چرا پاکستان به‌عنوان میانجی میان آمریکا و ایران ظاهر شده است؟

با تشدید ترس از یک درگیری منطقه‌ای گسترده‌تر در پی حملات ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به ایران که از اواخر فوریه آغاز شد، پاکستان به‌عنوان یک میانجی غیرمنتظره ظاهر شده و پیشنهاد داده است تا به آوردن واشنگتن و تهران به میز مذاکره کمک کند.

اسلام‌آباد اغلب برای ایفای نقش میانجی در دیپلماسی‌های حساس فراخوانده نمی‌شود، اما این بار به دلایل متعددی قدم به این عرصه گذاشته است؛ هم به این دلیل که روابط نسبتاً خوبی با هر دو طرف (واشنگتن و تهران) دارد و هم به این خاطر که منافع زیادی در به سرانجام رسیدن این جنگ و حل‌وفصل آن دارد.

مقامات دولتی پاکستان اعلام کرده‌اند که تلاش‌های صلح علنی آن‌ها حاصل هفته‌ها دیپلماسی پنهان است، هرچند جزئیات کمی در این‌باره ارائه داده‌اند. آن‌ها همچنین اعلام کرده‌اند که اسلام‌آباد آماده میزبانی از گفت‌وگوها میان نمایندگان ایالات متحده و ایران است.

آنچه باید درباره تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان بدانید:

پاکستان در ارائه طرح ۱۵ ماده‌ای به ایران کمک کرد

نقش پاکستان در مذاکرات ایران و آمریکا تنها چند روز پیش و در پی گزارش‌های رسانه‌ای فاش شد. مقامات اسلام‌آباد بعداً تأیید کردند که پیشنهاد ایالات متحده به ایران منتقل شده است.

هنوز مشخص نیست چه کسی به‌عنوان رابط ایران در این گفت‌وگوهای غیرمستقیم عمل کرده است. ایران با رد پیشنهاد آمریکا، بر این موضع پافشاری کرده که چنین گفت‌وگوهایی نداشته است، اما تهران تأیید کرده که با پیشنهادهای خود به آن پاسخ داده است.

به‌گفته مقامات پاکستانی، پیام‌های ایالات متحده به ایران منتقل و پاسخ‌های ایران نیز به واشنگتن ارسال می‌شود؛ هرچند آن‌ها مشخص نکردند که این فرآیند چگونه مدیریت می‌شود یا چه کسی مستقیماً با چه کسی در ارتباط است. اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، این هفته گفت که ترکیه و مصر نیز در پشت صحنه برای آوردن طرفین به میز مذاکره تلاش می‌کنند.

عبدالله خان، مدیر عامل «مؤسسه مطالعات درگیری و امنیت پاکستان»، معتقد است که تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان ممکن است به خویشتن‌داری نسبی در این جنگ کمک کرده باشد. او خاطرنشان کرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با استناد به پیشرفت‌های دیپلماتیک، تهدیدهای خود مبنی بر حملات گسترده به زیرساخت‌های انرژی ایران را به تعویق انداخته است؛ همچنین پاسخ‌های ایران به منافع آمریکا در خلیج‌فارس نیز در تلاشی برای حفظ فضا برای دیپلماسی، حساب‌شده بوده است.

روابط با آمریکا و ایران، مسیر را برای نقش جدید پاکستان هموار کرد

مذاکرات پیشین ایران و آمریکا عمدتاً توسط کشورهای خاورمیانه از جمله عمان و قطر تسهیل می‌شد، اما با قرار گرفتن آن‌ها در معرض آتش (تنش‌های) ایران در طول جنگ، پاکستان این نقش را بر عهده گرفته است.

تحلیلگران می‌گویند نزدیکی جغرافیایی پاکستان به ایران ـ به‌عنوان یکی از همسایگان آن ـ در کنار روابط دیرینه با ایالات متحده، جایگاه منحصربه‌فردی به این کشور بخشیده است؛ آن هم در زمانی که ارتباط مستقیم بین دو طرف محدود باقی مانده است.

اسلام‌آباد روابط کاری خوبی با اکثر طرف‌های کلیدی در این جنگ، از جمله آمریکا و ایران دارد. این کشور پیوندهای استراتژیک نزدیکی با کشورهای حوزه خلیج‌فارس از جمله عربستان سعودی دارد که سال گذشته با آن توافق‌نامه همکاری دفاعی امضا کرد. با این حال، پاکستان به‌دلیل مسئله لاینحل کشور فلسطین، هیچ رابطه دیپلماتیکی با اسرائیل ندارد.

