در پی اعلام تمدید آتش‌بس و ادامه محاصره دریایی از سوی آمریکا، ایران به یک کشتی در تنگه هرمز حمله کرد

بامداد چهارشنبه ۲ اردیبهشت / ۲۲ آوریل، ایران به یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز شلیک کرد که به آسیب دیدن این شناور انجامید؛ رخدادی که تلاش‌ها برای ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن با میانجی‌گری پاکستان را پیچیده‌تر کرده است.

این حمله صبحگاهی توسط سپاه پاسداران ساعاتی پس از اعلام تمدید آتش‌بس از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا صورت گرفت؛ تصمیمی که هدف آن، دادن فرصت بیشتر به ایران برای ارائه یک «پیشنهاد واحد» پیش از مذاکرات احتمالی عنوان شده بود. با این حال ترامپ اعلام کرد که به محاصره دریایی ایران ادامه خواهد داد.

تهران هنوز واکنش رسمی و یکپارچه‌ای به این تمدید نشان نداده است. در حالی که برخی رسانه‌های داخلی از جمله صداوسیما اعلام کرده‌اند ایران ممکن است آتش‌بس را به‌رسمیت نشناسد یا صرفاً بر اساس منافع ملی به آن پایبند باشد، مقام‌های رسمی سکوت اختیار کرده‌اند؛ موضوعی که بر ابهام فضای سیاسی افزوده است.

 روایت‌های متناقض از حمله در تنگه هرمز

مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد قایق‌های تندروی سپاه پیش از شلیک هیچ تماسی با کشتی برقرار نکرده‌اند و این حادثه تلفات جانی نداشته است. در مقابل، رسانه‌های نزدیک به حاکمیت ایران از جمله نورنیوز و فارس مدعی شدند که کشتی به هشدارهای نیروهای ایرانی بی‌توجهی کرده و اقدام صورت‌گرفته در چارچوب «اعمال کنترل» بر این آبراه استراتژیک بوده است.

تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند، از زمان آغاز جنگ و حملات آمریکا و اسرائیل به ایران با محدودیت‌های شدید مواجه شده است. این وضعیت به افزایش چشمگیر قیمت نفت انجامیده، به‌طوری که بهای نفت برنت به حدود ۹۸ دلار در هر بشکه رسیده است.

تشدید تنش‌ها؛ از دریا تا اقتصاد

در ادامه این تنش‌ها، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد که محاصره دریایی ایران ادامه خواهد یافت و به‌زودی تأسیسات ذخیره‌سازی جزیره خارک پر شده و برخی چاه‌های نفتی ایران بسته خواهند شد. او تأکید کرد که این اقدامات با هدف قطع شریان‌های درآمدی جمهوری اسلامی و در چارچوب کارزار «خشم اقتصادی» انجام می‌شود.

بسنت همچنین هشدار داد هر فرد یا نهادی که به دور زدن تحریم‌ها کمک کند، هدف اقدامات تنبیهی آمریکا قرار خواهد گرفت.

در واکنش، یک مقام امنیتی ایران در گفت‌وگو با الجزیره توقیف کشتی‌های ایرانی را «قمار بزرگ» خواند و تهدید کرد که از این پس کشتی‌های آمریکایی اهداف مشروع عملیات‌های ایران خواهند بود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز این اقدامات را نقض آتش‌بس و «اقدامی جنگی» توصیف کرد.

 سایه جنگ بر دیپلماسی

پاکستان همچنان در تلاش برای میانجی‌گری میان دو طرف است. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان از تمدید آتش‌بس استقبال کرده و آن را فرصتی برای ادامه مذاکرات دانسته است. با این حال، ایران هنوز تعهد قطعی برای حضور در دور جدید مذاکرات در اسلام‌آباد نداده است.

امیرسعید ایروانی، سفیر ایران در سازمان ملل اعلام کرده که ایالات متحده آمریکا باید پیش از هر مذاکره‌ای «نقض آتش‌بس» را متوقف کند، در حالی که واشنگتن بر ادامه محاصره تأکید دارد.

از سوی دیگر، استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، ابراز امیدواری کرده که تمدید آتش‌بس فضای لازم برای اعتمادسازی و پیشبرد دیپلماسی را فراهم کند و از همه طرف‌ها خواسته از اقداماتی که این روند را تضعیف می‌کند، خودداری کنند.

 آمادگی نظامی و تهدیدهای متقابل

سپاه پاسداران هم‌زمان با سالگرد تأسیس خود، با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد برای «دور جدید نبردهای محتمل آینده» آماده است. سپاه مدعی شد که در عملیات‌ اخیر، ضربات سنگینی به زیرساخت‌های آمریکا و اسرائیل وارد کرده و همین موضوع آن‌ها را به پذیرش آتش‌بس واداشته است.

رسانه‌های نزدیک به سپاه نیز از احتمال حمله مجدد آمریکا و اسرائیل سخن گفته‌اند؛ در حالی که مقام‌های اسرائیلی تأکید کرده‌اند «کارشان با جمهوری اسلامی تمام نشده است».

 تلفات و پیامدهای انسانی

بر اساس آمار رسمی، از آغاز جنگ تاکنون دست‌کم ۳۳۷۵ نفر در ایران کشته شده‌اند. همچنین بیش از ۲۲۹۰ نفر در لبنان، ۲۳ نفر در اسرائیل و ده‌ها نفر در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس جان خود را از دست داده‌اند. در این میان، ۱۵ سرباز اسرائیلی و ۱۳ نظامی آمریکایی نیز در درگیری‌ها کشته شده‌اند.

 اگرچه تمدید آتش‌بس از سوی آمریکا روزنه‌ای برای دیپلماسی گشوده، اما تداوم درگیری‌های پراکنده، تشدید فشارهای اقتصادی این آتش‌بس را در وضعیتی ناپایدار قرار داده است؛ وضعیتی که می‌تواند هر لحظه به تشدید دوباره تنش‌ها در منطقه منجر شود.