۵۴ روز قطع اینترنت در ایران و یک میلیارد دلار خسارت

با گذشت ۵۴ روز از قطع گسترده اینترنت در ایران، ابعاد اقتصادی و اجتماعی این بحران بیش از پیش نمایان می‌شود.

بر اساس اعلام نت‌بلاکس، نهاد ناظر بر وضعیت اینترنت در جهان، این اختلال در ایران تاکنون بیش از ۱۲۷۲ ساعت ادامه داشته و به طولانی‌ترین قطع اینترنت تبدیل شده است. همزمان، فعالان اقتصاد دیجیتال از خسارت‌های سنگین و بعضاً جبران‌ناپذیر سخن می‌گویند.

عباس آشتیانی، رئیس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، چهارشنبه ۲ اردیبهشت با ارائه برآوردی از زیان‌های اقتصادی اعلام کرد که:

آشتیانی با تأکید بر سنگینی این خسارت‌ها افزود: «برآوردهای تقریباً قابل قبولی از میزان خسارت وجود دارد و خسارت‌های وارد شده بسیار سنگین است». او هشدار داد که جبران این آسیب‌ها بدون سرمایه‌گذاری جدی در زیرساخت‌های اینترنتی ممکن نخواهد بود.

اقتصاد دیجیتال زیر فشار قطعی اینترنت

به‌گفته آشتیانی، اینترنت «مهم‌ترین زیرساخت» اقتصاد دیجیتال است و هرگونه اختلال در آن مستقیماً بر تولید، اشتغال و گردش مالی تأثیر می‌گذارد. او توضیح داد که در نبود اینترنت، کسب‌وکارها نه به داده‌های بین‌المللی دسترسی دارند و نه مشتریانشان امکان تعامل با آن‌ها را پیدا می‌کنند؛ موضوعی که به‌گفته او «آسیب قابل توجهی» به کل اقتصاد وارد کرده است.

آشتیانی همچنین تصریح کرد که خسارت اعلام‌شده صرفاً به معنای ضرر مستقیم نیست، بلکه شامل «عدم‌النفع» و پیامدهایی مانند کاهش درآمد شرکت‌ها، تعدیل نیرو و افزایش بیکاری نیز می‌شود؛ زنجیره‌ای از پیامدها که اثر آن فراتر از بخش دیجیتال گسترش می‌یابد.

کسب‌وکارهای آنلاین؛ از رکود تا تعطیلی

در این میان، بیشترین فشار بر کسب‌وکارهای خرد و فعال در شبکه‌های اجتماعی وارد شده است. عباس آشتیانی می‌گوید: «کسب‌وکارهای آنلاین فعال بر بستر پلتفرم‌هایی نظیر اینستاگرام، بیشترین آسیب را تا به امروز دیده‌اند.» در مقابل، کسب‌وکارهایی که بر بستر پلتفرم‌های داخلی فعالیت داشته‌اند، امکان بازیابی سریع‌تری دارند، هرچند این مزیت نیز نتوانسته کاهش کلی بازار را جبران کند.

اینترنت طبقاتی؛ راه‌حل یا تشدید بحران؟

همزمان با تداوم محدودیت‌ها، سیاست‌گذاران به سمت اجرای طرحی موسوم به «اینترنت پرو» حرکت کرده‌اند؛ طرحی که بر اساس آن، دسترسی به اینترنت بین‌المللی برای گروه‌های خاص مانند بازرگانان، شرکت‌ها و نهادهای پژوهشی با احراز هویت شغلی فراهم می‌شود.

طبق اعلام مسئولان، این دسترسی با «رعایت ملاحظات امنیتی» و تحت نظارت نهادهای بالادستی از جمله شورای عالی امنیت ملی انجام می‌شود. با این حال، هزینه بالاتر و محدودیت‌های دسترسی باعث شده منتقدان از آن به‌عنوان شکل‌گیری «اینترنت طبقاتی» یاد کنند؛ مدلی که دسترسی به اینترنت را از یک حق عمومی به امتیازی محدود تبدیل می‌کند.

چشم‌انداز مبهمِ بازگشت به وضعیت عادی

آشتیانی با اشاره به تلاش‌های انجام‌شده برای حل این بحران، تأکید کرد که «بازگشت اینترنت به وضعیت قبلی هم برای کسب‌وکارها و هم برای مردم ضروری است». با این حال، او هشدار داد که حتی در صورت رفع محدودیت‌ها، بازگشت به شرایط پیشین به «زمان بسیار طولانی» نیاز دارد.

قطع فعلی اینترنت در حالی رخ داده که این سومین تجربه مشابه در کمتر از یک سال گذشته است؛ پیش از این نیز در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و اعتراضات سراسری دی‌ماه، اختلال‌های گسترده‌ای در دسترسی به اینترنت ایجاد شده بود.

از نخستین ساعات حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند، دسترسی به اینترنت جهانی در ایران قطع شد و با وجود گذشت نزدیک به دو ماه، هنوز به وضعیت عادی بازنگشته است. در این مدت، بسیاری از کاربران ناچار به استفاده از فیلترشکن‌های رایگان یا سرویس‌های پُرهزینه شده‌اند؛ هزینه‌هایی که بنا بر گزارش‌ها، در برخی موارد به ازای هر گیگابایت به یک تا دو و نیم میلیون تومان می‌رسد.

تداوم قطعی اینترنت در ایران نه‌تنها به زیان‌های سنگین اقتصادی انجامیده، بلکه با تغییر الگوی دسترسی و افزایش نابرابری دیجیتال، چالش‌های تازه‌ای را پیش‌روی اقتصاد و جامعه قرار داده است.