نقش پاکستان، ترکیه و مصر در کاهش تنش میان آمریکا و ایران

آیا پاکستان، ترکیه و مصر در کاهش تنش‌ها نقش ایفا کرده‌اند؟ پاسخ کوتاه این است: بله، این کشورها ظرفیت دیپلماتیک لازم برای ایفای نقش میانجی را دارند. در واقعیت، پاکستان، ترکیه و مصر پیش از این در چندین مورد نقش مهمی در مدیریت تنش‌ها و جلوگیری از گسترش درگیری در خاورمیانه ایفا کرده‌اند.

در حالی که عمان، قطر و سوئیس به‌طور سنتی به‌عنوان میانجی‌های اصلی میان ایالات متحده آمریکا و ایران شناخته می‌شوند، پاکستان، ترکیه و مصر نیز در زمان بروز بحران‌های منطقه‌ای از عرصه دیپلماتیک کناره نمی‌گیرند. اکسیوس در خبری نوشت که میانجی‌ها شامل «پاکستان، مصر و ترکیه» در تلاش برای رسیدن به توافق جمهوری اسلامی و آمریکا و یا دست‌کم دادن زمان بیشتر به مذاکرات هستند.

پاکستان

پاکستان همسایه شرقی ایران با حدود ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک است و به‌طور تاریخی نقشی متوازن میان عربستان سعودی، ایران و ایالات متحده ایفا کرده است. پاکستان به‌طور رسمی حافظ منافع کنسولی ایران در ایالات متحده است و دفتر حفاظت منافع ایران در سفارت پاکستان در واشنگتن دی‌سی واقع شده است.

مقام‌های اسلام‌آباد و تهران بارها به روابط دوستانه و برادرانه و پیوندهای فرهنگی و مذهبی میان دو کشور اشاره کرده‌اند. برخلاف برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، آمریکا در پاکستان پایگاه‌های نظامی ندارد و در جنگ اخیر هم وارد نشده است.

پاکستان بر اساس منافع خود، از تکیه بر واردات نفت گرفته تا اجتناب از ناامنی در منطقه، در روزهای اخیر به‌طور فعال تلاش کرده تا میانجی اصلی در جنگ میان ایالات متحده و ایران باشد.

با وجود این تلاش‌ها، ایران ادعای وجود میانجی‌گری مستقیم را رد می‌کند. یک منبع دیپلماتیک به روزنامه هاآرتص گفته است که پاکستان بر این باور است احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، عملاً تصمیم‌گیر اصلی در ایران است و معتقد است کشورش در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل در موقعیت برتر قرار دارد.

در آخرین خبرها از روند گفت‌وگوهای صلح، رضا امیری‌مقدم، سفیر ایران در پاکستان، روز سه‌شنبه (۱۸ فروردین) در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) اعلام کرد که تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ به مرحله‌ای «حساس و سرنوشت‌ساز» نزدیک شده است.

ترکیه

ترکیه به‌عنوان یکی از اعضای ناتو که با ایران مرز مشترک دارد، از فعال‌ترین میانجی‌ها به شمار می‌رود. آنکارا اغلب پیام‌هایی را میان واشنگتن و تهران منتقل می‌کند تا خطوط قرمز مشخص و از تبدیل تنش‌های نظامی به یک درگیری تمام‌عیار جلوگیری شود. ادامه جنگ و درگیری در منطقه، به ویژه مورد اخیر، به هیچ وجه در جهت منافع ترکیه نیست.

این جنگ بالقوه می‌تواند موجی از پناهندگان و مهاجران را به سوی ترکیه روانه کند و از نظر استراتژیک هم ممکن است سبب افزایش نفوذ اسرائیل و همچنین قدرت گرفتن کردهای منطقه شود. ترکیه در اولین بیانیه خود پس از شروع جنگ خواهان توقف فوری حملات شد و برای میانجی‌گری اعلام آمادگی کرد.

مصر

تلاش‌های میانجی‌گرانه مصر معمولاً بر مناقشه اسرائیل و غزه متمرکز است. با این حال، به‌عنوان یکی از قدرت‌های مهم جهان عرب، کانال‌های ارتباطی اطلاعاتی با ایران را حفظ کرده و به دنبال کاهش تنش‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در حوزه امنیت دریای سرخ و آبراه‌های اطراف، است.

پیش از شروع جنگ، مجتبی فردوسی‌پور، رئیس دفتر حافظ منافع ایران در مصر، در گفت‌وگو با شبکه الجزیره قطر گفته بود: تلاش میانجی‌گران عرب میان ایران و آمریکا برای جلوگیری از هرگونه تشدید تنش ادامه دارد.کمی بعد و پس از شروع جنگ و در جریان یک ضیافت افطاری، عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، به وقایع اخیر اشاره کرده و گفته بود که مصر همچنان در تلاش برای میانجیگری صادقانه برای توقف جنگ است.

در مجموع، پاکستان، ترکیه و مصر هر یک با تکیه بر موقعیت ژئوپولیتیک، شبکه‌های ارتباطی و منافع منطقه‌ای خود، تلاش کرده‌اند در مهار تنش‌ها نقش ایفا کنند. با این حال، اثرگذاری این تلاش‌ها بیش از آنکه به ظرفیت دیپلماتیک این کشورها وابسته باشد، به اراده سیاسی طرف‌های درگیر و میزان آمادگی آن‌ها برای کاهش تنش بستگی دارد. به نظر می‌رسد در شرایط کنونی، میانجی‌گری‌ها بیش از آنکه به توافقی فوری منجر شود، با هدف جلوگیری از گسترش درگیری و خرید زمان برای ادامه مذاکرات دنبال می‌شود.