آمار تازه از خسارت جنگ به میراث فرهنگی ایران؛ صدها اثر تاریخی و ده‌ها موزه آسیب دیده‌اند

در تازه‌ترین گزارش منتشرشده، ابعاد خسارت‌های جنگ به میراث فرهنگی ایران بیش از پیش آشکار شده است. بر اساس آمار رسمی وزارت میراث فرهنگی که نشریه «پیام ما» آن را منتشر کرده، دست‌کم ۱۳۱ بنای تاریخی در سطوح جهانی، ملی و واجد ارزش، به‌همراه هفت بافت تاریخی در شهرهای مختلف و بیش از ۴۸ موزه در سراسر کشور، در جریان حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند.

این در حالی است که جنگی که بیش از یک ماه از آغاز آن می‌گذرد، نه‌تنها زیرساخت‌های حیاتی، بلکه بخش مهمی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران را نیز هدف قرار داده است. سرزمینی که در هر گوشه آن نشانه‌هایی از تمدنی کهن دیده می‌شود، اکنون با تهدیدی جدی علیه میراث مادی خود مواجه است.

با وجود این آمارها، یک خلأ مهم در گزارش‌های رسمی به چشم می‌خورد: اطلاعاتی درباره وضعیت محوطه‌های باستانی و تپه‌های تاریخی منتشر نشده است. به نظر می‌رسد تمرکز نهادهای مسئول بیشتر بر بناهای شهری بوده و بسیاری از محوطه‌های باستانی، که برخی از آن‌ها در نزدیکی مراکز نظامی قرار دارند، هنوز به‌طور دقیق ارزیابی و پایش نشده‌اند.

در یکی از تازه‌ترین تحولات، روز یکشنبه ۱۶ فروردین رئیس اداره میراث فرهنگی کوهپایه از وارد آمدن خسارت‌های جدی به بخش‌هایی از برج و باروها و همچنین کاروانسرایی متعلق به دوره ساسانی، در پی بمباران این شهرستان خبر داد.

در میان آثار آسیب‌دیده، نام برخی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی کشور نیز دیده می‌شود؛ از جمله کاخ گلستان که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، کاخ مرمر، مجموعه سعدآباد و موزه دانشگاه جنگ (خانه تیمورتاش).

گزارش‌ها حاکی از آن است که این بناها با آسیب‌های ساختاری مواجه شده‌اند و در برخی موارد، میزان تخریب به حدی است که امکان بازسازی کامل آن‌ها بسیار دشوار یا حتی غیرممکن ارزیابی می‌شود.

این حملات که به‌عنوان تهاجم‌های هوایی گزارش شده‌اند، واکنش نهادهای بین‌المللی را نیز در پی داشته است. بسیاری از کارشناسان و فعالان عرصه میراث فرهنگی، این اقدامات را تهدیدی جدی علیه میراث بشری دانسته‌اند.

در همین حال، برخی حامیان ادامه جنگ تلاش کرده‌اند این‌گونه القا کنند که آثار فرهنگی آسیب‌دیده به‌راحتی قابل مرمت و بازسازی هستند. اما متخصصان حوزه میراث فرهنگی این دیدگاه را رد می‌کنند و معتقدند هر اثر تاریخی پس از آسیب، اصالت اولیه خود را برای همیشه از دست می‌دهد. به گفته آن‌ها، مرمت تنها می‌تواند روند تخریب را کند یا متوقف کند، اما آنچه نابود شده، دیگر به شکل نخست بازنمی‌گردد.

با ادامه جنگ، نگرانی‌ها درباره سرنوشت باقی‌مانده میراث فرهنگی ایران نیز افزایش یافته و بسیاری خواستار توجه فوری و اقدامات حفاظتی گسترده‌تر برای جلوگیری از خسارت‌های بیشتر هستند.