار نفر خبر داد

همزمان با اختلال شدید و گسترده اینترنت در ایران، انتشار تدریجی اطلاعات و تصاویر با اتصال‌های محدود و ناپایدار، ابعاد تازه‌ای از تلفات انسانی و سرکوب اعتراضات سراسری را آشکار می‌کنند. اظهارات متناقض مقام‌های رسمی و آمارهای ارائه‌شده از سوی نهادهای حقوق بشری، تصویر روشنی از یکی از خونبارترین اعتراضات مردمی در ایران را ترسیم می‌کند.

خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۹ دی / ۱۹ ژانویه به نقل از یک مقام ایرانی که نخواست نامش فاش شود، گزارش داده است که «مقام‌های جمهوری اسلامی تأیید کرده‌اند دست‌کم ۵ هزار نفر در اعتراضات ایران کشته شده‌اند»؛ آماری که به‌گفته این مقام، حدود ۵۰۰ نفر از آن‌ها را نیروهای امنیتی تشکیل می‌دهند. این مقام، مسئولیت کشته شدن «ایرانیان بی‌گناه» را متوجه «تروریست‌ها و آشوبگران مسلح» دانسته و افزوده است که برخی از شدیدترین درگیری‌ها در مناطق کردنشین شمال‌غرب ایران رخ داده است؛ مناطقی که به‌گفته او، «گروه‌های جدایی‌طلب کُرد» در آن فعال هستند.

این مقام همچنین مدعی شده است: «انتظار نمی‌رود آمار نهایی به‌طور چشمگیری افزایش یابد». او اسرائیل و «گروه‌های مسلح خارج از کشور» را به حمایت و تجهیز معترضان متهم کرده است. نسبت دادن ناآرامی‌ها به «دشمنان خارجی» از جمله اسرائیل، در ماه‌های اخیر به یکی از محورهای ثابت مواضع رسمی حکومت ایران تبدیل شده است.

در مقابل، هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، تصویری متفاوت و به‌مراتب گسترده‌تر از ابعاد بحران ارائه می‌دهد. بر اساس گزارش هرانا، تا پایان بیست‌ودومین روز اعتراضات سراسری، دست‌کم ۳ هزار و ۹۱۹ نفر جان خود را از دست داده‌اند و ۸ هزار و ۹۴۹ مورد مرگ دیگر همچنان در حال بررسی است. هرانا تأکید کرده که این آمار صرفاً بر پایه اطلاعات موردیِ تأییدشده است و با توجه به قطع اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی، «آمار واقعی می‌تواند به‌مراتب بسیار بالاتر از این ارقام باشد».

طبق این گزارش، از مجموع جان‌باختگان تأییدشده، ۳ هزار و ۶۸۵ نفر از معترضان، ۲۵ نفر کودک زیر ۱۸ سال، ۱۷۸ نفر از نیروهای نظامی و حکومتی و ۳۱ نفر غیرمعترض غیرنظامی بوده‌اند. همچنین ۲ هزار و ۱۰۹ نفر با جراحات شدید زخمی شده‌اند و شمار بازداشت‌شدگان احراز شده به ۲۴ هزار و ۶۶۹ نفر رسیده است. هرانا از پخش دست‌کم ۱۴۵ مورد «اعترافات اجباری» نیز خبر داده است.

به‌گفته این نهاد حقوق بشری، اتصال‌های مقطعی اینترنت در برخی مناطق کشور باعث شده تصاویر و گزارش‌هایی از مراکز پزشکی قانونی، سردخانه‌ها و محل‌های دفن جان‌باختگان منتشر شود. این تصاویر از وجود شمار بالای جسدهای تحویل‌داده‌نشده و فشار بر خانواده‌ها برای سکوت یا دفن شبانه حکایت دارد. در مواردی، خانواده‌ها اعلام کرده‌اند که تحویل پیکر عزیزانشان مشروط به امضای تعهدنامه یا پذیرش روایت رسمی شده است.

در سطح بین‌المللی، همزمان با انتشار این گزارش‌ها، واکنش‌ها نسبت به سرکوب اعتراضات و قطع اینترنت شدت گرفته است. در ایالات متحده آمریکا و برخی کشورهای اروپایی، اظهاراتی درباره مسئولیت مستقیم عالی‌ترین سطوح حاکمیت ایران در قبال خشونت‌ها مطرح شده و بحث افزایش تحریم‌ها، محدودسازی روابط دیپلماتیک و جلوگیری از عادی‌سازی تعامل با جمهوری اسلامی در محافل سیاسی و پارلمان‌ها جریان دارد. با این حال گزارش‌ها حاکی از آن است که مسئولان مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران برای شرکت در این نشست دعوت به‌عمل آورده‌اند. کنفرانس داووس از امروز دوشنبه ۱۹ ژانویه تا جمعه ۲۳ ژانویه (۲۹ دی تا ۳ بهمن) برگزار می‌شود.

در داخل ایران، مقام‌های حکومتی در واکنش به این فشارها، ادبیات تهدیدآمیز خود را تشدید کرده‌اند. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران هشدار داده است که هرگونه «تعرض» به رهبر جمهوری اسلامی به معنای «جنگ تمام‌عیار» خواهد بود. همزمان، وزارت اطلاعات از بازداشت بیش از ۳۰۰ شهروند به اتهام آن‌چه «لیدری اعتراضات» خوانده، خبر داده و نهادهای امنیتی از بازداشت‌های گسترده در استان‌های مختلف گزارش داده‌اند.

در همین راستا، ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ضمن تأیید تیراندازی به مردم مقابل پایگاه‌های بسیج و نیروی انتظامی، اعلام کرده است که «با معترضان مقابل پایگاه‌های بسیج و مقرهای انتظامی برخورد شده است». او همچنین گفته است: «هزاران نفر» در جریان اعتراضات مردمی کشته شده‌اند. عزیزی افزوده است: «آمار نهایی کشته‌شدگان در حال آماده‌سازی است و با بررسی نهایی اعلام می‌شود.»

تداوم قطع اینترنت، تشدید فضای امنیتی و اختلاف فاحش میان آمارهای رسمی و حقوق بشری، نشان می‌دهد که ابعاد واقعی تلفات و سرکوب اعتراضات در ایران همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.