لبنان زیر آتش؛ اسرائیل استراتژی «مدل غزه» را دنبال می‌کند

لبنان زیر حملات مداوم اسرائیل است. ارتش اسرائیل حملات شدیدی را به مناطق مختلف لبنان، از جمله ضاحیه بیروت و روستاهای جنوب این کشور انجام داده است. بر اساس گزارش‌ها، وزیر دفاع اسرائیل دستور انهدام پل‌های مورد استفاده بر روی رود لیتانی را صادر کرده است. در روز یکشنبه، ۲۲ مارس پل «القاسمیه» بر روی لیتانی در جنوب لبنان را منهدم کردند.

شمار کشته‌شدگان در لبنان بر اثرحملات اسرائیل در سه هفته اخیر (از ۲۸ فوریه تا ۲۱ مارس ۲۰۲۶) از هزار تن فراتر رفته است.

شروع درگیری

گروه شیعی مسلح حزب الله در لبنان، در طول سال‌های ۲۰۲۳–۲۰۲۴ ضربات سختی خورد. اما توانست خود را تا حدی بازسازی کند و گمان بر این است که این کار با کمک دولت ایران انجام شده است.

در جریان «جنگ دوازده روزهٴ» کوتاه اما شدید ژوئن ۲۰۲۵ میان اسرائیل و ایران، حزب الله بی طرفی کامل خود را حفظ کرد و به توافق توقف خصومت‌ها که در نوامبر ۲۰۲۴ میانجی گری آمریکا انجام شد، پایبند ماند. در هفته‌های منتهی به هجوم آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه ۲۰۲۶، رهبری حزب الله موضعی غیرمتعهدانه اتخاذ کرد.

با ترور علی خامنه‌ای، رهبر حکومت شیعی ایران، شیعیان لبنان برآشفته شدند و گرایش به درگیری در حزب الله هم بالا گرفت. اسرائیل به استقبال درگیری رفت و فورا به شلیک ۲ مارس حزب الله به سوی شمال اسرائیل پاسخ داد. ارتش اسرائیل عملیات هوایی گسترده‌ای را در جنوب لبنان، دره بقاع و حومه‌های جنوبی پرجمعیت بیروت که به ضحیه معروف است، آغاز کردند.

پیش گرفتن «مدل غزه»

تا اواسط مارس ۲۰۲۶، سطوح سیاسی و نظامی اسرائیل به طور صریح خطوط استراتژی حداکثری‌ای را به بیان درآوردند که یادآور ویرانی کامل در سرزمین‌های فلسطینی است. این رویکرد به طور گسترده از سوی مقامات اسرائیلی و ناظران بین المللی به عنوان «مدل غزه» شناخته شده است. دیگر هدف کلی، بازدارندگی حزب الله از طریق حملات تنبیهی نیست، بلکه برقراری کنترل فیزیکی مطلق بر خاک لبنان و تغییر دائمی چشم انداز جمعیتی منطقه مرزی است.

اظهارات مقامات اسرائیلی درباره این اهداف به طرز قابل توجهی شفاف است:

وزیر دارایی، بزالیل اسموتریچ، علنا هشدار داده که حومه ضحیه بیروت به زودی شبیه شهر کاملا ویران شده خان یونس در جنوب غزه خواهد شد. سایر اعضای ائتلاف حاکم بر اسرائیل جاه طلبی‌های سرزمینی رادیکال تری را به زبان آوردند. آمیت هالوی از حزب لیکود وعده داده که رود لیتانی باید به «خط زرد» شمالی جدید اسرائیل تبدیل شود، در حالی که زوی سوکوت از ارتش خواسته تا مناطقی در جنوب لبنان را تصرف کند، روستاها را به طور کامل نابود کند و زمین را به دولت اسرائیل ضمیمه نماید.

با ترجمه این سخنان به دستورالعمل‌های عملیاتی، وزیر دفاع اسرائیل کاتز به ارتش اسرائیل دستور داد تا تخریب سیستماتیک خانه‌های لبنانی در تمام «روستاهای خط مقدم» را تسریع کند و فوراً تمام پل‌های روی رود لیتانی را تخریب نماید. این به این معناست که عملا تلاش می‌کنند دولت لبنان را به طور فیزیکی به دو نیم تقسیم کرده و جنوب را منزوی کنند.

