فشار عربستان برای تشدید حمله به ایران و آمادگی امارات برای تشکیل نیرو در تنگه هرمز

در حالی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران وارد هفته چهارم خود شده، تحرکات دیپلماتیک و نظامی در منطقه شدت گرفته است.

روزنامه گاردین در گزارشی آورده است که عربستان سعودی از واشنگتن خواسته حملات خود به ایران را تشدید کند و هم‌زمان در حال بررسی ورود مستقیم به درگیری است؛ در سوی دیگر، امارات متحده عربی نیز برای مقابله با اختلال در تنگه هرمز، به‌دنبال تشکیل یک نیروی چندملیتی دریایی با مشارکت کشورهای غربی است. تحولاتی که می‌تواند مسیر امنیت انرژی و معادلات ژئوپلیتیکی خاورمیانه را به‌طور اساسی تغییر دهد.

عربستان: فشار برای تشدید جنگ و بررسی ورود مستقیم به درگیری

در گزارش گاردین گفته‌شده یک منبع اطلاعاتی سعودی تأیید کرده است که عربستان سعودی از ایالات متحده آمریکا خواسته حملات خود به ایران را افزایش دهد، در حالی که ریاض هم‌زمان در حال بررسی تصمیمی درباره مشارکت مستقیم در جنگ است.

این منبع گزارش روزنامه نیویورک‌تایمز را تأیید کرده که بر اساس آن، محمد بن سلمان، ولیعهد و رهبر عملی عربستان سعودی، از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا خواسته است جنگ علیه ایران را زود متوقف نکند. او این کارزار مشترک آمریکا و اسرائیل را «فرصتی تاریخی» برای بازسازی نظم خاورمیانه توصیف کرده است.

به‌گفته این منبع، ریاض نه‌تنها خواهان ادامه عملیات نظامی است، بلکه بر تشدید آن نیز تأکید دارد. ترامپ نیز ظاهراً این نقش ولیعهد را تأیید کرده و به خبرنگاران گفته است: «بله، او یک جنگجو است. او با ما می‌جنگد.»

با وجود گذشت نزدیک به چهار هفته از آغاز جنگ، هنوز گزارشی از مشارکت مستقیم نظامی عربستان در جنگ با ایران منتشر نشده است. با این حال، یک تحلیلگر سیاسی سعودی گفته اگر تلاش‌های صلح به‌رهبری پاکستان شکست بخورد، احتمال ورود عربستان به جنگ افزایش می‌یابد.

محمد الحمید، تحلیلگر ژئوپلیتیک سعودی، گفته است:

او تأکید کرد که عربستان سعودی «واکنش عجولانه نشان نمی‌دهد» و در حال تنظیم پاسخ خود برای سناریویی است که در آن تشدید تنش، در صورت وقوع، «حساب‌شده و قاطع» خواهد بود. به‌گفته او، ریاض به‌دنبال جنگ نبوده، اما همه گزینه‌ها را روی میز نگه داشته است.

در این میان، عربستان هدف حملات پهپادی ایران نیز قرار گرفته است؛ حملاتی که در پاسخ به عملیات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه (آغاز جنگ) انجام شده‌اند. یک حمله پهپادی هفته گذشته به پالایشگاهی در ینبع در ساحل دریای سرخ اصابت کرد و نشان داد ایران می‌تواند خطوط حیاتی صادرات نفت عربستان را نیز تهدید کند.

هرچند عربستان سعودی به‌دلیل امکان انتقال نفت از طریق خطوط لوله به دریای سرخ، نسبت به همسایگان خود کمتر در معرض انسداد تنگه هرمز قرار دارد، اما این حملات هشداری جدی تلقی می‌شوند—به‌ویژه اگر متحدان ایران در یمن، یعنی حوثی‌ها، با زرادخانه موشکی خود وارد جنگ شوند.

هشام الغنام، کارشناس دفاعی سعودی، به گاردین گفته است عربستان هنوز «بی‌طرفی محتاطانه» خود را حفظ کرده، اما در صورت حمله حوثی‌ها به دارایی‌های سعودی، ممکن است به حمایت از ائتلاف دفاعی یا اقدام تلافی‌جویانه محدود روی آورد.

