انتخاب فرزند خامنه‌ای به عنوان رهبر جدید ایران

خبرگزاری فارس روز یکشنبه، ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ (۸ مارس ۲۰۲۶) گزارش داد که مجلس خبرگان رهبری در بیانیه‌ای رسمی، سیدمجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران معرفی کرد.

در بیانیه مجلس خبرگان آمده است:

بیانیه همچنین از همه ملت ایران دعوت کرده است که با رهبر سوم بیعت کنند و حول محور ولایت، انسجام و وحدت خود را حفظ نمایند.

محسن حیدری آل‌کثیر، نماینده خوزستان در مجلس خبرگان رهبری، پس از انتخاب مجتبی خامنه‌ای به صدا و سیما گفت که به دلیل «شرایط جنگی» مجلس خبرگان نتوانست همه نمایندگان را جمع کند. جلسه خبرگان در قم برگزار شده و همه نمایندگان برای آن خبردار نشده‌اند.

حیدری آل‌کثیر توضیح داد که به دلیل شرایط امنیتی، امکان برگزاری جلسه حضوری نه در تهران و نه در قم وجود نداشته و تصمیم‌گیری نهایی به صورت نیمه‌حضوری اما براساس اکثریت آرا انجام شده است. او افزود که جلسه حضوری‌ای در قم تشکیل شد، بیش از دوسوم اعضا حاضر بودند و مجتبی خامنه‌ای با رأی حدود ۸۵٪ تا ۹۰٪ اعضای حاضر انتخاب شده است.

این اظهارات در حالی مطرح شد که رسانه‌های داخلی چند روز پیش از انتخاب مجتبی خامنه‌ای در روز ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، از حملات هوایی به مقر مجلس خبرگان در قم خبر دادند.

بیعت سپاه با مجتبی خامنه‌ای

نهادهای نظامی جمهوری اسلامی، از جمله سازمان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و قرارگاه خاتم‌الانبیا، از نخستین گروه‌ها بودند که به انتخاب مجتبی خامنه‌ای واکنش نشان داده و با او بیعت کردند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پس از اعلام مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی در بیانیه‌ای خطاب به مردم ایران، او را «نائب عام امام زمان» خواند و نوشت:

ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا هم در بیانیه‌ای با مجتبی خامنه‌ای بیعت کردند و با آغاز بیانیه خود با سوره نساء آیه ۵۹ اطاعت از او را تلویحا با اطلاعات از خدا، رسول او و اولیاى امر مقایسه کردند. قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا در بیانیه خود نوشت:

اعلام نام مجتبی خامنه‌ای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر بحث درباره «ولایت موروثی» در نظام جمهوری اسلامی را برجسته کرد. با انتخاب فرزند علی خامنه‌ای، رهبری ایران از مسیر اصولی انتخاب خبرگان فراتر رفته و روندی شبیه به جانشینی خانوادگی در صدر قدرت را نمایان می‌سازد.

این تصمیم پس از یک هفته از نمود رقابت‌ها و اختلاف نظرها در درون ساختار قدرت اعلام شد.

ترامپ: رهبر بعدی ایران بدون تأیید من زیاد دوام نخواهد آورد

موضوع جانشینی رهبر ایران در همان زمان واکنش‌هایی در سطح بین‌المللی نیز برانگیخت. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، روز ۸ مارس ۲۰۲۵ در گفت‌وگویی با شبکه خبری ای‌بی‌سی گفت رهبر بعدی ایران بدون تأیید من «زیاد دوام نخواهد آورد».

ترامپ در گفت‌وگو با ای‌بی‌سی نیوز گفت:

انتخاب مجتبی خامنه‌ای نخستین انتقال رهبری در جمهوری اسلامی از سال ۱۳۶۸ بود؛ زمانی که پس از درگذشت روح‌الله موسوی خمینی، مجلس خبرگان رهبری سیدعلی حسینی خامنه‌ای را به عنوان رهبر دوم نظام انتخاب کرده بود.

گذرگاه قدرت در جمهوری اسلامی: رهبری شورایی نشد

در روزهای پس از کشته شدن خامنه‌ای، مطابق قانون اساسی، اداره امور رهبری به طور موقت به شورایی متشکل از مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه، و آیت‌الله علیرضا اعرافی، عضو فقیه شورای نگهبان، سپرده شده بود.

