پنجمین روز جنگ؛ تشدید بمباران‌ها و تهدید شهروندان از سوی رئیس قوه قضائیه

در پنجمین روز از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تحولات میدانی، سیاسی و بین‌المللی با شتابی بی‌سابقه ادامه یافت؛ از تشدید حملات در تهران و هشدارهای تند قضائی در داخل کشور گرفته تا تهدیدهای متقابل و نگرانی‌های جهانی درباره امنیت انرژی و حمل‌ونقل هوایی.

در داخل ایران، غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه و از اعضای شورای موقت رهبری، در گفت‌وگو با تلویزیون دولتی هشدار داد هر شهروندی که در حمایت از حملات آمریکا و اسرائیل سخنی بگوید یا اقدامی انجام دهد، با برخورد قانونی شدید مواجه خواهد شد.

محسنی اژه‌ای با اشاره به اعتراضات سراسری دی‌ماه که با سرکوب گسترده همراه بود، تأکید کرد که پرونده‌های مرتبط با «شورش» دارای قید فوریت هستند و هرگونه همراهی با «دشمن» می‌تواند در صورت محکومیت، مجازات اعدام در پی داشته باشد.

او همچنین تصریح کرد که هر لفظ یا عملی در راستای خواست آمریکا و اسرائیل، به‌منزله قرار گرفتن در خط دشمن تلقی شده و باید «با مبانی انقلابی و اسلامی و در زمان جنگ» با آن برخورد شود.

همزمان رسانه‌های دولتی ایران اعلام کردند مراسم وداع با علی خامنه‌ای، رهبر کشته‌شده جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه در مصلای خمینی تهران برگزار می‌شود. این مراسم سه روز ادامه خواهد داشت و زمان برگزاری تشییع پیکر متعاقباً اعلام خواهد شد.

در صحنه میدانی، ارتش اسرائیل اعلام کرد که روز چهارشنبه ۱۳ اسفند / ۴ مارس «موج گسترده» حملات علیه تهران را آغاز کرده و اهدافی از جمله مراکز فرماندهی بسیج و دستگاه‌های امنیت داخلی را هدف قرار داده است.

به‌گفته ارتش اسرائیل، این مراکز برای حفظ کنترل حکومت بر سراسر ایران استفاده می‌شدند. همچنین سکوهای پرتاب موشک و سامانه‌های دیگر نیز هدف قرار گرفته‌اند. گزارش‌هایی از شنیده شدن صدای انفجار شدید در شرق و شمال‌شرق تهران منتشر شده است.

ارتش اسرائیل همچنین مدعی شد یک جنگنده آموزشی ایرانی را بر فراز آسمان تهران سرنگون کرده است. به‌گفته این نهاد، یک جنگنده اف-۳۵ «آدیر» متعلق به نیروی هوایی اسرائیل، یک فروند هواپیمای یاک-۱۳۰ نیروی هوایی ایران را ساقط کرده است. اسرائیل تأکید کرد این نخستین بار در تاریخ است که یک جنگنده سرنشین‌دار توسط اف-۳۵ ساقط می‌شود. ایران تاکنون واکنشی رسمی به این ادعا نشان نداده است.

از سوی دیگر، پنتاگون هویت چهار تن از شش سرباز آمریکایی کشته‌شده در جریان جنگ علیه ایران را اعلام کرد. این چهار نفر که عضو یگان نیروهای ذخیره ایالت آیووا بودند، روز یکشنبه در پی اصابت یک پهپاد به تأسیسات نظامی آمریکا در بندر شعیبه کویت جان باختند. سن آن‌ها بین ۲۰ تا ۴۲ سال اعلام شده و در حوزه تدارکات و پشتیبانی جهانی ارتش آمریکا خدمت می‌کردند. دو مقام مطلع به خبرگزاری رویترز گفته‌اند این پایگاه با دیوارهای بتنی محافظت می‌شد اما سقف تقویت‌شده نداشت و مشخص نیست سامانه‌های پدافندی فعال بوده‌اند یا خیر.

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد ایران تا روز سه‌شنبه بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک و بیش از دو هزار پهپاد در حملات تلافی‌جویانه در سراسر خاورمیانه شلیک کرده است.

آدمیرال براد کوپر، فرمانده سنتکام، نیز گفت ۲۴ ساعت نخست عملیات موسوم به «خشم حماسی» علیه ایران، تقریباً دو برابر مقیاس ۲۴ ساعت ابتدایی کارزار «شوک و وحشت» در آغاز جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ بوده است. او مدعی شد توانایی ایران برای هدف قرار دادن آمریکا و شرکایش در حال کاهش و قدرت رزمی ایالات متحده آمریکا در حال افزایش است.

در مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرد در هفدهمین موج عملیات «وعده صادق ۴» حدود ۴۰ موشک به سوی اهداف آمریکایی و اسرائیلی شلیک کرده است. جزئیات بیشتری از این حملات منتشر نشده است.

در عرصه سیاسی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا را به «خیانت به دیپلماسی» متهم کرد. عراقچی که پیش از آغاز درگیری‌ها ریاست هیئت مذاکره‌کننده ایران در گفت‌وگوهای هسته‌ای با آمریکا را بر عهده داشت، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت وقتی مذاکرات پیچیده هسته‌ای مانند یک معامله املاک تلقی شود و «دروغ‌های بزرگ واقعیت‌ها را مخدوش کند»، نتیجه آن «بمباران میز مذاکره از سر کینه» خواهد بود. او افزود ترامپ نه‌تنها دیپلماسی بلکه رأی‌دهندگان آمریکایی را نیز فریب داده است.