ریشه کنی زیرساخت‌های غیرنظامی شیعیان

یکی از اجزای حیاتی استراتژی کنونی اسرائیل، هدف قرار دادن عمدی جناح‌های مدنی، اجتماعی و مالی حزب الله است تا حمایت مردمی آن را تضعیف کرده و ظرفیت اداری آن را برای همیشه فلج کند. ارتش اسرائیل اهداف خود را بسیار فراتر از دارایی‌های نظامی سنتی، پرتابگرهای راکت و سنگرهای فرماندهی گسترش داده است.

بر اساس گزارش‌های خبرگزاری آسوشیتدپرس، حملات هوایی به طور سیستماتیک بیش از دوازده شعبه شبکه مالی القرض الحسن را که به عنوان نهاد بانکی اصلی برای پایگاه گسترده حزب الله عمل می‌کند، ویران کرده است. این بمباران همچنین مقر تلویزیونی المنار و ایستگاه‌های رادیویی النور را نابود کرده و عملا دستگاه رسانه‌ای این گروه را کور کرده است. علاوه بر این، پمپ بنزین‌های آمانه و سوپرمارکت‌های تخفیفی محبوب سجاد را هدف قرار داده است؛ نهادهایی که به خانواده‌های شیعه کم درآمد غذا و سوخت با یارانه سنگین ارائه می‌دهند.

عفو بین الملل اعلام کرده است که حملات مرتبط با تسلیحات مالی و غیرنظامی حزب الله نیازمند تحقیقات فوری درباره جنایات جنگی است، زیرا این نهادها به شدت توسط جمعیت غیرنظامی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تهاجم زمینی

بمباران هوایی فشرده در ۱۶ مارس ۲۰۲۶ به اوج رسید، زمانی که اسرائیل حمله زمینی جامع و چندجانبه‌ای به جنوب لبنان را آغاز کرد. با حمایت بیش از ۱۰۰ هزار نیروی ذخیره بسیج‌شده و استقرار حداقل چهار تیپ رزمی، ستون‌های زرهی اسرائیل از چندین جهت در امتداد خط آبی پیشروی کردند.

تحرک‌های میدان نبرد در هفته بعد پیشروی منظم اسرائیل را نشان می‌دهد که با مقاومت مستحکم و نامتقارن سلول‌های حزب الله که از حمله هوایی اولیه جان سالم به در برده بودند، مواجه شد.

هدف عملیاتی فوری ارتش اسرائیل این است که نیروهای حزب الله را کاملا به شمال رودخانه لیتانی عقب براند و ۱۳ موضع نظامی دائمی در خاک لبنان ایجاد کند تا منطقه حائل جدید و گسترده‌تری ایجاد شود. با وجود برتری متعارف قاطع ارتش اسرائیل، ساکنان لبنانی و تحلیل گران اطلاعاتی میدانی گزارش می‌دهند که نیروهای اسرائیلی نتوانسته‌اند شهرهایی مانند خیام را به طور کامل تصرف و آرام کنند، چرا که با مقاومت مرگبار مداوم روبرو هستند. همزمان، اسرائیل از عقب نشینی نیروها از پنج موضع و دو «منطقه حائل» که از زمان فروپاشی آتش بس ۲۰۲۴ در نزدیکی خط آبی اشغال کرده بود، خودداری کرده و از این پایگاه‌ها برای گسترش نیروها به عمق خاک لبنان استفاده کرده است.

فاجعه انسانی بی‌سابقه

شدت درگیری‌های شدید بحران انسانی تاریخی را در لبنان رقم زده است که به سرعت ویرانی‌های اجتماعی-اقتصادی ناشی از فروپاشی مالی ۲۰۱۹ و آسیب‌های انفجار بندر بیروت در ۲۰۲۰ را تحت الشعاع قرار داده است. این بحران با آمار آوارگی حیرت آور، تلفات گسترده و حمله وسیع به درمانگاه‌ها و دیگر نهادهای شهروندی مشخص می‌شود.

