آمریکا و ایران از پیشرفت تماس‌ها برای جلوگیری از درگیری نظامی خبر دادند

در حالی که تنش‌ها در خلیج فارس طی هفته‌های اخیر افزایش یافته، ایران و ایالات متحده از آغاز یا تقویت کانال‌های ارتباطی برای رسیدن به توافقی که مانع درگیری نظامی شود خبر داده‌اند. هم‌زمان کشورهای منطقه نیز تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از تشدید بحران افزایش داده‌اند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز شنبه ۱۱ بهمن/ ۱۳ ژانویه اعلام کرد ایران «به‌طور جدی» با واشنگتن در حال گفت‌وگوست. این اظهارات ساعاتی پس از آن مطرح شد که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، از پیشرفت در شکل‌گیری چارچوب مذاکرات خبر داده بود.

ترامپ در گفت‌وگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاست‌جمهوری گفت امیدوار است ایران توافقی را بپذیرد که به گفته او «فاقد سلاح هسته‌ای» باشد، هرچند تأکید کرد هنوز مشخص نیست تهران با چنین توافقی موافقت خواهد کرد. او در عین حال به اعزام ناوگروه‌های آمریکایی به منطقه اشاره کرد و گفت کشتی‌های جنگی قدرتمندی در مسیر منطقه قرار دارند، اما ابراز امیدواری کرد مذاکرات به نتیجه‌ای قابل قبول منجر شود.

در مقابل، علی لاریجانی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد برخلاف «فضاسازی‌های رسانه‌ای»، روند آماده‌سازی چارچوب مذاکرات در حال پیشرفت است، هرچند جزئیات بیشتری درباره آن ارائه نکرد.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که طی هفته‌های گذشته، هم‌زمان با اعتراضات داخلی در ایران، تنش میان تهران و واشنگتن افزایش یافته و دولت آمریکا بارها ایران را به حمله نظامی تهدید کرده و بر محدود کردن برنامه هسته‌ای این کشور تأکید کرده است. واشنگتن پیش‌تر اعلام کرده بود در صورت خودداری ایران از مذاکره، گزینه‌های سخت‌تری را در نظر خواهد گرفت.

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) نیز روز جمعه درباره برگزاری رزمایش دریایی سپاه پاسداران در تنگه هرمز هشدار داد و اعلام کرد هرگونه رفتار «غیرحرفه‌ای یا ناایمن» در نزدیکی نیروهای آمریکایی یا مسیرهای تجاری می‌تواند خطر برخورد و تشدید تنش را افزایش دهد.

در مقابل، مقام‌های ایرانی تأکید کرده‌اند که اصل مذاکره را رد نمی‌کنند، اما آن را تنها در صورتی ممکن می‌دانند که تهدیدهای نظامی آمریکا متوقف شود. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در واکنش به هشدارهای سنتکام نوشت حضور نیروهای خارجی در منطقه همواره به افزایش تنش انجامیده، نه کاهش آن. او همچنین انتقاد کرد که آمریکا در حالی از نیروهای ایرانی انتظار «حرفه‌ای‌گری» دارد که سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داده است.

به گفته خبرنگار الجزیره در تهران، وضعیت همچنان «حساس و شکننده» است، اما اظهارات اخیر مقام‌های دو کشور نشانه‌ای مثبت از ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از درگیری تلقی می‌شود. در همین حال، مقام‌های ایرانی در روزهای گذشته با متحدان منطقه‌ای خود نیز رایزنی‌هایی انجام داده‌اند.

در همین چارچوب، وزارت خارجه قطر اعلام کرد نخست‌وزیر این کشور در تهران با علی لاریجانی دیدار کرده و دو طرف درباره راه‌های کاهش تنش در منطقه گفت‌وگو کرده‌اند. قطر بر حمایت خود از راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز و ادامه هماهنگی دیپلماتیک برای جلوگیری از پیامدهای تشدید بحران تأکید کرده است.

هم‌زمان ترکیه، امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از درگیری نظامی میان ایران و آمریکا افزایش داده‌اند. ترکیه که با ایران مرز مشترک دارد، بر ضرورت گفت‌وگوی مستقیم میان تهران و واشنگتن برای جلوگیری از بی‌ثباتی بیشتر منطقه تأکید کرده است. همچنین رسانه‌های رسمی عربستان گزارش داده‌اند ولیعهد این کشور به رئیس‌جمهور ایران اطمینان داده که ریاض اجازه استفاده از خاک یا حریم هوایی خود برای اقدام نظامی علیه ایران را نخواهد داد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد در کنار افزایش فشارها و تهدیدهای نظامی، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از ورود بحران به مرحله درگیری مستقیم همچنان ادامه دارد، هرچند وضعیت منطقه همچنان شکننده و پرریسک ارزیابی می‌شود.