روابط ایالات متحده و پاکستان از سال گذشته با افزایش تعاملات دیپلماتیک و گسترش پیوندهای اقتصادی بهبود یافته است. پاکستان همچنین به‌رغم مخالفت‌های اسلام‌گرایان در داخل، به «شورای صلح» ترامپ پیوست که هدف آن تضمین صلح در غزه است.

در پایان هفته جاری، ترامپ با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفت‌وگو کرد؛ کسی که رئیس‌جمهور آمریکا علناً او را «فیلد مارشال محبوب» خود توصیف کرده است. تحلیلگران می‌گویند او بازیگری است که از روابط خوبی با ارتش‌های ایران و ایالات متحده برخوردار است.

منافع حیاتی پاکستان در مذاکرات آتش‌بس

سید محمد علی، تحلیلگر امنیتی مستقر در اسلام‌آباد، معتقد است این درگیری برخی از «بزرگترین چالش‌های امنیت اقتصادی و انرژی» را در تاریخ پاکستان ایجاد کرده است.

این کشور بخش عمده نفت و گاز خود را از خاورمیانه تأمین می‌کند و به‌گفته او، پنج میلیون پاکستانی شاغل در جهان عرب، سالانه حواله‌های ارزی به خانه می‌فرستند که تقریباً با کل درآمد صادراتی این کشور برابری می‌کند.

افزایش تنش‌ها پیش از این منجر به بالا رفتن قیمت جهانی نفت شده و پاکستان را مجبور کرده است قیمت سوخت را حدود ۲۰ درصد افزایش دهد که این موضوع فشار مضاعفی بر دولت شهباز شریف، نخست‌وزیر این کشور وارد کرده است.

این جنگ همچنین به ناآرامی‌های داخلی دامن می‌زند، آن هم در حالی که پاکستان ماه‌هاست با درگیری‌های خود با افغانستانِ همسایه دست‌وپنجه نرم می‌کند. اسلام‌آباد دولت طالبان در آن کشور را متهم کرده است که با گروه‌های شبه‌نظامی که پشت حملات در پاکستان هستند، مدارا می‌کند.

اوایل این ماه، در پی حملات ایالات متحده به ایران، تظاهراتی در سراسر کشور به‌پا شد و معترضان در چندین شهر با نیروهای امنیتی درگیر شدند.

یک روز پس از حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران که منجر به کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی شد، درگیری‌هایی در شهر بندری کراچی در جنوب پاکستان و بخش‌هایی از شمال این کشور رخ داد که دست‌کم ۲۲ کشته و بیش از ۱۲۰ زخمی در سراسر کشور بر جای گذاشت.

در کراچی، پس از آن‌که جمعیت معترض به محوطه کنسولگری ایالات متحده نفوذ کرده و تلاش کردند آن را به آتش بکشند حداقل ۱۲ نفر در اطراف کنسولگری کشته شدند.

خامنه‌ای یک شخصیت مذهبی و سیاسی محوری برای شیعیان از جمله در پاکستان بود.

پیشینه پاکستان در میانجی‌گری

اگرچه پاکستان به‌ندرت به‌عنوان میانجی عمل می‌کند، اما این کشور در برخی از گفت‌وگوهای بسیار سطح بالا نقش‌آفرینی کرده است.

در دهه ۱۹۷۰ ژنرال یحیی خان، رئیس‌جمهور وقت پاکستان، تماس‌های پشت‌پرده‌ای را تسهیل کرد که منجر به سفر تاریخی ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور آمریکا به چین در سال ۱۹۷۲ شد. آن سفر راه را برای برقراری روابط دیپلماتیک بین واشنگتن و پکن در سال ۱۹۷۹ هموار کرد.

از آن زمان، پاکستان در چندین درگیری پیچیده منطقه‌ای دیگر نیز نقش داشته است که بارزترین آن‌ها در جریان پیمان ۱۹۸۸ ژنو بود که راه را برای خروج شوروی از افغانستان هموار کرد. اسلام‌آباد به‌عنوان یک کشور خط مقدم و رابط کلیدی، در مذاکرات با میانجی‌گری سازمان ملل شرکت کرد و در عین حال با ایالات متحده و سایر ذی‌نفعان همکاری نزدیکی داشت و به افزایش فشار بر مسکو برای خارج کردن نیروهایش کمک کرد.

در سال‌های اخیر نیز پاکستان تماس‌های بین طالبان افغانستان و واشنگتن را تسهیل کرد که منجر به مذاکرات دوحه شد. این مذاکرات به توافق سال ۲۰۲۰ ختم شد و زمینه را برای خروج نیروهای ناتو به رهبری آمریکا و بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ فراهم کرد.

برگرفته از آسوشیتدپرس