تا تاریخ ۲۲ مارس ۲۰۲۶، لشکرکشی اسرائیل منجر به مرگ تأیید شده بیش از ۱۰۲۴ نفر در لبنان و بیش از ۲۷۴۰ نفر به شدت زخمی شده است. حجم حملات هوایی اسرائیل، همراه با دستورهای گسترده و پیوسته تخلیه که بخش‌های وسیعی از جنوب لبنان، دره بقاع و حومه جنوبی بیروت را پوشش می‌دهد، باعث خروج گسترده و آشفته‌ای شده است.

بیش از یک میلیون نفر −که معادل حیرت آور ۱۹ درصد کل جمعیت لبنان هستند − ظرف چند هفته به صورت داخلی آواره شده‌اند. سازمان ملل گزارش می‌دهد که از این جمعیت آواره، نزدیک به ۳۰۰ هزار نفر کودک هستند. سرعت جابجایی کاملا منابع شهرداری و ایالتی را تحت فشار قرار داده است. ده‌ها هزار خانواده مجبور شدند با تنها چند ساعت اطلاع قبلی فرار کنند، آنچه اندک می‌توانستند حمل کنند و جاده‌ها به سمت شمال به سوی بیروت و استان جبل لبنان را مسدود کردند. آسیب‌های ناشی از این مهاجرت در گزارش‌های زمینی سازمان‌هایی مانند "آنِرا" ثبت شده است که خانواده‌ها را در حال فرار با لباس خواب در دل شب مستند می‌کنند.

جمعیت‌های آواره در شرایط بسیار ناپایدار پناه گرفته‌اند. در حالی که سایت‌ها و مدارس رسمی به پناهگاه‌های اضطراری تبدیل شده اند، اما به سرعت به حداکثر ظرفیت رسیدند. در نتیجه، هزاران خانواده آواره مجبور شده‌اند در هوای آزاد بخوابند و چادرهای موقتی پوشیده شده با ملحفه‌های پلاستیکی در امتداد ساحل بیروت برپا کنند.

وضعیت به ویژه در دره بقاع وخیم است، جایی که خانواده‌ها بدون دسترسی به گرمایش کافی یا لوازم زمستانی، در طول شب با افت شدید و تهدیدکننده زندگی دما مواجه می‌شوند. بحران با آسیب پذیری‌های اقتصادی پیشین تشدید می‌شود؛ خانواده‌هایی که پیش تر برای تأمین غذای پایه و مراقبت‌های بهداشتی مشکل داشتند، اکنون در فقر مطلق فرو رفته‌اند و با قیمت‌های بالای اجاره و بهره کشی در مناطق امن تر مواجه‌اند. علاوه بر این، پناهندگان فلسطینی ساکن لبنان گرفتار آوارگی مجددی شده‌اند و با برخورد بمب‌های اسرائیلی در مجاورت یا مستقیما درون اردوگاه‌های پرجمعیت پناهندگان دچار آسیب شدید شده‌اند.

هدف گیری زیرساخت‌های بهداشتی

یکی از ویژگی‌های تعیین کننده و بسیار بحث برانگیز درگیری مارس ۲۰۲۶، تخریب گسترده و سیستماتیک زیرساخت‌های بهداشتی لبنان است. مقامات بهداشتی لبنان، سازمان‌های غیردولتی بین المللی و ناظران حقوق بشر گزارش داده‌اند که هجومی عمدی علیه کارکنان پزشکی و مراکز اورژانس انجام شده است که ظرفیت کشور را برای پاسخ به حوادث گسترده به شدت فلج کرده است.

بر پایه‌ تحقیقات گاردین، بین ۲ تا ۲۱ مارس، اسرائیل دست کم ۱۲۸ مرکز پزشکی و آمبولانس در سراسر جنوب لبنان را هدف قرار داده است. این حملات منجر به کشته شدن ۴۰ نفر از کارکنان بهداشتی و زخمی شدن شدید ۱۰۷ نفر شده است.

عفو بین الملل و دفتر حقوق بشر سازمان ملل هشدارهای جدی صادر کرده‌اند که حمله عمدی به کادر پزشکی و اشیای غیرنظامی − صرف نظر از وابستگی سیاسی ادعایی شان− طبق حقوق بین الملل بشردوستانه یک جنایت جنگی جدی محسوب می‌شود.