جنگ و شکاف‌های اجتماعی؛ فشار مضاعف بر زنان، مهاجران و افراد دارای معلولیت

جنگ فقط در خطوط مقدم یا در محل اصابت موشک‌ها رخ نمی‌دهد؛ پیامدهای آن در لایه‌های مختلف زندگی اجتماعی گسترش پیدا می‌کند و گروه‌هایی را که پیشاپیش در موقعیت‌های آسیب‌پذیر قرار داشته‌اند، بیش از دیگران تحت فشار می‌گذارد. کودکان، سالمندان، بیماران، افراد دارای معلولیت و زنان از جمله کسانی هستند که در شرایط جنگی بار سنگین‌تری را تحمل می‌کنند؛ باری که تنها به لحظه حمله محدود نمی‌ماند و می‌تواند در ماه‌ها و سال‌های پس از آن نیز ادامه پیدا کند.

در روزهای اخیر گزارش‌هایی از آسیب‌دیدن زیرساخت‌های درمانی و مراکز مرتبط با بیماران و افراد دارای معلولیت منتشر شده است. از جمله خبرهایی درباره تخریب انبار داروهای بیماران خاص و آسیب‌دیدن مرکز دیالیز فردیس در جریان حملات نظامی. مدیرکل بهزیستی استان البرز نیز اعلام کرده است که مرکز نگهداری معلولان ذهنی فردیس در این حملات آسیب دیده؛ مرکزی که به ۸۰ کودک و نوجوان دارای معلولیت ذهنی زیر ۱۴ سال خدمات ارائه می‌دهد. سراغ نسیم مقرب، فعال حوزه زنان و تاریخ‌پژوه رفتیم و این موضوعات را با او در میان گذاشتیم.

نسیم مقرب، در گفت‌وگو با زمانه می‌گوید آثار مخرب جنگ بر کسی پوشیده نیست، اما آنچه در شرایط کنونی کار را دشوارتر کرده، نبود دسترسی به روایت‌های دقیق و جزئی از درون ایران است؛ وضعیتی که با قطع اینترنت تشدید شده است. او با اشاره به تجربه ایران و نیز تجربه کشورهای دیگر منطقه و جهان جنوب تأکید می‌کند که جنگ معمولاً شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌کند و به‌ویژه برای گروه‌های آسیب‌پذیر، آسیب‌هایی با پیامدهای طولانی‌مدت بر جا می‌گذارد؛ آسیب‌هایی که به‌سادگی قابل جبران نیستند.

به گفته او، زنان یکی از نخستین گروه‌هایی هستند که در چنین شرایطی متحمل فشار مضاعف می‌شوند؛ به‌ویژه زنانی که پیش از جنگ نیز در وضعیت کاری بی‌ثبات قرار داشته‌اند. مقرب توضیح می‌دهد که این فشار تنها اقتصادی نیست، بلکه هم‌زمان امنیت شغلی و روانی زنان را نیز تهدید می‌کند. او به‌طور خاص به زنانی اشاره می‌کند که از طریق کسب‌وکارهای اینترنتی امرار معاش می‌کردند و می‌گوید در وضعیت فعلی بسیاری از این فعالیت‌ها متوقف شده و پیامدهای گسترده‌ای برای معیشت آنان داشته است.

مقرب یادآوری می‌کند که این بحران درست در آستانه نوروز رخ داده؛ زمانی که معمولاً برای بسیاری از زنان، به‌ویژه کسانی که دست‌فروشی می‌کنند یا کسب‌وکارهای خرد دارند، یکی از دوره‌های مهم درآمدزایی است. به گفته او، اکنون بسیاری از این زنان هیچ منبع درآمدی ندارند و این مسئله فقط به آنان محدود نمی‌شود، بلکه کسانی را که در موقعیت بی‌ثبات‌کاری قرار دارند یا اساساً شغلی ندارند نیز در بر می‌گیرد. او هشدار می‌دهد که در چنین وضعیتی، دستیابی به شغل نیز از گذشته دشوارتر خواهد شد.

او در ادامه از زنان دارای معلولیت به عنوان یکی دیگر از گروه‌هایی نام می‌برد که در شرایط جنگی با دشواری‌های چندلایه روبه‌رو می‌شوند. به گفته مقرب، تجربه همین روزهای جنگ نشان داده است که بحران چگونه می‌تواند امکان دسترسی این زنان به اطلاعات، امنیت و استقلال را محدود کند. او به نمونه‌هایی اشاره می‌کند که در آن فعالان حقوق افراد دارای معلولیت پرسیده‌اند فرد ناشنوا در شرایط جنگی چگونه باید از اخبار و هشدارها مطلع شود. همچنین از زنی دارای معلولیت یاد می‌کند که پس از سال‌ها تلاش برای رسیدن به استقلال فردی، اکنون احساس می‌کند این رؤیا از دسترس او دور شده است.

مقرب همچنین زنان مهاجر را از دیگر گروه‌های در معرض خطر می‌داند؛ زنانی که پیش از این نیز با فقر، استثمار، انکار اجتماعی و تبعیض مواجه بوده‌اند و اکنون جنگ وضعیت آنان را وخیم‌تر کرده است. او می‌گوید زنانی که در نتیجه جنگ ناچار به جابه‌جایی یا بی‌جا شدگی می‌شوند نیز در معرض آسیب‌های متعددی قرار دارند، از جمله افزایش خطر خشونت مبتنی بر جنسیت.

به گفته او، جنگ همواره از جمله بحران‌هایی است که خشونت علیه زنان را تشدید می‌کند؛ از خشونت خانگی و زن‌کشی گرفته تا افزایش خطر آزار جنسی در محیط عمومی. مقرب تأکید می‌کند که این مسئله نتیجه مستقیم بی‌ثباتی‌ای است که جنگ در زندگی روزمره ایجاد می‌کند و نباید آثار جنگ را فقط به صحنه‌های انفجار یا حملات مستقیم در پایتخت و شهرهای بزرگ فروکاست.

او در پایان می‌گوید برای فهم آسیب‌های جنگ باید به پیامدهای ساختاری آن نیز توجه کرد. از نظر او، فقر یکی از جدی‌ترین پیامدهای جنگ است و زنانی که پیشاپیش در موقعیت‌های شکننده زندگی می‌کرده‌اند، در نتیجه این بحران با شرایطی به‌مراتب دشوارتر روبه‌رو خواهند شد؛ شرایطی که حتی پس از پایان بمباران‌ها و آغاز بازسازی نیز ادامه خواهد داشت.

فایل صوتی گفت‌وگو با نسیم مقرب را در لینک زیر بشنوید: