ایران و آمریکا مذاکرات حساس خود را در عمان آغاز کردند

به‌گزارش رویترز، ایران و ایالات متحده آمریکا روز جمعه ۱۷ بهمن / ۶ فوریه مذاکرات پرخطری را در عمان آغاز کردند؛ تلاشی برای عبور از اختلافات عمیق بر سر برنامه هسته‌ای تهران. با این حال، اختلاف نظر درباره گسترش محور گفت‌وگوها می‌تواند دیپلماسی را از مسیر خارج کرده و جرقه درگیری تازه‌ای در خاورمیانه بزند.

در حالی‌که هر دو طرف آمادگی خود را برای احیای دیپلماسی درباره مناقشه طولانی‌مدت هسته‌ای ایران با غرب اعلام کرده‌اند، واشنگتن خواهان آن است که مذاکرات افزون بر موضوع هسته‌ای، برنامه موشک‌های بالستیک ایران، حمایت تهران از گروه‌های مسلح در منطقه و «نحوه رفتار با مردم خود» را نیز در بر بگیرد؛ موضوعی که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز چهارشنبه به آن اشاره کرد.

ایران اعلام کرده است که خواهان تمرکز گفت‌وگوها میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه، صرفاً بر پرونده هسته‌ای در مسقط است. جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که در میانجی‌گری برای آتش‌بس غزه نقش داشته، قرار است در این مذاکرات حضور داشته باشد.

عراقچی روز جمعه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:

در حالی‌که گفته می‌شد مذاکرات دو طرف مستقیم خواهد بود صبح جمعه برخی رسانه‌های جمهوری اسلامی اعلام کردند که مذاکرات غیرمستقیم برگزار می‌شود.

شبکه المیادین، نزدیک به حزب‌الله لبنان نیز به‌نقل از عباس عراقچی اعلام کرد که تبادل پیام‌ها میان جمهوری اسلامی و آمریکا در مذاکرات مسقط از طریق وزیر خارجه عمان انجام خواهد شد.

در همین حال روزنامه وال‌استریت ژورنال از پیوستن برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، به مذاکرات روز جمعه در مسقط خبر داد.

رهبری جمهوری اسلامی عمیقاً نگران است که ترامپ تهدیدهای خود برای حمله به ایران را پس از تقویت حضور نظامی نیروی دریایی آمریکا در نزدیکی مرزهای ایران عملی کند.

در ماه ژوئن (تیرماه) گذشته، ایالات متحده در مراحل پایانی کارزار ۱۲ روزه بمباران اسرائیل، به اهداف هسته‌ای ایران حمله کرد. تهران از آن زمان اعلام کرده است که فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم خود را متوقف کرده است.

افزایش حضور نیروی دریایی آمریکا، که ترامپ از آن به‌عنوان «ناوگان عظیم» یاد کرده، پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران در ماه گذشته رخ داده و تنش‌ها میان واشنگتن و تهران را تشدید کرده است.

ترامپ هشدار داده است که اگر توافقی حاصل نشود، احتمالاً «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد؛ هشداری که فشارها بر جمهوری اسلامی را در تقابلی که به تهدیدهای متقابل حملات هوایی منجر شده، افزایش می‌دهد.

کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز پنج‌شنبه به خبرنگاران گفت:

ایران در مقابل، وعده داده است که به هرگونه حمله نظامی پاسخ سختی خواهد داد و به کشورهای عربی همسایه خلیج فارس که میزبان پایگاه‌های آمریکا هستند هشدار داده است که در صورت مشارکت در حمله، می‌توانند در تیررس قرار بگیرند. ایران یکی از بزرگ‌ترین ذخایر موشک‌های بالستیک خاورمیانه را در اختیار دارد.

برنامه موشکی؛ خط قرمز تهران

باید دید که مذاکره‌کنندگان در عمان برای دستیابی به توافق و جلوگیری از اقدام نظامی در آینده، با خط قرمز ایران درباره برنامه موشکی‌اش کنار خواهند آمد یا خیر. تهران به‌صراحت هرگونه گفت‌وگو درباره «توانمندی‌های دفاعی، از جمله موشک‌ها و برد آن‌ها» را رد کرده است.

در نمایشی از رویکرد چالش‌برانگیز، صداوسیمای جمهوری اسلامی ساعاتی پیش از آغاز مذاکرات اعلام کرد که «یکی از پیشرفته‌ترین موشک‌های بالستیک دوربرد کشور، خرمشهر-۴»، در یکی از «شهرهای موشکی» زیرزمینی گسترده سپاه پاسداران مستقر شده است.

با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی هفته گذشته به رویترز گفتند که تهران آمادگی دارد «در زمینه غنی‌سازی اورانیوم انعطاف نشان دهد؛ از جمله تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش غنی‌سازی صفر در قالب یک کنسرسیوم» به‌عنوان راه‌ حل.

جمهوری اسلامی همچنین تأکید دارد که حق غنی‌سازی اورانیوم غیرقابل مذاکره است و خواستار لغو تحریم‌هایی است که از سال ۲۰۱۸ و پس از خروج ترامپ از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ با شش قدرت جهانی دوباره اعمال شد.

ایالات متحده، متحدان اروپایی‌اش و اسرائیل، تهران را متهم می‌کنند که از برنامه هسته‌ای خود به‌عنوان پوششی برای تلاش جهت دستیابی به توانایی ساخت سلاح هسته‌ای استفاده می‌کند؛ اتهامی که ایران آن را رد کرده و می‌گوید برنامه هسته‌ای‌اش صرفاً اهداف صلح‌آمیز دارد.

اسرائیل خطر موشک‌های ایران را هم‌سنگ برنامه هسته‌ای این کشور دانسته است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در ماه ژانویه گفت تلاش ایران برای «ساخت سلاح اتمی» و «۲۰ هزار موشک بالستیک» مانند «دو غده سرطان» است.

نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی در ماه‌های اخیر به‌شدت تضعیف شده است؛ به‌گونه‌ای که متحدان منطقه‌ای آن، موسوم به «محور مقاومت»، از زمان آغاز جنگ حماس و اسرائیل در غزه و سقوط بشار اسد در سوریه، یا از هم پاشیده‌اند یا آسیب جدی دیده‌اند.