در ۱۲ سال گذشته دست‌کم ۱۱۷ شهروند بلوچ در گودال‌های ذخیره آب جان باخته‌اند

بر اساس داده‌های مستندشده توسط شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان، طی ۱۲ سال گذشته دست‌کم ۱۱۷ شهروند بلوچ، از جمله ۱۰۹ کودک زیر ۱۲ سال، بر اثر سقوط به داخل هوتگ‌ها جان خود را از دست داده‌اند. این آمار که بر پایه گزارش‌های مردمی گردآوری شده، احتمالاً کمتر از واقعیت است؛ چرا که به‌دلیل محدودیت‌های رسانه‌ای، ضعف در ثبت رسمی و دشواری دسترسی به مناطق، بسیاری از موارد هرگز ثبت یا منتشر نمی‌شوند.

هوتگ یا هوتک، گودال‌هایی برای ذخیره آب باران هستند که در گذشته بیشتر برای دام استفاده می‌شدند، اما در سال‌های اخیر و در سایه کمبود شدید آب آشامیدنی، به یکی از منابع اصلی تأمین آب در مناطق مختلف سیستان و بلوچستان تبدیل شده‌اند. این گودال‌ها فاقد هرگونه استاندارد ایمنی از جمله حصار، پوشش یا نظارت هستند و همین موضوع آن‌ها را به یکی از عوامل مرگ‌های قابل پیشگیری، به‌ویژه برای کودکان، تبدیل کرده است.

در میان قربانیان، موارد تکان‌دهنده‌ای نیز گزارش شده است؛ از جمله دو دختر نوجوان که هنگام تأمین آب خانواده دچار حادثه شدند، یک معلم زن بلوچ که در تلاش برای نجات دو دانش‌آموز جان باخت، و یک مرد ۷۰ ساله که در جریان کمک برای نجات یک کودک غرق شد. همچنین گزارش‌هایی از مرگ دو زن دیگر و دو تبعه خارجی در حوادث مشابه منتشر شده است.

بر اساس آمارهای رسمی، تنها در جنوب سیستان و بلوچستان حدود ۱۵۰۰ هوتگ وجود دارد. همچنین در چابهار بیش از ۱۰۷۰، در دشتیاری ۳۰۰، در کنارک ۱۸، در قصرقند ۵۰ و در سیب و سوران ۳۰ هوتگ ثبت شده است. این گستردگی استفاده از منابع غیرایمن، نشان‌دهنده خلاء جدی در توسعه زیرساخت‌های آب‌رسانی و تأمین آب سالم در منطقه است.

مصطفی بیک‌مداح، مدیرکل بنیاد مسکن استان سیستان و بلوچستان، ۳۰ بهمن سال ۱۴۰۱ از اختصاص ۲۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان برای ایمن‌سازی هوتگ‌ها خبر داده بود. با این حال، به‌گفته برخی ساکنان، اقدامات انجام‌شده از جمله فنس‌کشی‌های چوبی، دوام کافی نداشته و در برابر گرما، رطوبت و فرسایش از بین می‌روند.

یکی از شهروندان دشتیاری در گفت‌وگو با شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان در ۲ اسفند ۱۴۰۱ این اقدامات را ناکارآمد توصیف کرده و گفته بود این نوع ایمن‌سازی «بیشتر جنبه نمایشی دارد» و در مدت کوتاهی تخریب می‌شود. او تأکید کرده بود که از بودجه تخصیص‌یافته، تنها تعداد محدودی از هوتگ‌ها به شکل غیراستاندارد ایمن‌سازی شده‌اند.

در ادامه انتقادها، ساجد جوهر، عضو شورای شهر دشتیاری، نیز در آبان ۱۴۰۲ اعلام کرده بود که از ۴۵ هوتگ پرخطر نزدیک مدارس، تنها ۸ مورد حصارکشی شده و سرنوشت باقی بودجه مشخص نیست.

گزارش‌ها همچنین نشان می‌دهند که در دوره اجرای این طرح‌ها، دست‌کم ۴ کودک دیگر بر اثر سقوط به هوتگ‌ها جان خود را از دست داده‌اند؛ موضوعی که انتقادها نسبت به ضعف نظارت و سوءمدیریت را تشدید کرده است.

با وجود گذشت بیش از ۴۷ سال از استقرار جمهوری اسلامی، بحران دسترسی به آب سالم در بخش‌های وسیعی از سیستان و بلوچستان همچنان حل‌نشده باقی مانده است. نبود سرمایه‌گذاری مؤثر، توسعه نامتوازن و ضعف در برنامه‌ریزی زیرساختی، موجب شده بخش زیادی از مردم همچنان به منابع سنتی و ناایمن وابسته باشند.

در چنین شرایطی، هوتگ‌ها دیگر صرفاً یک سازه سنتی نیستند، بلکه به نمادی از یک بحران ساختاری در حوزه آب و توسعه تبدیل شده‌اند؛ بحرانی که پیامد مستقیم آن، تکرار مرگ‌های قابل پیشگیری، به‌ویژه در میان کودکان است.