در کنگره آمریکا، سنای این کشور در آستانه رأی‌گیری درباره قطعنامه‌ای موسوم به «اختیارات جنگی» قرار دارد که می‌تواند رئیس‌جمهور را ملزم به کسب مجوز کنگره پیش از هرگونه حمله بیشتر کند. با توجه به اکثریت جمهوری‌خواهان و احتمال وتوی ترامپ، تصویب و اجرای این قطعنامه با موانع جدی روبه‌رو است.

واکنش‌های بین‌المللی نیز ادامه دارد. مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، اعلام کرد حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران «در نگاه نخست» با حقوق بین‌الملل سازگار به نظر نمی‌رسد. او که پیش‌تر با «ابراز تأسف» از این حملات حمایت کرده بود، گفت کانادا از قبل در جریان قرار نگرفته و درخواستی برای مشارکت دریافت نکرده است. کارنی با این حال تأکید کرد کشورش از جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای حمایت می‌کند، اما وضعیت کنونی را نشانه‌ای از «شکست نظم بین‌المللی» دانست.

در اروپا، پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، در واکنش به انتقادهای تند ترامپ اعلام کرد موضع مادرید در سه کلمه خلاصه می‌شود: «نه به جنگ». او تأکید کرد که اسپانیا اجازه نخواهد داد پایگاه‌های مشترک نظامی برای حمله به ایران استفاده شود و کشورش از ترس تلافی، در اقدامی که به زیان جهان و مغایر با ارزش‌ها و منافعش باشد، همدست نخواهد شد. ترامپ پیش‌تر اسپانیا را «هم‌پیمانی بسیار ناسازگار» خوانده و تهدید کرده بود تمام روابط تجاری با این کشور را قطع خواهد کرد.

در تحولی دیگر، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، تهدید کرد که هر فردی به‌عنوان جانشین رهبر کشته‌شده ایران انتخاب شود و مسیر «نابودی اسرائیل» را ادامه دهد، هدف قطعی ترور خواهد بود؛ صرف‌نظر از نام یا محل اختفای او.

ابعاد منطقه‌ای بحران نیز رو به گسترش است. به گزارش رویترز، نیروی دریایی سریلانکا دست‌کم ۳۰ نفر را از یک ناو ایرانی در حال غرق‌شدن در نزدیکی آب‌های این کشور نجات داد. این کشتی که به‌گفته گزارش‌های محلی ناو «ایریس دنا» از نیروی دریایی ایران بوده، در نزدیکی سواحل گاله درخواست کمک اضطراری ارسال کرده بود. ملوان‌های مجروح به بیمارستانی در جنوب سریلانکا منتقل شدند و علت حادثه اعلام نشده است.

بسته شدن تنگه هرمز پس از حملات آمریکا و اسرائیل و اعلام کنترل آن از سوی سپاه پاسداران، بازار جهانی انرژی را نیز دچار تنش کرده است. تردد نفتکش‌ها از این گذرگاه حیاتی متوقف شده و سپاه هشدار داده هر کشتی عبوری ممکن است هدف موشک یا پهپاد قرار گیرد.

هند که حدود ۸۸ درصد نفت مورد نیاز خود را وارد می‌کند و نزدیک به ۴۰ درصد آن از مسیر تنگه هرمز تأمین می‌شود، با وضعیتی شکننده روبه‌روست. برآوردها نشان می‌دهد ذخایر تجاری نفت خام هند حدود ۱۰۰ میلیون بشکه است که بین ۴۰ تا ۴۵ روز نیاز این کشور را پوشش می‌دهد.

در پی افزایش قیمت‌ها و اختلال در عرضه از خاورمیانه، مقام‌های روسیه اعلام کرده‌اند دهلی‌نو برای افزایش واردات نفت از مسکو ابراز علاقه کرده است؛ هرچند مقام‌های هندی به‌طور رسمی اظهار نظر نکرده‌اند. همزمان، در پی حملات، با توقف تولید و صادرات گاز از ابوظبی و قطر، برخی شرکت‌های هندی عرضه گاز به مشتریان صنعتی را کاهش داده‌اند.

جنگ همچنین سفرهای هوایی در خاورمیانه را مختل کرده و ده‌ها هزار مسافر را سرگردان کرده است. بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی پروازها را لغو یا مسیرهای طولانی‌تری را جایگزین کرده‌اند که هزینه‌های عملیاتی و بهای بلیت را افزایش می‌دهد. کارشناسان توصیه کرده‌اند سفرهای غیرضروری به تعویق افتد و مسافران به‌دقت هشدارهای ایمنی و شرایط بیمه و استرداد بلیت را بررسی کنند.

در حالی که پنجمین روز درگیری‌ها با تبادل موشک و تهدیدهای بی‌سابقه ادامه دارد، چشم‌انداز روشنی از پایان این بحران دیده نمی‌شود و پیامدهای آن از میدان نبرد تا سیاست داخلی کشورها و بازارهای جهانی انرژی و حمل‌ونقل، هر ساعت گسترده‌تر می‌شود.