پیشرفت محتاطانه در مذاکرات ایران و آمریکا؛ اختلافات هسته‌ای پابرجاست

در تازه‌ترین تحولات دیپلماتیک، وزارت امور خارجه پاکستان پنج‌شنبه ۲۷ فروردین / ۱۶ آوریل اعلام کرد هنوز هیچ تاریخی برای دور دوم مذاکرات میان ایالات متحده آمریکا و ایران تعیین نشده است. به‌گفته سخنگوی این وزارتخانه، موضوعات هسته‌ای از جمله محورهای اصلی گفت‌وگوهای دو کشور به‌شمار می‌رود.

هم‌زمان، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت که تهران و واشنگتن با میانجی‌گری پاکستان به پیشرفت‌هایی دست یافته‌اند، اما با گذشت بیش از نیمی از آتش‌بس دو هفته‌ای، اختلافات مهمی همچنان پابرجاست. به‌گفته این مقام، سفر فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران در کاهش برخی اختلافات مؤثر بوده، اما در عرصه هسته‌ای اختلافات بنیادین همچنان حل‌نشده باقی مانده است.

از جمله مسائل مورد اختلاف، سرنوشت اورانیوم با غنای بالا در ایران و مدت‌زمان محدودیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی است که هنوز راه‌ حلی برای آن‌ها پیدا نشده است. با این حال، امیدها برای تمدید آتش‌بس و برگزاری دور دوم مذاکرات افزایش یافته است.

آمریکا پیشنهاد تعلیق ۲۰ ساله فعالیت‌های هسته‌ای ایران را مطرح کرده، در حالی که ایران توقفی کوتاه‌تر، بین سه تا پنج سال، را پیشنهاد داده است. همچنین واشنگتن خواستار خروج مواد هسته‌ای غنی‌شده از ایران شده، در حالی که تهران بر لغو تحریم‌های بین‌المللی تأکید دارد.

فرمانده ارتش پاکستان روز چهارشنبه به تهران سفر کرد تا از تشدید مجدد درگیری‌ها جلوگیری کند. پاکستان پیش‌تر نیز میزبان نخستین دور مذاکرات صلح در آخر هفته گذشته بود. با این حال، مذاکرات قبلی بدون دستیابی به توافقی برای پایان جنگی که در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه با حمله غافلگیرانه آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، به پایان رسید؛ جنگی که به حملات ایران به کشورهای حوزه خلیج فارس و شعله‌ور شدن درگیری‌های موازی در لبنان انجامید.

وزارت خارجه پاکستان همچنین اعلام کرد ایران و آمریکا تمایل دارند به‌زودی مذاکرات را از سر بگیرند، اما هنوز زمان و مکان دقیق آن مشخص نیست. این وزارتخانه تأکید کرد که صلح در لبنان بخش مهمی از روند مذاکرات است و بدون آن دستیابی به توافق دشوار خواهد بود.

در همین حال، تحرکات دیپلماتیک درباره لبنان نیز شدت گرفته است. یک مقام اسرائیلی اعلام کرد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل به‌زودی با ژوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان، گفت‌وگو خواهد کرد، هرچند یک مقام لبنانی گفته است بیروت اطلاعی از چنین تماس احتمالی ندارد.

با وجود تداوم اختلافات، نشانه‌هایی از افزایش امید به پایان جنگ در خاورمیانه دیده می‌شود. مقام‌های آمریکایی اعلام کرده‌اند گفت‌وگوهای میانجی‌گری‌شده توسط پاکستان «سازنده و در حال پیشرفت» بوده است. در همین راستا، احتمال برگزاری دور جدید مذاکرات، احتمالاً دوباره در پاکستان، مطرح شده است.

در سطح منطقه‌ای، کابینه اسرائیل درباره آتش‌بس احتمالی با حزب‌الله لبنان، بیش از شش هفته پس از آغاز درگیری‌ها، رایزنی کرده است. مقام‌های لبنانی نیز تأیید کرده‌اند تلاش‌هایی برای دستیابی به آتش‌بس در جریان است، هرچند جزئیات بیشتری منتشر نشده است.

در بُعد اقتصادی، ادامه جنگ موجب افزایش شدید هزینه‌های انرژی و نگرانی در بازارهای جهانی شده، هرچند در روزهای اخیر با افزایش امید به کاهش تنش، بازارهای سهام رشد قابل توجهی داشته‌اند. با این حال، برخی تحلیلگران نسبت به نتیجه مذاکرات بدبین هستند و به شکست‌های مکرر گذشته اشاره می‌کنند.

از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی آمریکا بر ایران ادامه دارد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا پیش‌بینی کرده خرید نفت ایران توسط چین به‌دلیل محاصره دریایی آمریکا کاهش یابد و احتمال اعمال تحریم‌های ثانویه علیه خریداران نفت ایران نیز مطرح شده است. همچنین به دو بانک چینی درباره همکاری مالی با ایران هشدار داده شده است.

تنگه هرمز که مسیر حیاتی انتقال نفت و گاز جهان است، به‌شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته و ایران عملاً عبور کشتی‌ها را محدود کرده است. با این حال، منابعی گفته‌اند تهران ممکن است در صورت دستیابی به توافق، عبور امن کشتی‌ها از بخش عمانی این تنگه را بپذیرد.

با وجود تداوم اختلافات، منابع آگاه می‌گویند مذاکرات غیرعلنی پیشرفت‌هایی در کاهش فاصله میان دو طرف ایجاد کرده و احتمال دستیابی به توافق در دور بعدی گفت‌وگوها افزایش یافته است.

با این حال آمریکا چهارشنبه ۱۵ آوریل/ ۲۶ فروردین بیش از ۱۰ هزار نیروی نظامی جدید به خاورمیانه اعزام کرد؛ اقدامی که همزمان با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل آتش‌بس میان دو طرف و افزایش نگرانی‌ها درباره از سرگیری درگیری‌ها انجام می‌شود.

این تحرک نظامی بخشی از راهبرد فشار هم‌زمان دیپلماتیک و نظامی واشنگتن علیه تهران تلقی می‌شود؛ راهبردی که در آن، مذاکره و تهدید به‌طور موازی پیش می‌روند.