رقابت تاریخی میان عربستان سعودی و ایران—به‌عنوان مدعیان رهبری جهان سنی و شیعه—همچنان در پس‌زمینه این تحولات قرار دارد. در سال‌های اخیر، ریاض ترجیح می‌داد اختلافات بر سر برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران از طریق مذاکره حل شود، اما آغاز جنگ در میانه مذاکرات، معادلات را تغییر داده است.

خالد الجبری، تحلیلگر سعودی در تبعید، می‌گوید سیاست پیشین عربستان این بود که «جنگ را شروع نکنید، اما اگر شروع شد، کار را تمام کنید». به‌گفته او، ایرانِ تضعیف‌شده اما هنوز خطرناک، می‌تواند غیرقابل پیش‌بینی‌تر باشد.

در عین حال، برخی تحلیلگران معتقدند محمد بن سلمان اکنون ناچار است در اتکای امنیتی به آمریکا بازنگری کند. تجربه حمله به تأسیسات نفتی عربستان در سال ۲۰۱۹—که پاسخ قاطعی از سوی آمریکا در پی نداشت—و سپس توافق آشتی با ایران با میانجی‌گری چین، نشان‌دهنده تغییرات پیشین در سیاست ریاض است.

اکنون با آغاز جنگ و پاسخ ایران، عربستان سعودی با دوراهی دشواری روبه‌رو شده: ورود فعال‌تر به درگیری یا حفظ فاصله در شرایطی که تهدیدها در حال افزایش است.

امارات: تلاش برای تشکیل نیروی بین‌المللی در تنگه هرمز

در تحولی مرتبط، گزارش‌ها حاکی از آن است که امارات متحده عربی به آمریکا و متحدان غربی اعلام کرده آماده است در یک نیروی دریایی چندملیتی برای بازگشایی تنگه هرمز مشارکت کند.

بر اساس گزارش فایننشال تایمز، امارات در تلاش است ده‌ها کشور را برای تشکیل «نیروی امنیتی هرمز» متقاعد کند؛ نیرویی که هدف آن حفاظت از این گذرگاه حیاتی در برابر حملات ایران و اسکورت کشتی‌های تجاری خواهد بود.

امارات در این بحران بیش از هر کشور دیگری در منطقه—حتی اسرائیل—هدف حملات ایران قرار گرفته است. این در حالی است که برخی متحدان آمریکا اعلام کرده‌اند در حال حاضر برنامه‌ای برای اعزام نیرو جهت بازگشایی تنگه هرمز ندارند و درخواست دونالد ترامپ برای حمایت نظامی را رد کرده‌اند.

فرانسه اعلام کرده با حدود ۳۵ کشور برای بررسی گزینه‌های ممکن جهت ایجاد مأموریت بازگشایی تنگه هرمز گفت‌وگو کرده، اما اجرای چنین طرحی را به پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران موکول کرده است.

ایران عملاً تنگه هرمز را مسدود کرده؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد از انتقال جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند. این اقدام باعث افزایش قیمت انرژی و تشدید نگرانی‌ها درباره تورم جهانی شده است.

امارات متحده عربی همچنین همراه با بحرین در حال کار بر روی قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل است تا به هر نیروی احتمالی آینده، مشروعیت بین‌المللی بدهد. با این حال، احتمال مخالفت روسیه و چین با چنین طرحی وجود دارد.

اعضای شورای امنیت مذاکراتی را درباره پیش‌نویس‌هایی برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در اطراف تنگه هرمز آغاز کرده‌اند؛ از جمله پیش‌نویس بحرین که استفاده از «تمام ابزارهای لازم» را مجاز می‌داند.

هفته گذشته نیز یک مقام ارشد اماراتی اعلام کرده بود که این کشور ممکن است به ابتکار تحت رهبری آمریکا برای حفاظت از کشتیرانی در تنگه هرمز بپیوندد.

این آبراه برای اقتصاد امارات—به‌عنوان یکی از صادرکنندگان بزرگ نفت و یک مرکز مهم تجاری—اهمیتی حیاتی دارد. ایران در هفته‌های اخیر بارها به یک بندر اماراتی خارج از خلیج فارس که برای بارگیری نفت استفاده می‌شود حمله کرده است.