در همان روزها، نشانه‌های متعددی از اختلاف نظر در درون مجلس خبرگان و میان جریان‌های مختلف سیاسی درون حکومت دیده می‌شد. برخی از چهره‌های نزدیک به جریان اصولگرا از همان ابتدا تأکید می‌کردند که تصمیم درباره رهبر آینده عملاً گرفته شده است. اظهاراتی که در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد نیز نشان می‌داد بخش مهمی از این جریان از سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای، فرزند رهبر دوم جمهوری اسلامی، حمایت می‌کرد.

علی حسینی اشکوری، عضو مجلس خبرگان از استان گیلان، در ویدیویی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده بود، گفته بود که رهبر جدید با «اکثریت قاطع» آرای خبرگان انتخاب شده و «نام خامنه‌ای به عنوان رهبر ایران ادامه خواهد یافت».

چنین اظهاراتی در آن زمان از سوی برخی روحانیان نزدیک به جریان اصولگرا نیز تکرار می‌شد و به تدریج این تصور را تقویت می‌کرد که اکثریت مجلس خبرگان به سمت گزینه‌ای مشخص حرکت کرده‌اند.

با این حال، در همان مقطع نشانه‌هایی از مقاومت یا دست‌کم تردید در میان برخی دیگر از روحانیان و چهره‌های سیاسی دیده می‌شد. شماری از آنان بر ضرورت انتخاب فردی با مقبولیت اجتماعی گسترده‌تر و نگاه متفاوت به سیاست داخلی و خارجی تأکید می‌کردند. آیت‌الله سیدمحمدعلی ایازی، عضو مجمع مدرسین حوزه علمیه قم، در گفت‌وگویی اعلام کرده بود که رهبر آینده باید از عقلانیت سیاسی، درک دقیق از شرایط بین‌المللی و توانایی ایجاد زمینه گفت‌وگو با جهان برخوردار باشد. او همچنین بر اهمیت مقبولیت عمومی رهبر در میان گروه‌های مختلف جامعه تأکید کرده بود.

در همان روزها برخی روحانیان خواستار تسریع در اعلام نتیجه بودند. آیت‌الله سیدمحمدعلی موسوی جزایری، از روحانیان ارشد حوزه خوزستان، گفته بود که تأخیر در معرفی رهبر جدید می‌تواند به بروز اختلافات و آسیب‌های سیاسی منجر شود. آیت‌الله سیدهاشم حسینی بوشهری، نایب‌رئیس مجلس خبرگان رهبری، نیز اعلام کرده بود که این مجلس به‌زودی گزارش نهایی روند انتخاب رهبر جدید را منتشر خواهد کرد.

همزمان با این بحث‌ها، فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی نیز شاهد طرح نام گزینه‌های دیگر بود. در برخی از این بحث‌ها از حجت‌الاسلام سیدعلی خمینی، نوه بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، به عنوان یکی از گزینه‌های احتمالی یاد می‌شد. با این حال، این گمانه‌زنی‌ها بیشتر در سطح فضای مجازی باقی ماند و نشانه‌ای از حمایت جدی در ساختار رسمی قدرت از آن دیده نشد.

در عرصه سیاسی، موضع‌گیری حسن روحانی، رئیس‌جمهور پیشین جمهوری اسلامی ایران، نیز توجه‌ها را جلب کرده بود. او در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که شورای موقت رهبری نهایت تلاش خود را برای حفظ وحدت ملی به کار خواهد بست و ابراز امیدواری کرده بود که مجلس خبرگان با «هوشمندی و زمان‌آگاهی» وظیفه خود را انجام دهد. برخی ناظران این موضع‌گیری را نشانه تلاش بخشی از جریان‌های میانه‌رو برای اثرگذاری بر فضای سیاسی دوران انتقال قدرت تفسیر کرده بودند.

در نهایت، اعلام رسمی تصمیم مجلس خبرگان نشان داد که روند انتخاب رهبر جدید، همانند تجربه سال ۱۳۶۸، نتیجه مجموعه‌ای از ملاحظات سیاسی، امنیتی و مذهبی در درون ساختار قدرت بوده است. دوره چندروزه گمانه‌زنی‌ها و رقابت‌های پشت‌پرده نیز تصویری از شکاف‌ها و چانه‌زنی‌هایی ارائه داد که در لحظات انتقال قدرت در جمهوری اسلامی آشکارتر از همیشه نمایان می‌شوند.